શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

વ્રજની સ્ત્રીઓ એકબીજાને પૂછતી હતી: "આપણા સ્વામી કૃષ્ણના આનંદ માટે, હવે ઉદ્ધવ અમારા માટે કઈ પ્રાયશ્ચિત્તી કરાવશે?" એમ તેઓ ચર્ચા કરી રહી હતી, ત્યારે ઉદ્ધવજી પોતાના પ્રાતઃકાળીન સંસ્કારો પૂર્ણ કરીને ત્યાં આવ્યા. કૃષ્ણના મિત્ર ઉદ્ધવને જોઈ, વ્રજની ગોપીઓએ તેમને નિહાળ્યા—લાંબા હાથ, તાજા કમળ જેવી આંખો, પીળા વસ્ત્રો, કમળમાળાથી શોભિત, કમળ જેવી હસતી મુખાકૃતિ અને ઝગમગતાં કાનના કુંડલોથી સજ્જ. ગોપીઓએ કહ્યું: "અમે તમને યદુકુળના સ્વામીના સહચર તરીકે ઓળખીએ છીએ. તમે અહીં સ્વામીના સંદેશાવાહક બની, તેમના માતાપિતાને પ્રિય કંઈક કરવા આવ્યા છો." પછી તેમણે ઉમેર્યું: "અન્યથા, કૃષ્ણને વ્રજની યાદ કેમ આવવી? કુટુંબજનો વચ્ચેના પ્રેમબંધનને તો મહાન ઋષિઓ પણ ત્યજી શકતા નથી. અન્ય લોકો સાથેની મિત્રતા પણ હંમેશા કોઈ હિત માટે જ હોય છે—જેમ પુરુષ સ્ત્રીઓ સાથે કરે છે, કે જેમ મધમાખીઓ ફૂલ સાથે કરે છે." "ગરીબોને વેશ્યાઓ ત્યજી દે છે; પ્રજાજનો શક્તિવિહિન રાજાને ત્યજી દે છે; શિષ્યો જ્ઞાન મેળવ્યા પછી ગુરુને છોડે છે; પૂજારી દક્ષિણા મળ્યા પછી ચાલ્યા જાય છે. પક્ષીઓ ફળ ખૂટી જાય પછી વૃક્ષ ત્યજી દે છે; મહેમાનો ભોજન કરીને ઘર છોડે છે; હરણ જંગલ સળગી જાય પછી ત્યજી દે છે; પ્રેમીગણ સ્ત્રીનો આનંદ લઈ, પછી તેને છોડે છે." આ રીતે, ગોપીઓ—જેઓના વાણી, શરીર અને મન પૂર્ણપણે ગોવિંદમાં લીન હતાં—જગતની ચિંતા છોડીને, કૃષ્ણના દૂત ઉદ્ધવના આગમન સમયે માત્ર કૃષ્ણમાં જ તદ્દન લીન રહી. તેઓ કૃષ્ણના પ્રિય લીલાઓનું ગાન કરતા, બાળપણ અને યુવાનીના સ્મરણમાં વારંવાર રડી પડતા—કોઈ પણ સંકોચ વિના. એમને એક ગોપીએ, એક મધમાખીને જોઈ, કૃષ્ણ સાથેના મિલનનો વિચાર કરતાં, એને પોતાના પ્રિયનું દૂત માન્યું અને કહ્યું: "અરે મધમાખી, છેતરપિંડીના સાથી, મારી પ્રતિસ્પર્ધિ રાધાના પગમાં ન જા. તેના સ્તનના પરાગથી રંગાયેલી તેની વણમાલાથી તારા મુછડા પીળા થઈ ગયા છે. તું તો એના મેસેન્જર છે, યદુ સભામાં હાસ્ય પાત્ર!" "કૃષ્ણે એક જ વાર પોતાના હોઠના અમૃતથી અમને મોહી લીધી અને પછી અમને ફૂલની જેમ ત્યજી દીધા. કમળાવતી (લક્ષ્મી) કેવી રીતે એના પગની સેવા કરે છે, જ્યારે એનું મન તો કીર્તિની સ્તુતિથી હલાઈ જાય છે?" "છ પગવાળી મધમાખી, તું અહીં યદુસ્વામીના ગીત કેમ ગાય છે? તું તો એના મિત્રોની વિજયગાથા ગા, કારણ કે એણે તો એમના દુઃખ દૂર કર્યા અને એમના મનોરથ પૂર્ણ કર્યા." "આ ત્રણે લોકમાં એવી કઈ સ્ત્રી છે જે એના માટે અપ્રાપ્ય હોય? એના મોહક સ્મિત અને ભ્રૂચલનથી તો બધાને છેતી જાય છે. અમે તો એના પગની ધૂળ પૂજવાનો ભાગ્ય પામ્યા છીએ, એમાં પણ અમારો ગૌરવ છે." "મધમાખી, એના પગથી તારો માથું દૂર રાખ. એના મીઠા શબ્દો મને ખબર છે. તું તો એના દૂત તરીકે આવ્યુ છે, એમનું મન વશ કરવાના ઉપાય જાણે છે. એણે તો પોતે જ પત્ની-પુત્રો ઊભા કરી અને પછી નિઃસંકોચે છોડી દીધા—એવા પર વિશ્વાસ શું રાખવો?" "કૃષ્ણે તો રામની જેમ વાનરરાજનો પીછો કરતા, અમને પ્રેમથી વિલય કરી દુઃખ આપ્યું. બલિ જેવા મહાબલીને પણ બાંધી દીધા. હવે એના મિત્રતાનો વિષય પૂરતો, પણ એના લિલા-કથાઓ છોડવી મુશ્કેલ છે." "જે કોઈ એના રમણીય કથાના અમૃતનો સ્વાદ એકવાર પણ લે છે, એ બધાં દ્વંદ્વોથી મુક્ત થઈ, ઘર-કુટુંબ ત્યજી દે છે—even ગરીબ હોવા છતાં. ઘણા તો અહીં પંખીઓની જેમ ભિક્ષા માટે ફરતા રહે છે." "અમે તો એના વક્ર વચનોને અમૃત સમજીને માન્યા—જેમ પંખી પોતાના મા-પિતા બોલાવે ત્યારે દોડે છે. અમે તો કૃષ્ણની પત્નીઓ છીએ, જેમ હરણીઓ હોય. વારંવાર એના નખના સ્પર્શથી થયેલા દુઃખને યાદ કરીએ છીએ. હવે બીજાં સમાચાર કહો, દૂત." "મિત્ર, શું તું મારા પ્રિય દ્વારા પાછો મોકલાયો છે? શું શોધવા આવ્યો છે? તું આદરપાત્ર છે. અમને એના પાસે કેવી રીતે લઈ જશો, જ્યારે લક્ષ્મી તો હંમેશા એના વક્ષ પર વિરાજે છે?" "એ મહાન પુત્ર હવે મથુરામાં છે? શું એ પિતાના ઘરના, કુટુંબના, ગ્વાળમિત્રોના સ્મરણ કરે છે? શું એ કદી અમને—એના દાસીઓને—યાદ કરે છે? ક્યારે એ પોતાની મજબૂત, સુગંધિત ભુજાઓ અમારા માથા પર મૂકે?" શ્રી શુકદેવજી કહે છે: ત્યારબાદ ઉદ્ધવજી, ગોપીઓની કૃષ્ણ પ્રત્યેની પ્રબળ તરસ અને વ્યાકુલતા સાંભળી, એમને પ્રેમભરી શાંતવના આપી અને કહ્યું: "અરે, તમે તો જગતમાં ધન્ય અને પુજ્ય છો, કેમ કે તમારો મન પૂર્ણપણે વાસુદેવમાં લીન છે. વ્રત, તપ, યજ્ઞ, પઠન, સ્વાધ્યાય, આત્મનિગ્રહ વગેરે વડે જે ભક્તિ દુર્લભ છે, એ કૃષ્ણપ્રેમ તમને સહજ પ્રાપ્ત થયો છે." "તમારા પુણ્યથી, તમે એ પરમ પુરુષ—કૃષ્ણને—સર્વસ્વ સમર્પિત કરી દીધા. દીકરા, પતિ, શરીર, સગાં, ઘર બધું છોડ્યું અને એ પરમાત્માને પસંદ કર્યો. વિયોગથી જે પૂર્ણ તદાત્મ્યની દશા પ્રાપ્ત થાય છે, એ તમારી અંદર પ્રગટ થઈ છે—એથી તમે મને પણ પરમ ઉપકાર કર્યો છે." "હવે સાંભળો, હું તમારા પ્રિય પતિનું ગુપ્ત અને આનંદદાયક સંદેશ લાવ્યો છું." "શ્રીકૃષ્ણ કહે છે: 'મારો તમારો વિયોગ કદી પૂર્ણ નથી, કેમ કે હું સર્વ જીવોમાં વ્યાપક છું—જેમ આકાશ, વાયુ, અગ્નિ, જળ અને પૃથ્વી સર્વત્ર છે, તેમ હું પણ મન, પ્રાણ, તત્વો, ઇન્દ્રિયો અને તેમના ગુણોમાં વ્યાપક છું.'" "'મારે દ્વારા, મારા અંદર, અને મારી શક્તિથી, હું જ તત્વો, ઇન્દ્રિયો અને ગુણોના સ્વરૂપે સર્જન, સંહાર અને પાલન કરું છું.'" "'આત્મા જ્ઞાનમય, શુદ્ધ, સ્વતંત્ર છે, ગુણોથી રહિત છે; છતાં માયાના પ્રભાવથી તે સુષુપ્તિ, સ્વપ્ન અને જાગૃત અવસ્થામાં ફરતો જણાય છે.'" "'જે દ્વારા મનુષ્ય ઇન્દ્રિયોના વિષયોને વિચારે છે—જે ખોટા સ્વપ્ન જેવી છે—તેને સંયમથી રોકો, સદૈવ જાગૃત અને આત્મનિષ્ઠ રહો.'" "'આંતરિક ઉપદેશ, યોગ અને વિવેક એ જ છે—વૈરાગ્ય, તપ, આત્મનિગ્રહ અને સત્ય, જેમ નદીઓ સમુદ્રમાં મિલે છે.'" "'હું, તમારો પ્રિય, જો દૂર જણાવું છું તો એ પણ એ માટે કે તમારો મન વધુને વધુ મારામાં લીન થાય—મારી સતત સ્મૃતિ માટે.'" "'જેમ કોઈ પ્રિયજન દૂર હોય ત્યારે મન સતત એની યાદમાં રહે છે, તેમ નજીક હોય ત્યારે એ તટસ્થ રહે છે.'" "'તમારું મન સંપૂર્ણપણે મારામાં જ લગાડો, બીજા બધાં બંધનો છોડો, મને હંમેશા યાદ કરો—તમે વહેલી જ મને પ્રાપ્ત કરી લેશો.'" "'જે ધન્ય સ્ત્રીઓ રાતે મારા સાથે વ્રજવનમાં રમવામાં સામેલ ન થઈ શકી, તેમ છતાં મારા પરાક્રમની સ્મૃતિથી મને પ્રાપ્ત થઈ ગઈ.'" શુકદેવજી કહે છે: પ્રિયના આ વચનો ઉદ્ધવજીના મુખે સાંભળી, વ્રજગોપીઓ આનંદથી છલકાઈ ગઈ અને પુનઃપુનઃ એ સંદેશનું સ્મરણ કરતાં ઉદ્ધવને કહ્યું: "હે સજ્જન, પુણ્યથી, દુષ્ટ કંસનો અંત થયો અને અચ્યૂત સર્વ સુખ-લાભ પામ્યા, કુટુંબ સાથે સુખી છે. ગદાના ભાઈ, શહેરની સ્ત્રીઓના લજ્જાવાન, સ્મિતભર્યા દૃષ્ટિથી સન્માન પામે છે—શું એ તેમને આનંદ આપે છે?" "જેને પ્રેમની કળા જાણે છે, જે શહેરની સ્ત્રીઓને પ્રિય છે—એવો શ્રીકૃષ્ણ તેમના મીઠા વચન અને રમુજી ભ્રૂચલનથી તેમને કેમ ના મોહી જાય?