શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

વ્રજમાં ગોપીઓ વચ્ચે ચર્ચા ચાલી રહી હતી: “અકરૂર આવી ગયા છે, કે કાંસા માટે કામ કરનાર કોઈ બીજું જ વ્યક્તિ છે, જેના દ્વારા કમળ-નેત્ર શ્રીકૃષ્ણને મથુરા લઈ જવામાં આવ્યા?” તેઓ વિચારી રહ્યા હતા, “આમ, અમારા સ્વામીની પ્રસન્નતા માટે એ શું પ્રાયશ્ચિત કરશે?” એ સમયે, ઉદ્ધવ, પોતાના પ્રાત:સંધ્યા કૃત્ય પૂર્ણ કરીને, વ્રજમાં આવ્યા. ગોપીઓએ શ્રીકૃષ્ણના મિત્ર ઉદ્ધવને જોયા—લાંબા હાથ, તાજા કમળ જેવા નેત્ર, પીળા વસ્ત્રો, કમળની માળા પહેરેલી, ચહેરો ફૂલેલા કમળ જેવો, કાંડા ઝળહળતા. તેઓ બોલ્યા, “અમે તમને યદુપતિના સેવક રૂપે ઓળખીએ છીએ; તમે અહીં આવ્યા છો, સ્વામી દ્વારા મોકલાયેલા, તેમના માતા-પિતાને પ્રિય કંઈક કરવા.” “અન્યથા, અમને કોઈ કારણ દેખાતું નથી કે, શ્રીકૃષ્ણ વ્રજને યાદ કરે; કુટુંબનો પ્રેમ તો મહામુનિ પણ ત્યજી શકતા નથી. બીજાઓ સાથે મિત્રતા પણ કોઈ હેતુ માટે જ બને છે; હેતુ રહે ત્યાં સુધી, પુરુષ-સ્ત્રીના સંબંધ જેવા, કે મધમાખી ફૂલ સાથે.” “ગરીબોને વેશ્યાઓ છોડી દે છે; પ્રજા નિર્વલ રાજાને ત્યજી દે છે; શિષ્ય શીખી લીધા પછી ગુરુને છોડી દે છે; પુજારી દક્ષિણાં મળ્યા પછી ચાલે જાય છે. વૃક્ષ ફળ વિહોણું થાય એટલે પક્ષીઓ ત્યજી દે છે; મહેમાન ખાઈ લીધા પછી ઘર છોડે છે; વન બળી જાય એટલે મૃગો ત્યજી દે છે; પ્રેમી સ્ત્રી સાથે સુખ મેળવે પછી ત્યજી દે છે.” શ્રીકૃષ્ણના દૂત ઉદ્ધવના આગમનથી, ગોપીઓના શબ્દ, શરીર અને મન ગોવિંદમાં લીન થઈ ગયા; તેમણે જગતની ચિંતાઓ ત્યજી દીધી. તેઓ શ્રીકૃષ્ણના પ્રેમભર્યા કાર્યગાન ગાતા, બાળપણ અને યુવાનીનાં સ્મરણ કરતાં, અશ્રુ વહાવતા, શરમ વિના. એક ગોપીએ મધમાખીને જોઈ, અને કૃષ્ણ સાથેના મિલનનું ધ્યાન કરતાં, તેને પોતાના પ્રિયનું દૂત માન્યું અને બોલી: “મધમાખી, એ છેતરપિંડીના સંગી, મારી પ્રતિસ્પર્ધીનું પગ સ્પર્શ ન કર; એની માળા, એની સ્તનની પરાગથી રંગાઈ, તારી મૂછને દૂષિત કરે છે. મધમાખીઓનાં સ્વામી, એ ગર્વીલી સ્ત્રીઓનો અનુકૂળતા લઈ જાય છે, કારણ કે તું એનો દૂત છે, યદુઓની સભામાં હાસ્ય પાત્ર.” “એકવાર જ અમને પોતાના હોઠના અમૃતનો સ્વાદ આપી, અમને મોહી, પછી ફૂલની જેમ અમને ત્યજી દીધા. પદ્મા કેવી રીતે એના કમળ-પદની સેવા કરે છે, જ્યારે એનું મન એના વખાણથી ચોરાઈ ગયું છે?” “છ પગવાળી, તું અહીં યદુઓના સ્વામીનું ગીત કેમ ગાય છે, જે અમારા ઘરોનો પ્રાચીન સ્વામી છે? તું તેના મિત્રોમાં વિજયના ગીત ગા, કારણ કે એણે તેમના કામના દૂ:ખને શમાવી, તેમને ઈચ્છિત સુખ આપ્યું છે.” “આકાશ, પૃથ્વી કે પાતાળમાં એવી કઈ સ્ત્રી છે, જે એના માટે અપ્રાપ્ય છે? એના મોહક સ્મિત અને ખેલતા ભ્રૂ એના ભ્રમિત કરે છે. અમે તો એના પગની ધૂળ પૂજવાનો ભાગ્ય ધરાવીએ છીએ; કંગાલોમાં પણ એનું નામ પ્રસિદ્ધ છે.” “તેના પગ તારા માથેથી હટાવ; હું એના મીઠા શબ્દો જાણું છું. એ તને, વાકપટુ, દૂત તરીકે મોકલે છે. એણે પત્ની, સંતાન, સંબંધીઓ—all ત્યજી દીધા, અને નિશ્ચિંત ચાલ્યો ગયો. એ પર વિશ્વાસ શું?” “વાંદરાઓના રાજાને પકડવા શિકારી જેમ, એણે પ્રેમમાં પીડિત, રક્ષણ વિહોણી સ્ત્રીઓને ઘાયલ કરી, કામથી જીત્યા. બલિ, શક્તિશાળી હોવા છતાં, પંખીની જેમ બાંધાયો. હવે કાળાં સાથે મિત્રતા પૂરતી; એના કાર્યનાં વિષયો ત્યજી શકાતાં નથી.” “જેને એકવાર પણ એના રમણીય કથાનાં અમૃતબિંદુ સાંભળ્યા, એ બધાં દ્વંદ્વોથી મુક્ત થઈ, ઘરો, કુટુંબો ત્યજી, ભલે કંગાલ, પક્ષીઓ જેમ ભિક્ષુક બની ગયા.” “અમે એના વાંકાવાળા શબ્દોને અમૃત સમાન માની, અજ્ઞાનમાં, ચુગલી જેમ માતાના બોલ સાંભળતા, કૃષ્ણની પત્નીઓ, મૃગીઓ જેવી. એના નખના સ્પર્શથી પીડા વારંવાર યાદ આવે છે. દૂત, હવે બીજું સમાચાર કહો.” “મિત્ર, શું તું ફરી આવ્યો છે, પ્રિય દ્વારા મોકલાયેલ? શું શોધી રહ્યો છે? તું પૂજ્ય છે, સૌમ્ય. તું અમને એના પાસેથી કેવી રીતે લાવશે, જેને ત્યજી શકાતું નથી, જ્યારે લક્ષ્મી, એની પત્ની, હંમેશા એના વક્ષ પર છે?” “શ્રીકૃષ્ણ હવે મથુરામાં છે? શું એ પિતાનું ઘર, કુટુંબ, ગોપોને યાદ કરે છે? શું એ ક્યારેય અમને, પોતાની દાસીઓ, યાદ કરે છે? ક્યારે એના શક્તિશાળી, સુગંધિત હાથ અમારા માથા પર રાખશે?” શુકદેવજી કહે છે: ત્યારે ઉદ્ધવે, ગોપીઓની કૃષ્ણ માટેની તીવ્ર તરસ સાંભળી, પ્રેમભર્યા સંદેશથી તેમને શાંત કર્યા અને બોલ્યા: “વાસ્તવમાં, તમે દુનિયામાં સર્વાધિક પૂર્ણ અને સન્માનિત છો, કારણ કે તમે તમારો મન સંપૂર્ણ રીતે વાસુદેવ, ભગવાન કૃષ્ણને અર્પણ કર્યો છે.” “વ્રત, તપ, યજ્ઞ, પાઠ, અભ્યાસ, આત્મસંયમ, અને અનેક ઉપાયોથી કૃષ્ણમાં ભક્તિ પ્રાપ્ત થાય છે.” “તમારા સદભાગ્યે, તમે એ મહાન યશસ્વી સ્વામીમાં પરમ ભક્તિ સ્થાપી છે—જે ભક્તિ મહામુનિ માટે પણ દુર્લભ છે.” “વિધિએ, તમે પુત્ર, પતિ, શરીર, સંબંધીઓ, ઘર—all ત્યજી, એ પરમ પુરુષ કૃષ્ણને પસંદ કર્યો.” “પરમ તત્વમાં સંપૂર્ણ લીનતા, હે મહાભાગ્યશાળી ગોપીઓ, તમારા વિયોગમાં ઉત્પન્ન થઈ છે; એથી તમે મને પણ મહાન ઉપકાર કર્યો.” “તમારા પ્રિય પતિ તરફથી આનંદદાયક, ગુપ્ત સંદેશ સાંભળો, જે હું લાવ્યો છું.” ભગવાને કહ્યું: “મારો વિયોગ ક્યારેય પૂર્ણ નથી, કારણ કે હું સર્વ જીવમાં હાજર છું, જેમ પૃથ્વી, જળ, અગ્નિ, વાયુ, આકાશ—સર્વ વસ્તુમાં રહેલા છે; તેમ જ હું મન, પ્રાણ, તત્વ, ઇન્દ્રિય, અને એના ગુણોમાં આધારરૂપ છું.” “મારે, મારા અંદર, હું પોતે સર્જું, નાશ કરું, અને પોષું છું, મારી શક્તિથી, તત્વ, ઇન્દ્રિય અને ગુણોના સ્વરૂપે.” “આત્મા જ્ઞાનમય, શુદ્ધ, સ્વતંત્ર છે, ગુણોથી બંધાયેલ નથી; છતાં, માયાના પ્રભાવથી, તે સુષુપ્તિ, સ્વપ્ન અને જાગૃતિમાં ચાલતો લાગે છે.” “જે દ્વારા ઇન્દ્રિયોના વિષયોનું ધ્યાન થાય છે—સ્વપ્ન જેવો અસલ નથી—તેમાં ઇન્દ્રિયોને નિયંત્રિત કરો, સદા જાગૃત અને આત્મસંયમી રહો.” “આ છે અંતરંગ ઉપદેશ, યોગ અને વિવેક, જે વિદ્વાનોએ શીખ્યો છે: ત્યાગ, તપ, આત્મસંયમ અને સત્ય, નદીઓ જેમ સમુદ્રમાં વહે છે.” “હા, હું, તમારો પ્રિય, ભલે દૂર દેખાય, પણ એ તમારા મનને મારા તરફ વધુ ખેંચવા માટે છે, જેથી તમે સતત મને યાદ કરો.” “જેમ પ્રિય દૂર હોય ત્યારે મન એમાં રહે છે, તેમ સ્ત્રીઓ માટે, જ્યારે પ્રિય પાસે હોય, મન એટલું લીન રહેતું નથી.” “તમારું મન સંપૂર્ણપણે મારે જ લગાડો, બીજાં બધાં બંધનોથી મુક્ત, અને મને સતત સ્મરણ કરો, તો તમે જલ્દી મને પ્રાપ્ત કરશો.” “જે ગોપીઓ, જ્યારે હું વ્રજના વનમાં રાત્રે રમતો હતો, નૃત્યમાં જોડાઈ શકી નહોતી, તેઓ પણ મને પ્રાપ્ત કરવામાં નિષ્ફળ નહોતા, કારણ કે તેઓ મારા પરાક્રમની કથામાં લીન રહ્યા.” શુકદેવજી કહે છે: પ્રિયના સંદેશ સાંભળીને, વ્રજની સ્ત્રીઓ આનંદથી ભરાઈ, ઉદ્ધવને સંદેશ યાદ કરીને બોલી: “સદભાગ્યે, દुष્ટ કાંસા, યદુઓનો શત્રુ, મરી ગયો; સદભાગ્યે, અચ્યૂત સુરક્ષિત છે, પોતાના કુટુંબ સાથે સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરી.” “સૌમ્ય, શું ગદા ના મોટા ભાઈ, શહેરની સ્ત્રીઓના પ્રેમભર્યા, શરમાળ, હસતા નજરોથી સન્માનિત, તેમને આનંદ આપે છે?” આ રીતે, વ્રજની ગોપીઓ, ઉદ્ધવ દ્વારા શ્રીકૃષ્ણના સંદેશ સાંભળીને, પોતાના પ્રેમ અને વિયોગની વાતો વ્યક્ત કરી, અને શ્રીકૃષ્ણના સ્મરણમાં લીન રહી.