શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

વ્રજમાં એક સુંદર દૃશ્ય વિસ્થાપિત થયું હતું. ગોપીઓ ચુડીઓ અને હારોથી શોભાયમાન, દોર ખેચતી હતી; તેમની કમરો, સ્તન, ગળાના હાર અને કાનના કુંડળો હલનચલન કરતાં હતાં. તેમના ગાલો તેજસ્વી અને મુખકમળ લાલ કુંકુમથી શોભિત હતાં. વ્રજની મહિલાઓ જ્યારે કમળનેત્ર શ્રીકૃષ્ણના ગીત ગાતી, ત્યારે તેમનો સ્વર આકાશને સ્પર્શતો હતો. દહીં મથવાના અવાજ સાથે તે ગીતો મિશ્રિત થતાં, અને દિશાઓમાંથી સર્વ અશુભતા દૂર થઈ જતી. સૂર્યોદય થતાં જ, ભગવાનના દર્શન માટે વ્રજવાસીઓ નંદબાબાના દ્વારે એકત્રિત થયા. ત્યાં એક સુવર્ણ રથ દેખાતા સૌ આશ્ચર્યચકિત થયા—'આ રથ કોણનું છે?' એમ તેમણે પૂછ્યું. 'શું અક્રૂર આવ્યા છે? કે પછી કોઈ બીજું, જે કન્સના હેતુ માટે આવ્યો છે? એ જ, જે કમળનેત્ર કૃષ્ણને મથુરા લઈ ગયો હતો?' મહિલાઓ ચિંતામાં હતી: 'આ મહેમાન આપણા સ્વામીના આનંદ માટે કયું પ્રાયશ્ચિત કરશે?' એ સમયે, જ્યારે ગોપીઓ આવી વાતો કરી રહી હતી, ત્યારે ઉદ્ધવજી પોતાના પ્રાતઃકાળિન સંસ્કારો પૂર્ણ કરી ત્યાં આવ્યા. કૃષ્ણના મિત્ર ઉદ્ધવને જોઈ, વ્રજની ગોપીઓએ તેમને નિહાળ્યા—લાંબા હાથ, તાજા કમળ જેવી આંખો, પીળા વસ્ત્રો, કમળમાલાથી શોભિત, તેમના મુખ પર ફૂલેલા કમળ જેવી કાંતિ, કાનમાં તેજસ્વી કુંડળો. ગોપીઓએ કહ્યું: 'અમે જાણીએ છીએ કે તમે યદુપ્રભુના સહચર છો, અહીં તમારા સ્વામીના આદેશે આવ્યા છો, તેમના માતા-પિતાને પ્રસન્ન કરવા માટે.' તેઓએ ઉમેર્યું: 'અથવા તો, કૃષ્ણને અહીં યાદ કરવાનો બીજો કોઈ કારણ હોઈ શકે નહીં; કટુમ્બી પ્રેમ તો મહર્ષિ માટે પણ ત્યાગવો અઘરો છે.' 'બીજાઓ સાથેની મૈત્રી પણ કામ પુરું થાય ત્યાં સુધી જ રહે છે—જેમ પુરુષ અને સ્ત્રી વચ્ચે, અથવા જેમ મધમાખી ફૂલો સાથે કરે છે.' ગોપીઓએ કહ્યું: 'ગરીબને વેશ્યા ત્યાગે છે, નિર્વલંબી રાજાને પ્રજાજન છોડે છે, શિષ્ય શિક્ષા મેળવી ગુરુને વિદાય આપે છે, બ્રાહ્મણ દક્ષિણાની રાહ જુએ છે. વૃક્ષમાં ફળ ન રહે ત્યારે પક્ષીઓ ઉડી જાય છે, મહેમાનો ભોજન કરી ઘર છોડે છે, વન દહાય ત્યારે હરણ ભાગે છે, અને ભોગ કર્યા પછી પુરુષ સ્ત્રીને ત્યાગે છે.' આ રીતે, ગોપીઓ, જેમના વચન, શરીર અને મન સર્વે ગોવિંદમાં લીન હતા, ઉદ્ધવજીના આગમન સમયે જગતના બધા વિષયોને ત્યજી દીધાં. તેઓ કૃષ્ણના પ્રિય કૃત્યો ગાતાં, બાળપણ તથા યુવાનીના કાર્યોને વારંવાર સ્મરી, અને નિર્લજ્જપણે રડી પડતાં. એમ જ, એક ગોપીએ મધમાખીને જોઈ, કૃષ્ણ સાથેની એકતામાં લીન થઈ, તેને પોતાના પ્રિયતમનો દૂત માનીને બોલી: 'એ મધમાખી! કપટીના મિત્ર, મારી સ્પર્ધીની પગ પર ન જા. તેના સ્તનનો પરાગ તારી મૂછે લાગી ગયો છે. તું તો તેના દૂત, યદુસભામાં તારી ઉઠાણ થાય એવી લાયક.' 'કૃષ્ણે અમને એક વાર જ પોતાના ઓઠડાં અમૃત આપ્યું, પછી અમને ફૂલ જેવી ત્યજી દીધા. પદ્મા કેવી રીતે તેમની પાદસેવા કરે છે, જેમનું મન પ્રસંશાથી હલાય છે?' ગોપીએ કહ્યું: 'એ છ પગવાળી, તું અહીં યદુપ્રભુના ગીત કેમ ગાય છે? તું તો તેમના મિત્રોમાં જ વિજયના કથાઓ ગા, જેમના દુ:ખ કૃષ્ણે હટાવ્યા છે.' 'આકાશ, પૃથ્વી કે પાતાળમાં એવી કઈ સ્ત્રી છે જે તેમને પ્રાપ્ત ન કરી શકે? તેમનું સ્મિત અને ભમરાવાળા ભ્રૂઓ બધાને મોહી લે છે. અમે તો એમના ચરણરજની સેવા કરવાની લાયક પણ નથી.' ગોપીએ ઉમેર્યું: 'તારા માથેથી તેમના પગ હટાવ; હું જાણું છું તેમના મીઠા શબ્દો. તું તો દૂત બની આવ્યો છે. તેમણે પોતે પત્ની-પુત્રો બનાવ્યા અને પછી નિર્ભયતાથી ત્યજી દીધા. એમા વિશ્વાસ શું રાખવો?' 'જેમ વાનરરાજનું શિકાર કરનાર શિકારીઓએ નિરપરાધ સ્ત્રીઓને ઘાયલ કરી, તેમ જ કૃષ્ણે અમને પણ મોહથી વિમૂઢ કરી ત્યજી દીધા. બલિ પણ બંધાયો હતો. પણ તેમનાં લિલા-કથાઓ છોડી શકાતી નથી.' 'જે કોઈએ પણ એકવાર તેમના રમણીય કૃત્યો સાંભળ્યા, તે બધા દ્વૈતભાવથી મુક્ત થઈ ઘર-કુટુંબ ત્યજી દે છે—even જો તેઓ દરીદ્ર હોય. અહીં ઘણા એવા છે, જેમ પક્ષીઓ, ભિક્ષુ બની ફરે છે.' 'અમે તો એમના વાંકાળા શબ્દોને અમૃત સમજી વિશ્વાસ કરી લીધા, જેમ ચકલી માતાની ટહુકાને પોતાના બાળકને ભોળાઈથી બોલાવે છે. અમે તો એમના સ્પર્શની પીડા વારંવાર યાદ કરીએ છીએ. હવે બીજું સમાચાર કહેજે, દૂત!' 'મિત્ર, શું તું ફરી આવ્યો છે? પ્રિયતમે મોકલ્યો છે? શું તું અમને એના પાસેધર લઈ જશે, જ્યારે લક્ષ્મીજી તો હંમેશા તેના વક્ષ પર વસે છે?' 'શું એ મહાન પુત્ર હવે મથુરામાં છે? શું તેને પિતાના ઘર, કુટુંબ અને ગ્વાલમંડળ યાદ છે? શું એ અમને, પોતાની દાસીઓને, ક્યારેય યાદ કરે છે? ક્યારે એ પોતાના સુગંધિત, બળવાન હાથ અમારા માથા પર મૂકે છે?' શુકદેવજી કહે છે: ત્યારબાદ ઉદ્ધવજી એ ગોપીઓનું કૃષ્ણપ્રેમથી ભરેલું મન સાંભળી, તેમને પ્રેમપૂર્વક આશ્વાસન આપ્યું અને કહ્યું: 'આહ! તમે ખરેખર વિશ્વમાં ધન્ય અને પવિત્ર છો, કેમ કે તમારું મન પૂર્ણપણે વાસુદેવ ભગવાનમાં લીન છે. વ્રત, તપ, યજ્ઞ, પાઠ, અભ્યાસ, અને આત્મસંયમ દ્વારા જે ભક્તિ મળે છે, તે તમે પ્રાપ્ત કરી છે. તમારા પુણ્યથી, તમે ભગવાન કૃષ્ણમાં એવી પરમ ભક્તિ સ્થાપી છે, જે મહર્ષિઓ માટે પણ દુર્લભ છે.' 'તમે પોતાના પુત્ર, પતિ, શરીર, સગાં અને ઘર ત્યજી, શ્રીકૃષ્ણને—સર્વોચ્ચ પુરુષને—પસંદ કર્યા છે. હે મહાભાગ્યશાળી ગોપીઓ! વિયોગથી તમારા મનમાં જે પરમ ભજનભાવ ઉદ્ભવ્યો છે, એથી તમે મારા ઉપર પણ મહાન કૃપા કરી છે.' 'હવે સાંભળો, જે સુખદાયક ગુપ્ત સંદેશ હું તમારા પ્રિય પતિ તરફથી લાવ્યો છું:' 'ભગવાન કહે છે: હું ક્યારેય પણ તમારીથી સંપૂર્ણ વિયોગી નથી; હું સર્વ જીવમાં રહું છું, જેમ પૃથ્વી, જળ, અગ્નિ, વાયુ અને આકાશ સર્વત્ર વ્યાપેલા છે. હું મન, પ્રાણ, તત્વો, ઇન્દ્રિયો અને તેમના ગુણોમાં પણ આધારરૂપ છું.' 'મારા દ્વારા જ, મારી અંદર રહી, હું પોતે સર્જન, સંહાર અને પાલન કરું છું—મારી શક્તિથી, તત્વો અને ઇન્દ્રિયોના રૂપે. આત્મા જ્ઞાનરૂપ, શુદ્ધ અને ગુણોથી રહિત છે, છતાં માયાથી તે સુષુપ્તિ, સ્વપ્ન અને જાગૃતિમાં ગતિશીલ દેખાય છે.' 'જે દ્વારા મનુષ્ય ઇન્દ્રિય વિષયોમાં આસક્ત થાય છે—જે સ્વપ્ન જેવું મિથ્યા છે—એને રોકી, સાવધાન અને આત્મનિષ્ઠ રહો.' 'આ જ આંતરિક ઉપદેશ છે, યોગ અને વિવેક છે, જે મહાન પુરુષોનું લક્ષ્ય છે: ત્યાગ, તપ, આત્મસંયમ અને સત્ય—બધું મહાસાગરમાં ઝરતાં નદીઓ જેવું.' 'હું, તમારો પ્રિય, જો કે દૃષ્ટિગોચરથી દૂર છું, તો પણ એ માટે કે તમારું મન મારે ઉપર વધુ એકાગ્ર થાય, સતત સ્મરણથી મારો અનુભવ કરો.' 'જેમ પ્રિયતમ દૂર હોય ત્યારે મન તેની ઉપર વધુ એકાગ્ર થાય છે, તેમ નજીક હોય ત્યારે એ તેટલું લીન થતું નથી.' 'તમારું મન સર્વે રીતે મારે ઉપર સ્થિર કરો, બીજા બધાં આસક્તિઓ ત્યજી, અને સતત મારો સ્મરણ કરો—તેથી તમે મને જલ્દી પ્રાપ્ત કરી લેશો.' 'જે ધન્યજન રાત્રે વ્રજવનમાં મારા રમણકાળે રાસમાં જોડાઈ શક્યા નહોતા, તેમણે પણ મારા પરાક્રમોનું સ્મરણ કરી મને પ્રાપ્ત કર્યું.' આ રીતે, ઉદ્ધવજી દ્વારા કૃષ્ણનો સંદેશ સાંભળીને, ગોપીઓના હૃદયમાં વિરહની આગ પણ શાંત થઈ, અને તેમનું જીવન કૃષ્ણપ્રેમથી પૂર્ણ થયું.