શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

નંદગામમાં, ભક્તિ અને પ્રેમથી ભરપૂર વ્રજવાસીઓની વચ્ચે, એક અનોખી રાત પસાર થઈ રહી હતી. નંદ અને કૃષ્ણના સહયોગી મિત્રો સાથે વાતચીત કરતા હતા. તેઓ સમજાવતા હતા કે જગતમાં જે કંઈપણ દેખાય, સાંભળાય, ભૂતકાળ, વર્તમાન કે ભવિષ્ય, સ્થાવર કે જંગમ, મોટું કે નાનું—અખંડિત પરમ તત્ત્વ સિવાય, એ બધું નિષ્ફળ છે; એ એકમાત્ર પરમાત્મા જ સર્વત્ર વ્યાપક છે. આ રીતે વાતચીતમાં રાત પસાર થઈ. સવારે, ગાયવાળીઓની સ્ત્રીઓ ઉઠી, દીવટીઓ તપાસી, ઘરનાં દેવતાઓનું પૂજન કર્યું અને દહીં વાટવાની તૈયારી શરૂ કરી. દહીં વાટતી વેળાએ તેમના હાથમાં ચુડાં અને ગળામાં હાર ઝગમગતા હતાં. દોરી ખેંચતી વખતે તેમના નિતંબ, સ્તન, હાર અને કાનનાં કુંડળ હલનચલન કરતા, ગાલ પર તેજ ફૂટતું અને મુખ પર કુમકુમની લાલાઈ શોભતી. વ્રજની એ ગોપીઓ કૃષ્ણના કમળનેત્રવાળા રૂપની ગાન ગાતી, તેમનાં મીઠાં સ્વરો દહીં વાટવાના ઘોષ સાથે ગૂંજી ઉઠ્યા. એ સંગીતે સમગ્ર દિશાઓમાંથી અશુભતાને દૂર કરી દીધી. સૂર્યોદય થયો અને ભગવાન દર્શન દઈને પ્રગટ થયા. વ્રજવાસીઓએ નંદના દ્વાર પાસે એક સુવર્ણ રથ જોયો અને આશ્ચર્યથી પૂછ્યું: "આ રથ કોણે લાવ્યો છે?" કોઈએ કહ્યુ: "શું અક્રૂર આવ્યા છે? કે કાંસના હિત માટે કોઇ બીજો આવ્યો છે, જેમણે કૃષ્ણને મથુરા લઈ ગયા હતા?" ગોપીઓએ વિચાર્યું: "આ મહેમાન અમારા માટે શું પ્રાયશ્ચિત કરશે? અમારા સ્વામીની પ્રસન્નતા માટે શું કરશે?" એ સમયે ઉદ્ધવ, પોતાના પ્રાત:કાળીન સંસ્કાર પૂર્ણ કરીને, ત્યાં પહોંચ્યા. વ્રજની ગોપીઓએ કૃષ્ણના દૂત ઉદ્ધવને જોયા—લાંબા હાથ, તાજા કમળ જેવા નેત્રો, પીળા વસ્ત્રો, કમળના ફૂલોનો હાર પહેરેલો, તેમનું મુખ ખીલેલા કમળ જેવું, કાનમાં ઝગમગતા કુંડળ. ગોપીઓએ કહ્યું: "અમે તમને યદુપ્રભુના સહાયક તરીકે ઓળખીએ છીએ, તમે અહીં પધાર્યા છો—યજમાનના આદેશે તેમના માતાપિતાને પ્રિય કંઈક આપવા." "બીજું કોઈ કારણ હોઈ શકે નહીં; વ્રજમાં તેને કેમ યાદ આવે? સંબંધોની મમતા તો ઋષિઓ માટે પણ ત્યાગવી મુશ્કેલ છે." "મિત્રતા પણ હિત માટે જ થાય છે—જ્યાં સુધી હિત રહે ત્યાં સુધી. પુરુષ સ્ત્રીઓ સાથે જેમ સંબંધ કરે છે, કે જેમ મધમાખી ફૂલ સાથે." "ગરીબને વેશ્યા ત્યાગી દે છે; શાસક બળહીન થાય તો પ્રજાજન છોડે છે; વિદ્યાર્થી શિક્ષક પાસેથી જ્ઞાન લઈને ચાલ્યા જાય છે; યજમાન દક્ષિણાં આપી દે ત્યારે પૂજારી પણ વિદાય લે છે." "પક્ષીઓ ફળ ખૂટી જાય પછી વૃક્ષ છોડે છે; મહેમાન ભોજન પચાવીને ઘર છોડે છે; જંગલ સળી જતું હોય ત્યારે હરણ પણ વિદાય લે છે; પ્રેમી પતિ સ્ત્રીનો ઉપયોગ કરીને છોડે છે." આ રીતે, ગોપીઓ, જેમના મન, કાયાં અને વાણી ગોવિંદમાં લીન હતી, તેઓએ જગતની ચિંતાઓ ત્યજી દીધી, કારણ કે કૃષ્ણના દૂત ઉદ્ધવ આવ્યા હતા. તેઓ કૃષ્ણના પ્રિય લીલાઓનું ગાન કરતા, બાળપણ અને યુવાનીના સ્મરણમાં અવિરત રડતા, લાજ વિના. એમણે એક ગોપીએ મધમાખીને જોઈ, કૃષ્ણ સાથેના મિલનનું ધ્યાન કરતાં, એને પ્રિયતમનો દૂત માનીને વાત કરી: "અરે મધમાખી! એ છલકપટીના મિત્ર, મારી સ્પર્ધકના પગને સ્પર્શ કરશો નહીં. એના સ્તનના પરાગથી રંગાયેલી એની વેણી તારા મુછ પર લાગી છે. તું તો એના દૂત તરીકે યદુ સભામાં હાસ્ય પાત્ર છે." "એમણે અમને એક જ વાર હોઠોના અમૃતથી મોહી લીધા અને પછી ફૂલ છોડાય એમ અમને ત્યજી દીધા. પદ્મા (લક્ષ્મી) તેના પદપદ્મની સેવા કેમ કરે છે, જ્યારે એનું મન તો ગૌરવથી ભરેલી સ્ત્રીઓના ગીતોથી ચોરાય છે?" "હવે, તું અહીં યદુપ્રભુના ગીત કેમ ગાય છે? એ તો અમારા ઘરના પણ અધિષ્ઠાન હતા. તું તો એના મિત્રો વચ્ચે જ જા, જેઓના દુઃખ એણે દૂર કર્યા છે." "આકાશ, પૃથ્વી કે પાતાળમાં એવી કઈ સ્ત્રી હશે, જેને એ પામે નહીં? એની મીઠી સ્મિત અને ભમરાયેલી ભ્રૂઓથી બધાને મોહી લે છે. અમે તો એની પદધૂળીની સેવા કરવા પાત્ર છીએ—એટલું જ અમારું સૌભાગ્ય છે." "મારા માથેથી એના પગને ઉતાર, હું એના મીઠા વચનો જાણું છું. એ તને દૂત બનાવી મોકલ્યો છે. એણે પોતાની પત્ની અને સંતાનોને પણ અહીં છોડી દીધાં છે. એમાં કેટલો વિશ્વાસ રાખી શકાય?" "જેમ વાનરરાજ પીછે applied hunters, એમ એણે અમને પ્રેમથી વિમુખ કરી દીધા. બલિ જેવા શક્તિશાળી રાજાને પણ એણે પાંજરે પકડ્યો. એના મિત્રત્વથી હવે પૂરતું થયું; છતાં એના કથાઓ છોડવી મુશ્કેલ છે." "જે લોકોએ એના રમણીય લીલાના અમૃતકણ એકવાર પણ સાંભળ્યા, એ લોકોએ ઘર-કુટુંબ ત્યજી દીધાં છે—even though they were left with nothing, they wander like birds." "અમે તો એના વાંકા વચનને અમૃત માનીને વિશ્વાસ કર્યો, અને બાળપંખી જેવું ભોળું મન રાખ્યું. એના નખથી થયેલા ઘાવની તીવ્ર પીડા અમને વારંવાર યાદ આવે છે. હવે બીજું કંઈ સંદેશ લાવ." "મિત્ર, તું શું એના સંદેશે પાછો આવ્યો છે? તું અમારો આદરપાત્ર છે. લક્ષ્મી જેનાં હ્રદય પર સદા વસે છે, એના પાશે અમને કેવી રીતે લઈ જશે?" "કૃષ્ણ હવે મથુરામાં છે? શું એ પોતાના પિતાના ઘર, કુટુંબ અને ગોપીઓને યાદ કરે છે? શું એ કદી અમને યાદ કરે છે? ક્યારે એ પોતાનો સુગંધિત, બળવાન હાથ અમારા માથા પર મૂકે?" શ્રી શુકદેવજી કહે છે: ત્યારે ઉદ્ધવે, ગોપીઓના કૃષ્ણપ્રેમથી ભરેલા હૃદયને જોઈ, તેમને પ્રેમભર્યા સંદેશથી શાંત કર્યા. ઉદ્ધવ બોલ્યા: "વાહ, તમે તો જગતમાં સાચા અર્થમાં પૂર્ણ અને પવિત્ર છો, કેમ કે તમારું મન સંપૂર્ણપણે વાસુદેવમાં સમર્પિત છે." "વ્રત, તપ, યજ્ઞ, પાઠ, અધ્યયન, દમન વગેરે સાધનોથી જે ભક્તિ દુર્લભ છે, એ કૃષ્ણભક્તિ તમે પામી છે." "તમારા પુણ્યથી તમે પરમ ખ્યાતિવાળા ભગવાનમાં શ્રેષ્ઠ ભક્તિ સ્થાપી છે—જે સિદ્ધિ મહર્ષિઓને પણ દુર્લભ છે." "પ્રભુના પ્રેરણા વડે તમે પુત્ર, પતિ, શરીર, સંબંધ અને ઘર ત્યજીને, તે પરમ પુરુષ કૃષ્ણને સ્વીકાર્યા." "હે મહાભાગ્યશાળી ગોપીઓ! વિયોગમાં તમે જે સર્વાત્મલીન અવસ્થા પામી છે, એથી તો તમે મને પણ મહાન કલ્યાણ આપ્યું છે." "હવે, તમારા પ્રિય પતિ કૃષ્ણનો ગુપ્ત સંદેશ સાંભળો, જે હું તમારા માટે લાવ્યો છું." "ભગવાનનો સંદેશ: 'મારો વિયોગ કદી પૂર્ણ થતો નથી, કેમ કે હું સર્વ જિવોમાં વ્યાપક છું—જેમ આકાશ, વાયુ, અગ્નિ, જળ અને પૃથ્વી સર્વત્ર વ્યાપક છે; તેમ જ હું મન, પ્રાણ, તત્વો, ઇન્દ્રિયો અને તેમના ગુણોમાં પણ આધારરૂપ છું.'" "'હું સ્વયં, સ્વમાં, સ્વયં રચું છું, સંહારું છું અને પોષણ કરું છું—મારા જ શક્તિથી, તત્વો, ઇન્દ્રિયો અને ગુણોના રૂપે.'" "'આત્મા જ્ઞાનમય, શુદ્ધ અને વિલક્ષણ છે, ગુણોથી બંધાયેલો નથી. છતાં માયાના પ્રભાવે, સુષુપ્તિ, સ્વપ્ન અને જાગૃત અવસ્થાઓમાં ગતિ પામે છે.'" "'જે મનુષ્ય ઇન્દ્રિય વિષયોમાં મોહિત થાય છે—જે સ્વપ્ન જેવું મિથ્યા છે—એમણે ઇન્દ્રિયોનું નિયંત્રણ રાખવું જોઈએ, સદા જાગૃત અને સ્વસ્થ રહેવું.'" "'આ આંતરિક ઉપદેશ છે, યોગ અને વિવેક છે: ત્યાગ, તપ, દમ અને સત્ય—બધું સમુદ્રમાં જતાં નદીઓ જેવું.'" "'હા, હું તમારો પ્રિય, દૃશ્યે દૂર છું, પણ એમાં પણ હું તમારું મન વધુ મારી તરફ ખેંચું છું, જેથી તમે સદા મને સ્મરણ કરો.'" "'જેમ પ્રિયતમ દૂર હોય ત્યારે મન સદા એના ચિંતનમાં રહે છે, તેમ નજીક હોય ત્યારે સ્ત્રીઓનું મન એટલું લીન રહેતું નથી.'" આ રીતે, ઉદ્ધવે ગોપીઓને કૃષ્ણના પ્રેમભર્યા ઉપદેશથી શાંત કર્યા, અને વ્રજભૂમિમાં કૃષ્ણપ્રેમની અનોખી મહેક ફરી વ્યાપી ગઈ.