શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

મૃત્યુ સમયે—even જો મન શુદ્ધ ન હોય, માત્ર એક ક્ષણ માટે પણ જે વ્યક્તિ ભગવાનમાં મન લગાવે છે, એ ભગવાન તરત જ તેના બધા કર્મોનો નાશ કરી દે છે. એ પરમ તેજસ્વી, બ્રહ્મમય ભગવાન, સૂર્યપ્રભા સમાન, જીવને પરમ માર્ગે લઈ જાય છે. આ નારાયણ—જે સર્વના હિત માટે માનવ રૂપે અવતર્યા છે—તેમના પર તમે જે પ્રેમથી હૃદય અર્પણ કર્યું છે, એથી વધારે પુણ્ય બીજું શું હોઈ શકે? થોડી જ વારમાં અચ્યૂત, સાત્વત કુળના સ્વામી, વ્રજમાં આવીને પોતાના માતા-પિતાને આનંદ આપશે. કૃષ્ણે જ્યારે કમ્સને, સાત્વતોના શત્રુને, સભામાં માર્યો, ત્યારે તેણે તમને જે વચન આપ્યું હતું, તે જરૂર પૂર્ણ કરશે. તેથી, હે પુણ્યશાળી વ્રજવાસીઓ, દુઃખ ન કરો; તમે કૃષ્ણને નજીકથી જુઓ છો. તે સર્વના હૃદયમાં, આકાશમાં પ્રકાશ જેમ, વાસ કરે છે. જે સત્યરૂપ છે, તેને કોઈ પ્રિય કે અપ્રીય નથી; કોઈ ઊંચો કે નીચો, સમાન કે અસમાન નથી—કેમ કે તે સર્વમાં સમાન છે. તેને માતા કે પિતા, પત્ની કે સંતાન, પોતાનું કે પરનું, શરીર કે જન્મ—કંઈ નથી. આ જગતમાં પુણ્ય-પાપના સંમિશ્ર સ્ત્રોતોમાં તેને કોઈ કર્મ નથી; છતાં, લીલારૂપે, સજ્જનોની રક્ષા માટે તે અવતરે છે. ગુણાતીત હોવા છતાં, તે સત્વ, રજ, તમ—આ ત્રણ ગુણ ધારણ કરે છે અને રમતાં રમતાં સર્જન, પાલન, અને સંહાર કરે છે, છતાં અવ્યય અને અજન્મા છે. જેમ મધમાખી જોઈને કંઈક ફરતું હોય એવું લાગે છે, તેમ મનમાં કર્તૃત્વની કલ્પનાથી આત્માને કર્તા રૂપે સ્મરણ થાય છે. તે માત્ર તમારો પુત્ર નથી, હે ધન્યજનોએ; હરિ સર્વનો પુત્ર, આત્મા, પિતા, માતા અને સ્વામી છે. જે કંઈ દેખાય, સાંભળાય, ભૂત, વર્તમાન કે ભવિષ્ય, સ્થિર કે ચલ, મોટું કે નાનું—અખંડ સત્યના સિવાય બીજું કંઈ મહત્વનું નથી; એ પરમાત્મા જ સર્વ છે. આ રીતે વાત કરતા કર્તા, રાત્રિ નંદજી અને કૃષ્ણના મિત્ર માટે વીતી ગઈ. વ્રજની ગોપીઓ ઉઠી, દીવો જોયો, ઘરનાં દેવતાઓનું પૂજન કર્યું અને દહીં મથવા લાગી. મથતી વખતે તેમના હાથમાં કંકણ અને હાર ઝગમગતા હતા; કમર, સ્તન, હાર અને કાનના કુંડળ હલનચલન કરતા; ગાલે તેજ અને ચહેરા પર લાલ કુંકુમની શોભા હતી. વ્રજની સ્ત્રીઓ જ્યારે કમળનેત્ર કૃષ્ણના ગીતો ગાતી, ત્યારે તેમનો સ્વર આકાશને સ્પર્શતો લાગતો; દહીં મથવાનો અવાજ સાથે મળીને સર્વ દિશામાંથી અશુભતા દૂર કરી દેતો. સૂર્યોદય થયો, અને ભગવાન દર્શન આપ્યા ત્યારે, વ્રજવાસીઓએ નંદના દ્વાર પર એક સોનાની રથ જોઈ, અને પૂછ્યું, “આ રથ કોનો છે?” “શું અક્રૂર આવ્યા છે, કે બીજું કોઈ છે, જે કમ્સના હિત માટે આવ્યો છે, અને જેના દ્વારા કમળનેત્ર કૃષ્ણને મથુરા લઈ ગયા?” “એ અમારાં સ્વામીના આનંદ માટે કઈ પ્રાયશ્ચિત્તિ કરશે?” એમ સ્ત્રીઓ વાત કરતી હતી, એ સમયે ઉદ્ધવ, પોતાના પ્રાતઃસ્નાન અને કૃત્યો પૂર્ણ કરીને આવ્યા. કૃષ્ણના મિત્ર ઉદ્ધવને જોઈને, વ્રજની ગોપીઓએ તેમને નિહાળ્યા—લાંબા હાથ, તાજા કમળ સમા નેત્ર, પીળા વસ્ત્ર, કમળમાળથી શોભિત, ચહેરા પર ખીલેલા કમળ જેવી કાંતિ, અને કુંડળ ઝગમગતા. “અમે જાણીએ છીએ કે તમે યદુકુલના સ્વામીના સહાયક છો, અને માતા-પિતાને પ્રિય કાર્ય કરવા અહીં આવ્યા છો. બીજું તો કોઈ કારણ જ દેખાતું નથી, કેમ કે કુટુંબનો પ્રેમ—even મુનિઓ માટે પણ—છોડવો અઘરો છે.” “બીજાંઓ સાથેની મૈત્રી પણ હંમેશા કોઈ હેતુ માટે જ થાય છે—જ્યારે હેતુ પૂરો થાય, મૈત્રી પણ પૂરી થાય છે; જેમ પુરુષો સ્ત્રીઓ સાથે, કે મધમાખી ફૂલ સાથે.” “ગરીબોને વેશ્યાઓ, શક્તિહીન રાજાને પ્રજા, વિદ્યા પ્રાપ્ત થયા પછી ગુરુને શિષ્ય, અને દક્ષિણાં મળ્યા પછી પંડિતો પણ છોડી દે છે.” “વૃક્ષનાં ફળ ખૂટી જાય તો પક્ષીઓ, ભોજન થયા પછી મહેમાન, જંગલ બળી જાય પછી હરણ, અને સુખ ભોગવી લીધા પછી પ્રેમી પણ સ્ત્રીને છોડી દે છે.” આ રીતે, ગોપીઓ—જેનાં મન, વાણી અને શરીર સર્વે ગોવિંદમાં લીન થઈ ગયા હતા—દૈહિક સંબંધો ભૂલી, કૃષ્ણના દૂત ઉદ્ધવને આવતાં જોઈને—all બધું ભૂલી ગઈ. તેઓ કૃષ્ણના પ્રિય લીલાઓ ગાતી, અને બાળપણ તથા યુવાનીનાં સ્મરણથી અશ્રુ વહાવતી—લાજ વિના. એક ગોપીએ મધમાખીને જોઈ, કૃષ્ણ સાથે મિલનના ધ્યાનમાં, તેને પોતાના પ્રિયના દૂત રૂપે કલ્પી, આમ બોલી: “હે મધમાખી, છેતરપિંડીના મિત્ર, મારી સ્પર્ધકાના પગને સ્પર્શ કરશો નહીં. તેના સ્તનના પરાગથી તેના હારથી, તારા મુંછ પર લાલ દાગ લાગી ગયો છે. તું તો તેના પ્રભુનો દૂત છે, અને યદુ સભામાં તને ઉપહાસ મળશે.” “એણે અમને માત્ર એકવાર જ પોતાના હોઠોના અમૃતથી મોહી લીધા અને પછી ફૂલ છોડે તેમ અમને છોડી દીધા. કમળા (લક્ષ્મી) કેવી રીતે તેના પગની સેવા કરે છે, જેના મન તો તેની મહિમાની પ્રશંસા સાંભળીને પણ ચોરાઈ જાય છે?” “હે છ પગવાળા, તું અહીં યદુકુલના સ્વામીના ગીત કેમ ગાય છે? જા, તેના મિત્રોમાં જયના ગીત ગા, કેમ કે એણે તેમના દુઃખ દૂર કર્યા છે અને તેમને ઇચ્છિત ફળ આપ્યાં છે.” “જમીન, સ્વર્ગ કે પાતાળ—ક્યાં એવી સ્ત્રી છે, જેને એ પામે નહીં? તેની સ્મિત અને ભૃકુટીના ખેલથી બધાને મોહી લે છે. અમે તો માત્ર તેના પગની ધૂળ પૂજવાનો લાભ મેળવનાર ગરીબ છીએ—even દુર્લભોમાં પણ, તેની કીર્તિ સર્વત્ર પ્રસિદ્ધ છે.” “તેના પગને તારા માથેથી દૂર રાખ; હું તેના મધુર વચનો જાણું છું. એ તને દૂત બનાવી મોકલે છે, છેતરવામાં કુશળ છે. એણે અહીં પોતાની પત્ની, સંતાન બધું બનાવી અને પછી નિષ્કપટપણે છોડી દીધું. એને કેટલું વિશ્વાસ રાખી શકાય?” “જેમ વાનરરાજનો પીછો કરતા શિકારીઓ, તેમ એણે પ્રેમમાં પડેલી, રક્ષણવિહોણી સ્ત્રીઓને ઘાયલ કરી. બલી રાજા—even શક્તિશાળી—પણ પક્ષી સમાન બંધાઈ ગયો. બસ, હવે કાળી સાથે મિત્રતા પૂરતી; છતાં તેની લીલાઓના વિષય છોડવા અઘરા છે.” “જે કોઈએ પણ તેની રમણીય લીલાઓ સાંભળી, માત્ર એકવાર—even ગરીબ હોય, ઘર-કુટુંબ ત્યજી, વિમુક્ત થઈ ગયા. અહીં પણ ઘણા પક્ષીઓ સમાન ભિક્ષુક બની ફરતા છે.” “અમે તો તેના વાંકાળા, પણ અમૃત સમાન વચનો પર વિશ્વાસ કરી બેઠા—માતા પાસે ચીંચી કરતી ચિક્કીઓ સમાન. કૃષ્ણની પત્નીઓ તરીકે અમે હરણીઓ જેવાં છીએ. વારંવાર તેના નખના સ્પર્શની તીવ્ર પીડા યાદ કરીએ છીએ. હવે બીજું સમાચાર કહો, હે દૂત.” “હે મિત્ર, શું તું પ્રિયના મોકલવાથી પાછો આવ્યો છે? શું શોધે છે? તું પૂજ્ય છે, હે સૌમ્ય. જ્યારે લક્ષ્મી હંમેશાં તેના હૃદય પર વસે છે, ત્યારે અમને કેવી રીતે તેની પાસે લઈ જઈશ?” “શું એ મહાન પુત્ર હવે મથુરામાં છે? શું એ પિતાના ઘરની, પોતાના કુટુંબની અને ગોપકુલની યાદ કરે છે? શું એ અમને, પોતાની દાસીઓને, યાદ કરે છે? ક્યારે એ પોતાની સુગંધિત, શક્તિશાળી બાહુ અમારા માથા પર મૂકે?” શુકદેવજી કહે છે: ત્યારે ઉદ્ધવે, ગોપીઓની કૃષ્ણ માટેની તીવ્ર તલપાપટ સાંભળી, તેમને પ્રેમભર્યા સંદેશથી શાંત કર્યા અને કહ્યું: “હે ગોપીઓ, તમે સાચે જ fulfilled અને પુજ્ય છો, કેમ કે તમારું મન સંપૂર્ણપણે વાસુદેવ ભગવાનમાં અર્પણ કર્યું છે. વ્રત, તપ, યજ્ઞ, પાઠ, અધ્યયન, સંયમ અને બીજા અનેક સાધનો દ્વારા પણ કૃષ્ણને ભક્તિ પ્રાપ્ત થાય છે.