શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

નંદબાબા મનમાં વિચારે છે: “મને એવું લાગે છે કે શ્રીકૃષ્ણ અને રામ, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, અહીં કોઈ વિશેષ દેવકાર્ય માટે આવ્યા છે, જેમ ગર્ગાચાર્યએ કહ્યું હતું.” તેમના મનમાં કૃષ્ણના અદભુત પરાક્રમો વાગે છે—કંસ, જેની શક્તિ દસ હજાર હાથીઓ જેવી હતી, અને wrestling કરનારાઓ, હાથીઓના રાજા—કૃષ્ણે તેમને સિંહની જેમ સરળતાથી પરાજિત કર્યા. એક હાથથી ત્રણ મહાન તાડના વૃક્ષો, જે વજ્રધનુષ સમાન મજબૂત હતા, તોડી નાખ્યા; અને સાત દિવસ સુધી ગોવર્ધન પર્વત ઊંચો રાખ્યો. પ્રલંબ, ધેનુક, અરીષ્ટ, ત્રિનાવર્ત, બકાસુર અને બીજા ઘણા દૈત્યો—જે દેવો અને દાનવોને પણ જીતે, એવા દાનવોને કૃષ્ણે રમતાં રમતાં હરાવ્યો. આ બધું યાદ કરતાં, નંદબાબાનું મન કૃષ્ણમાં લીન થઈ જાય છે; પ્રેમથી ભરાઈ, તેઓ શાંત બેઠા રહે છે, longingથી overwhelm થાય છે. યશોદા, પોતાનાં પુત્ર કૃષ્ણની લીલાઓ સાંભળે છે; આંખોમાં અશ્રુ ભરાય છે, અને માતૃત્વની મમતા સ્તનમાંથી ઝરતી affectionથી ભીની થઈ જાય છે. નંદ અને યશોદાના હ્રદયમાં કૃષ્ણ માટે એવો શ્રેષ્ઠ પ્રેમ જોઈ, ઉદ્ધવ આનંદથી ભરાઈ, નંદને કહે છે: “હે મહાન, તમે બંને સર્વે જીવોમાં સૌથી વધુ પ્રશંસા પાત્ર છો, કેમ કે તમારો મન શ્રીનારાયણ—સર્વ શિખામણ આપનાર—માં સ્થિર છે. રામ અને મુકુંદ—જગતના બીજ અને યોનિ છે; પુરુષ અને પ્રકૃતિ. સર્વે જીવોમાં, તેઓ જ્ઞાન અને શક્તિના પ્રાચીન સ્વામી છે, અન્યો કરતા અલગ.” “મૃત્યુ સમયે—even અશુદ્ધ મનથી—જે વ્યક્તિ માત્ર એક ક્ષણ માટે પણ તેમા સ્થિર થાય છે, તે મનુષ્યના કર્મનો ભંડાર, તેજસ્વી, બ્રહ્મમય, સૂર્ય સમાન શ્રીકૃષ્ણ, તરત દૂર કરી દે છે અને પરમપથમાં લઈ જાય છે. શ્રીનારાયણ, સર્વનું કારણ, સર્વ જીવોની ભલાઈ માટે માનવ સ્વરૂપ ધારણ કરે છે—તમે બંને જે રીતે તેમા હૃદયથી લીન છો, એથી વધુ પુણ્ય શું હોઈ શકે?” “થોડા સમયમાં અચ્યૂત, સત્વતોના સ્વામી, વ્રજમાં આવીને પોતાના માતાપિતાને આનંદ આપશે. તેમણે કંસ, સત્વતોના શત્રુ, મથુરાના અખાડામાં માર્યો છે; જે વચન કૃષ્ણે આપ્યું હતું, તે નિશ્ચયે પૂર્ણ કરશે. હે મહાન, શોક ન કરો; તમે કૃષ્ણને નજીકથી જોઈ શકશો. તે સર્વે જીવોના હૃદયમાં પ્રકાશ સમાન, આકાશમાં પ્રકાશની જેમ, વસે છે.” “જે સાચા સ્વરૂપમાં છે, એને કોઈ પ્રિય કે અપ્રીય નથી; superior કે inferior, સમ કે અસમાન નથી—તે સર્વેમાં સમ છે. એને માતા, પિતા, પત્ની, પુત્ર કે અન્ય કોઈ સંબંધ નથી; પોતાનું કે બીજું, શરીર કે જન્મ નથી. જગતમાં, સારા-ખરાબના સંમિશ્ર સ્ત્રોતોમાં પણ, એને કોઈ કાર્ય નથી—પણ રમણ માટે, સજ્જનોની રક્ષા માટે, તે અવતાર લે છે.” “ગુણોથી પર છે, છતાં સત્ત્વ, રજ, તમ જેવા ગુણો ધારણ કરે છે; રમતાં રમતાં, સર્જન, પાલન, અને વિનાશ કરે છે, છતાં જન્મથી પર છે. જેમ મધમાખીની નજરથી કંઈક ગભરાયેલી, ઘૂમતી વસ્તુ દેખાય છે, તેમ મનમાં, agencyની કલ્પનાથી, આત્માને કર્તા તરીકે યાદ થાય છે.” “હે નંદ-યશોદા, શ્રીહરી માત્ર તમારો પુત્ર નથી; તે સર્વેનો પુત્ર, આત્મા, પિતા, માતા, અને શાસક છે. જે કંઈ દેખાય છે, સાંભળાય છે, ભૂત, વર્તમાન, ભવિષ્ય, સ્થિર કે ચળવળતું, મોટું કે નાનું—અવિનાશી તત્ત્વ સિવાય, કંઈ પણ વાસ્તવિક નથી; તે જ સર્વેમાં વ્યાપક, પરમાત્મા છે.” આ રીતે વાત કરતાં, રાત વીતી ગઈ; નંદ, કૃષ્ણના મિત્ર, અને વ્રજવાસીઓ. ગૌલોકની સ્ત્રીઓ ઉઠી, દીવાઓ તપાસી, ઘરનાં દેવતાઓની પૂજા કરી, દહીં ચાંદવા લાગી. દોર ખેંચતી, તેમને હાથમાં કડાં અને ગળામાં હાર ઝલકતા; કમર, સ્તન, ગળા, કાનના ઝાંજ, ગાલ, અને ચહેરા લાલ કુંકુમથી શોભતા. વ્રજની સ્ત્રીઓ, કમળનેત્ર શ્રીકૃષ્ણના ગીતો ગાતી, deren અવાજ આકાશ સુધી પહોંચે છે; દહીં ચાંદવાની ધ્વનિ સાથે, સર્વ દિશામાં અશુભતા દૂર કરે છે. સૂર્ય ઉગે છે, અને ભગવાન પ્રગટ થાય છે; વ્રજવાસીઓ નંદના દ્વાર પર એક સુવર્ણ રથ જોઈ, પૂછે છે: “આ કોનું છે?” “અક્રૂર આવ્યા છે કે બીજું કોઈ, જે કંસના કાર્ય માટે આવ્યો છે, જેના દ્વારા કમળનેત્ર કૃષ્ણ મથુરા ગયા?” “હવે એ આપણાં સ્વામી માટે શું પ્રાયશ્ચિત કરશે?” તેમ સ્ત્રીઓ વાત કરે છે. પછી ઉદ્ધવ, સવારના સંસ્કાર કર્યા પછી, આવી પહોંચે છે. કૃષ્ણના મિત્ર ઉદ્ધવને જોઈ, વ્રજની સ્ત્રીઓ તેમને નિહાળે છે: લાંબા હાથ, તાજા કમળ જેવી આંખો, પીળા વસ્ત્ર, કમળના હારથી સજ્જ, ચહેરો ફૂલેલા કમળ સમાન, ઝાંજ ઝલકતી. “અમે જાણીએ છીએ, તમે યદુના સ્વામીના સહાયક છો; સ્વામીના માતાપિતાને આનંદ આપવા અહીં આવ્યા છો. બીજું કારણ તો હોય જ નહીં, કેમ કે વ્રજમાં તેમનું સ્મરણ થાય છે; સંબંધની તાંતણે, જ્ઞાની પણ છૂટા પડી શકતા નથી.” “મિત્રતા પણ, કોઈ હેતુ માટે હોય છે; હેતુ પૂરો થાય ત્યાં સુધી—માણસ સ્ત્રીઓ સાથે કરે છે, મધમાખી ફૂલ સાથે કરે છે. ગરીબને વેશ્યા ત્યજી દે છે; પ્રજા નિઃશક્ત રાજાને છોડે છે; શિષ્ય શિક્ષકને જ્ઞાન મળ્યા પછી ત્યજી દે છે; પુજારી દક્ષિણા પછી ચાલે જાય છે. પંખીઓ વૃક્ષના ફળ ખૂટી જાય પછી ત્યજી દે છે; મહેમાન ભોજન પછી ઘર છોડે છે; હરણ જંગલ બળી જાય પછી ત્યજી દે છે; પ્રેમી સ્ત્રીને આનંદ મળ્યા પછી ત્યજી દે છે.” વ્રજની ગોપીઓ, જેમનું મન, શરીર, અને વાણી ગોવિંદમાં લીન છે, કૃષ્ણના દૂત ઉદ્ધવના આગમન સાથે સંસારી ચિંતાઓ ત્યજી દે છે. તેઓ કૃષ્ણની પ્રિય લીલાઓ ગાય છે અને બાળપણ-યૌવનની યાદો સાથે અશ્રુ વહાવે છે. એક ગોપી, મધમાખી જોઈ, કૃષ્ણ સાથે સંયોજનની કલ્પના કરે છે; તેને પોતાના પ્રિયનો દૂત માને છે અને કહે છે: “હે મધમાખી, ધૂર્તના સાથી, મારા પ્રતિસ્પર્ધીની પદપંકજને સ્પર્શ ન કર. તેના સ્તનથી લિપ્ત હારના પરાગથી તારી મૂછો દાગી ગઈ છે. મધમાખીના સ્વામી, એ અહંકારવાળી સ્ત્રીઓની કૃપા લઈ જાય, કેમ કે તું એના દૂત છે—યદુઓના સભામાં તને ઉપહાસ મળશે.” “કૃષ્ણે એક વાર જ પોતાના હોઠનો અમૃત આપ્યો, અને અમને મોહી, ફૂલની જેમ ત્યજી દીધા. પદ્મા કેવી રીતે તેના પદપંકજની સેવા કરે છે, જ્યારે એનું મન મહિમાવાનના સ્તુતિથી મોહિત છે?” “હે છ પગવાળી, તું યદુના સ્વામીના ગીતો અહીં કેમ ગાય છે—જે અમારા ઘરની પ્રાચીન સ્વામી છે? તેના મિત્રોને જીતમાં ગીત ગાવા જા, કેમ કે તે તેમના મનની પીડા દૂર કરી, તેમની ઇચ્છા પૂરી કરી.” “કયા સ્ત્રીઓ, સ્વર્ગ, પૃથ્વી કે પાતાળમાં, એના માટે અપ્રાપ્ય છે, જેની મોહક સ્મિત અને ભ્રૂભંગથી બધાને મોહી લે છે? અમે તો તેના પદપંકજની ધૂળ પૂજવાનો ભાગ્ય મેળવ્યો છે—પણ ગરીબોમાં પણ કૃષ્ણનું નામ ગુંજે છે.” આ રીતે, વ્રજમાં શ્રીકૃષ્ણની લીલાઓ, પ્રેમ, અને વેદનાની વાતો વહે છે; નંદ-યશોદા, ગોપીઓ, અને ઉદ્ધવ—all શ્રીકૃષ્ણના દિવ્ય સ્વરૂપ અને લિલા સ્મરે છે, અને વ્રજમાં ભક્તિ-પ્રેમની ધારા વહે છે.