શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

વ્રજભૂમિમાં, જ્યાં ચારે બાજુ ફૂલોથી ભરેલા બગીચાઓ ખિલી રહ્યા હતા, પક્ષીઓના ઝૂંડની મીઠી ગાન ગૂંજી રહી હતી, અને હાંસ, બગલા તથા કમળોથી શોભિત તળાવો સૌંદર્ય પાંદડતા હતા—એ સુંદર વાતાવરણમાં ઉદ્ધવ શ્રીકૃષ્ણના મિત્ર તરીકે નંદબાબા પાસે પહોંચ્યા. નંદબાબાએ કૃષ્ણના પ્રિય મિત્ર ઉદ્ધવને આનંદભેર ભેટી લીધા, અને વાસુદેવ માટે જે શ્રદ્ધા અને પ્રેમ હતો, એ જ ભાવથી ઉદ્ધવનું આદરપૂર્વક સ્વાગત કર્યું. નંદબાબાએ ઉત્તમ ભોજન કરાવ્યું, નરમ પથારી પર બેસાડ્યા, અને જ્યારે ઉદ્ધવની થાક દૂર થઈ ગઈ, ત્યારે પગદંડી દઈને, સુખ-સુવિધા પુરી પાડી, એમની કાળજીપૂર્વક હાલ-ચાલ પૂછ્યા. ‘હે ભાગ્યશાળી, આપણા મિત્ર, શૂરપુત્ર, સુખી છે ને? પરિવાર અને સંતાનો સાથે છે, કોઈ દુ:ખ-કષ્ટથી મુક્ત છે, અને મિત્રતા નિશ્ચયમાં સ્થિર છે?’ નંદબાબાએ કહ્યું, ‘સૌભાગ્યે, દુષ્ટ કંસ, જે યદુઓના સર્વદા શત્રુ હતો, પોતાનાં પાપથી જ પોતાના સહયોગીઓ સાથે સંહાર પામ્યો.’ પછી એમણે ઉદ્ધવને પુછ્યું, ‘કૃષ્ણ હજુયે અમને—માતાને, મિત્રો, ગોપો, ગામ, પોતાના પ્રિયજન, ગાયો, વૃંદાવન અને ગિરિધરને—યાદ કરે છે? શું ગોવિંદ એકવાર પણ પાછા આવીને પોતાના લોકોની મુલાકાત લેશે? ત્યારે અમે એના મુખને, સુંદર નાક અને હસતાં આંખોવાળું, નિહાળી શકીશું.’ નંદબાબાએ યાદ કર્યું, ‘વનદૂહ, વાવાઝોડા, વરસાદ, જંગલી બળદ, સાપ, અતિભયજનક સંજોગો—even મૃત્યુથી—કૃષ્ણ, મહાનાત્મા, અમને બચાવતો હતો.’ ‘કૃષ્ણની શૌર્યકથા, રમૂજભરી નજર, હાસ્ય અને વાણી યાદ કરીએ, તો અમારા બધા કાર્યો ધીમી પડી જાય છે.’ ‘અમારું મન એ સ્થળોમાં જ ડૂબી જાય છે—નદીઓ, પર્વતો, જંગલ—જ્યાં મુકુન્દના પદચિહ્નો છે, અને અમે એને રમતો જોઈ છે.’ નંદબાબાએ વિચાર્યું, ‘મને લાગે છે, કૃષ્ણ અને રામ, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, કોઈ વિશેષ દેવકાર્ય માટે અહીં આવ્યા છે, જેમ ગર્ગ આચાર્યે કહ્યું હતું.’ ‘કંસ, જેની તાકાત દસ હજાર હાથીઓ જેટલી હતી, મલ્લો, અને હાથીઓનો સ્વામી—એ બધાને કૃષ્ણે સિંહ જેવો સરળતાથી સંહાર કર્યો.’ ‘ત્રણ મહાન તાડના વૃક્ષો, જે મહાન ધનુષ જેવા મજબૂત હતા, એક હાથે તોડી નાખ્યા, અને સાત દિવસ સુધી પર્વત ઉંચે રાખ્યો.’ ‘પ્રલંબ, ધેનુક, અરીષ્ટ, ત્રિનાવર્ત, બક, અને બીજા અસુરો—દેવ-દાનવોને જીતનારા—એ બધાને કૃષ્ણે રમતાં-રમતાં સંહાર કર્યો.’ શુકદેવજી કહે છે, ‘આ રીતે, વારંવાર સ્મરણ કરતાં, નંદબાબા, જેમનું મન કૃષ્ણમાં લીન હતું, વ્યાકુલ થઈ ગયા અને પ્રેમની લહેરમાં મૌન થઈ બેઠા.’ યશોદામાતાએ પણ, પુત્રની કથાઓ સાંભળતાં, આંખોમાં અશ્રુ આવી ગયા, અને માતૃસ્નેહથી સ્તન ભીંજાઈ ગયા. નંદ-યશોદામાં કૃષ્ણ માટે જે શ્રેષ્ઠ પ્રેમ હતો, એ જોઈને ઉદ્ધવ આનંદથી નંદબાબાને સંબોધન કર્યું: ‘હે માન્ય, તમે બંને સર્વ જીવોમાં સર્વોત્તમ છો, કેમ કે તમારું મન નારાયણ, સર્વના ગુરુમાં, જડ્યું છે.’ ‘રામ અને મુકુન્દ—બ્રહ્માંડના બીજ અને ગર્ભ છે; પુરુષ અને પ્રમુખ પ્રકૃતિ. બધા જીવોમાં, એ જ્ઞાન અને શક્તિના પ્રાચીન સ્વામી છે, સર્વથી ભિન્ન.’ ‘મૃત્યુ સમયે—even અશુદ્ધ મનથી એક ક્ષણ માટે—જેમાં મન સ્થિર થાય, એ, કર્મનો ભંડાર દૂર કરી, બ્રહ્મમય, સૂર્ય સમાન, વ્યક્તિને શ્રેષ્ઠ માર્ગે લઈ જાય છે.’ ‘એ નારાયણમાં, સર્વનું કારણ, જે સર્વજીવોના કલ્યાણ માટે માનવરૂપે અવતરી છે—તમે એમાં જે રીતે હૃદય લગાવી દીધું છે, એથી વધુ પુણ્ય શું હોઈ શકે?’ ‘થોડી જ વારમાં, અચ્યૂત, સાત્વતોના સ્વામી, વ્રજમાં આવીને પોતાના માતાપિતાને આનંદ આપશે.’ ‘કંસ, સાત્વતોના શત્રુ, રણમાં સંહાર કર્યા બાદ, કૃષ્ણે જે વચન આપ્યું હતું, એ ચોક્કસપણે પૂરૂં કરશે.’ ‘શોક ન કરો, હે અતિભાગ્યશાળી, તમે કૃષ્ણને નજીકથી નિહાળી શકશો; એ સર્વના હૃદયમાં, આકાશના પ્રકાશ સમાન, નિવાસ કરે છે.’ ‘જેનું સત્ય સ્વરૂપ છે, એ માટે કોઈ પ્રિય કે અપ્રીય નથી; કોઈ શ્રેષ્ઠ, તૃણ, સમ, અસમાન નથી; એ સર્વ માટે સમ છે.’ ‘એને માતા, પિતા, પત્ની, પુત્ર, પોતાનો કે બીજો, શરીર કે જન્મ નથી.’ ‘એ જગતમાં, સુખ-દુ:ખના મિશ્ર સ્ત્રોતોમાં, કોઈ કર્મ નથી; છતાં, રમણ માટે, એ ધર્મીજનોની રક્ષા માટે અવતરી છે.’ ‘ગુણાતીત હોવા છતાં, એ સત્વ, રજ, તમના ગુણો ધારણ કરે છે; એમાં રમે છે, સર્જે છે, પોષે છે, વિનાશ કરે છે, છતાં જન્મરહિત છે.’ ‘મધમાખીની દૃષ્ટિથી, કંઈક ગતિશીલ દેખાય છે; એ જ રીતે, મનમાં, કર્તૃત્વની ભાવના થી આત્માને કર્તા તરીકે સ્મરણ થાય છે.’ ‘હે ધન્ય, એ તમારો પુત્ર માત્ર નથી; હરિ સર્વનો પુત્ર, આત્મા, પિતા, માતા, અને શાસક છે.’ ‘જેમ કંઈ દેખાય, સાંભળાય, ભૂત, વર્તમાન, ભવિષ્ય, સ્થિર, ચલ, મોટું, નાનું—અવિનાશી સ્વરૂપ સિવાય, બીજું કંઈ બોલવા યોગ્ય નથી; એ જ સર્વ છે, પરમાત્મા.’ આ રીતે વાતચીત કરતાં, રાત પસાર થઈ ગઈ; નંદબાબા, કૃષ્ણના મિત્ર, અને ગોપીઓ જાગી, દીપક તપાસ્યા, ઘરનાં દેવતાઓની પૂજા કરી, અને દહીં મથવાનું શરૂ કર્યું. ગોપીઓ કંગણ અને હારથી શોભિત, દોર ખેંચતી, એમના હિપ, સ્તન, હાર, કાનના દાંડા હલતા, ગાલ ચમકતા, મુખ પર લાલ કુંકુમથી શોભિત હતી. વ્રજની સ્ત્રીઓ, કમળનેત્ર કૃષ્ણના ગીતો ગાતી, એમના અવાજ આકાશને સ્પર્શ કરતાં, દહીં મથવાની ધ્વનિ સાથે મિશ્ર થઈ, દિશાઓમાંથી અશુભતાનું નાશ કરતા. સૂર્યોદય થયો, અને ભગવાન દેખાયા; વ્રજવાસીઓ નંદના દ્વાર પર સોનાની રથ જોઈ, ‘કોણે છે?’ એમ પૂછ્યું. ‘અકુરા આવ્યો છે, કે બીજું કોઈ, જે કંસના હિત માટે આવ્યો છે, જેમણે કૃષ્ણને મથુરા લઈ ગયાં?’ ‘કૃષ્ણના સ્વામીની પ્રસન્નતા માટે, એ અમારો પ્રાયશ્ચિત કેવી રીતે કરશે?’ એમ સ્ત્રીઓ વાત કરતાં, ઉદ્ધવ, પોતાના પ્રાત:સ્મરણ કર્યા પછી, ત્યાં આવ્યા. કૃષ્ણના મિત્ર ઉદ્ધવને જોઈ, વ્રજની સ્ત્રીઓ એના લાંબા હાથ, તાજા કમળ જેવી આંખો, પીળા વસ્ત્રો, કમળમાળાથી શોભિત, blooming કમળ જેવું મુખ, ચમકતા કાનના દાંડા, એ બધે નિહાળી. ‘અમે જાણીએ છીએ, તમે યદુઓના સ્વામીના સહાય, માતાપિતાને પ્રિય કાર્ય માટે આવ્યા છો.’ ‘બીજું કોઈ કારણ હોઈ શકે નહીં, કે કૃષ્ણને વ્રજમાં યાદ કરવામાં આવે; કુટુંબના પ્રેમનો બંધ, ઋષિ માટે પણ, ત્યાગવું અઘરું છે.’ આ રીતે, વ્રજમાં ઉદ્ધવનું આગમન, નંદ-યશોદાના પ્રેમ, અને કૃષ્ણની સ્મૃતિથી, સમગ્ર વ્રજભૂમિ ભાવવિભોર થઈ ગઈ.