શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

પ્રભુ શ્રીકૃષ્ણે ઉદ્ધવને કહ્યું, “હે પ્રિય, ગોકુલની સ્ત્રીઓ, જેઓ મને સૌથી વધુ પ્રિય છે, હું દૂર હોવા છતાં સતત મારી યાદમાં મગ્ન રહે છે અને વિયોગના દુઃખથી વ્યાકુળ છે. ગોપીઓ, જેમના હૃદય મારો સાથે અખંડિત બંધાયેલ છે, મારી વાપસીની આશા અને મારા મોકલેલા સંદેશાઓથી જ કઠિનાઈથી પોતાનું જીવન જાળવી રહી છે.” આ રીતે શ્રીકૃષ્ણના વચન સાંભળી, ઉદ્ધવે પોતાના સ્વામીની આજ્ઞાનું માન રાખ્યું. તેણે પોતાનો રથ ચઢ્યો અને નંદબાબાના ગોકુલ તરફ રવાના થયો. જ્યારે ઉદ્ધવ ગોધૂળીના સમયે નંદબાબાના વ્રજમાં પહોંચ્યો, ત્યારે ગાયોના ખુરના ધૂળથી તેનો રથ છુપાઈ ગયો હતો. આ સમયે સમગ્ર વાયુમંડળમાં ગાઢ ગાયોના બળદોના ગર્જના અને દૂધથી ભરપૂર ગાયોના બચ્ચાંઓના રડવાની ધ્વનિ ગૂંજતી હતી. ગોકુલના કાંઈક ખૂણામાં સફેદ વાછરડાં ઉછળતા-કૂદતા દેખાતા અને દૂધ દોહવાની અવાજો તથા વાંસળીના સુરથી વાતાવરણ મનોહર બની ગયું હતું. ત્યાં ગોપીઓ અને ગોપાલો શ્રીકૃષ્ણ અને બલરામના પુણ્યકર્મોનું ગાન કરતા ગામને શોભાવતી હતી. આ ગૌલોકમાં અગ્નિ, સૂર્ય, અતિથિ, ગાય, બ્રાહ્મણ, પિતૃઓ અને દેવતાઓ માટે અનેક વિધિ-વિધાન ચાલતા, સુગંધિત ધૂપ, દીવા અને ફૂલોની માળાઓથી ઘર-ઘર સજાવટ થતી. ચારેય બાજુ ફૂલોથી ભરેલી વનરાજીઓ, પંખીઓની કલરવથી ગુંજતી અને હંસ, બગલા અને કમળોથી ભરેલા સરોવરો ગામને વધુ સુંદર બનાવતા. ઉદ્ધવના આગમન સમયે નંદબાબાએ કૃષ્ણના પ્રિય મિત્રને હર્ષથી મળ્યા અને વાસુદેવ જેટલું જ માન આપીને આવકાર્યો. શ્રેષ્ઠ ભોજનથી ઉદ્ધવને તૃપ્ત કર્યા, નરમ બિછાણ પર બેસાડ્યા અને પગ દબાવીને તેની થાક ઉતાર્યો. પછી નંદબાબાએ પુછ્યું, “હે ભાગ્યશાળી, અમારો મિત્ર, શૂરપુત્ર વાસુદેવ સુખી છે ને? શું તે પરિવાર અને સંતાનો સાથે સુખે છે? શું તે મિત્રતામાં અડગ છે?” નંદબાબા કહે છે, “સૌભાગ્યથી, પાપી કંસ, જે સદા ધર્મપ્રેમી યદુઓથી દ્વેષ રાખતો હતો, પોતાનાં દુષ્કર્મોથી પોતાના સહયોગીઓ સાથે સંહાર પામ્યો છે. શું કૃષ્ણને હજુ પણ તેની માતા, મિત્રો, ગોપાલો, ગામ, પોતાના પ્રિયજનો, ગાય, વૃંદાવન અને ગિરિરાજની યાદ આવે છે? શું ક્યારેક ગોવિંદ પાછા આવીને પોતાનાં લોકોના દર્શન કરશે? તો અમે એ મુગ્ધ સ્મિત અને સુંદર નાકવાળું મુખ જોવા પામીએ.” “કૃષ્ણે અમને જંગલના અગ્નિ, વાવાઝોડાં, વરસાદ, જંગલી બળદો, સાપો અને મૃત્યુ જેવી અપરિહાર્ય આપત્તિમાંથી બચાવ્યા છે. જ્યારે અમે કૃષ્ણનાં વિક્રમો, રમુજી નજરો, હાસ્ય અને વાણી યાદ કરીએ છીએ, ત્યારે અમારા બધા કાર્ય શાંત પડી જાય છે. અમારા મન મુકુંદના પગલાંથી પાવન થયેલા નદી, પર્વતો અને વનપ્રદેશમાં લીન થઈ જાય છે, જ્યાં અમે તેને રમતાં જોયો હતો.” “મને લાગે છે કે કૃષ્ણ અને રામ, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, દેવતાઓના કોઈ વિશેષ હિત માટે અહીં આવ્યા છે, જેમ ગર્ગમુનિએ કહ્યું હતું. કંસ, જેની તાકાત દસ હજાર હાથી જેટલી હતી, મલ્લો અને હાથીના સ્વામી—એ બધાને કૃષ્ણે સિંહની જેમ સહેલાઈથી સંહાર્યા. તેણે ત્રણ મહાબળવાન તાડના વૃક્ષો એક હાથથી તોડી નાખ્યા અને સાત દિવસ સુધી પર્વત ઉંચક્યો. પ્રલંબ, ધેનુક, અરિષ્ટ, ત્રિણાવર્ત, બકાસુર અને બીજા અનેક દૈત્ય, જેમણે દેવ-દૈત્યને જીત્યા હતા, તેમને પણ કૃષ્ણે રમતાં રમતાં સંહાર્યા.” આ રીતે વારંવાર શ્રીકૃષ્ણને સ્મરીને, નંદબાબાનું મન કૃષ્ણમાં લીન થઈ ગયું અને તેઓ પ્રેમથી વ્યાકુળ થઈ મૌન થઈ ગયા. યશોદાજી જ્યારે પોતાના પુત્રના વિક્રમોની વાતો સાંભળતી, ત્યારે તેમની આંખોમાંથી અશ્રુ વહેતા અને માતૃત્વથી ભરપૂર સ્તન દુધથી ભીંજાઈ જતા. નંદ અને યશોદામાં શ્રીકૃષ્ણ માટેની અતિઉચ્ચ પ્રેમભાવના જોઈને ઉદ્ધવ આનંદથી ભરાઈ ગયા અને બોલ્યા, “હે મહાનુભાવો, તમે સર્વ જીવોમાં શ્રેષ્ઠ છો, કારણ કે તમારું મન સર્વશિક્ષક નારાયણમાં અડગ રહીને સ્થિર થયું છે. રામ અને મુકુંદ—એ જ જગતના બીજ અને યોનિ છે, પુરુષ અને પ્રકૃતિરૂપ છે. બધા જીવોમાં જ્ઞાન અને શક્તિના પ્રાચીન સ્વામી છે, બધાથી ભિન્ન છે.” “મૃત્યુ સમયે પણ જો કોઈ મનુષ્ય—even અપવિત્ર મનથી—માત્ર ક્ષણમાત્ર માટે પણ તેના પર મન એકાગ્ર કરે, તો તે તેજોમય, બ્રહ્મમય ભગવાન તરત જ તેના કર્મનો સંચય દૂર કરે છે અને પરમપથ પર લઈ જાય છે. હે મહાનુભાવો, સર્વપ્રભુ નારાયણ, જે સર્વ જીવહિત માટે માનવરૂપે અવતર્યા છે, તેમાં તમે હૃદયપૂર્વક મન લગાડ્યું છે—તો તમારી કરતા વધુ પુણ્ય બીજું શું હોઈ શકે?” “થોડા જ સમયમાં અચ્યૂત, સાત્વતપ્રભુ, વ્રજમાં આવીને પોતાના માતા-પિતાને આનંદ આપશે. કૃષ્ણે કંસનો સંહાર કરીને, જે વચન આપ્યું હતું, તે ચોક્કસપણે પૂર્ણ કરશે. તેથી, હે મહાભાગ્યશાળી, દુઃખ ન કરો; તમે કૃષ્ણને નજીકથી જોશો, કારણ કે તે સર્વ જીવના હૃદયમાં પ્રકાશરૂપે રહેલા છે.” “જે ભગવાન સત્યરૂપ છે, તેને કોઈ પ્રિય કે અપ્રિય નથી; કોઈ શ્રેષ્ઠ કે નીચ, સમ કે અસમાન નથી, કારણ કે તે સર્વમાં સમાન છે. તેને માતા, પિતા, પત્ની, પુત્ર વગેરે નથી; પોતાનું કે પરકું, શરીર કે જન્મ પણ નથી. જગતમાં પુણ્ય-પાપના સંમિશ્ર કાર્યોમાં તેનું કોઈ કાર્યો નથી, છતાં લિલારૂપે ધર્મરક્ષાર્થે અવતરે છે.” “ગણોતીથી પર, તે સત્વ, રજ અને તમના ગુણ ધારણ કરે છે અને તેમા રમતાં સર્જન, પાલન અને સંહાર કરે છે—જન્મ વિના. જેમ મધમાખીનું ચક્રવાત દેખાય છે, તેમ મનની કર્મભાવનાથી આત્માને કર્તા માની લેવામાં આવે છે.” “હે પુણ્યશાળી, તે ભગવાન હરી માત્ર તમારો પુત્ર નથી; તે સર્વનો પુત્ર, આત્મા, પિતા, માતા અને શાસક છે. જે કશું જોવામાં, સાંભળવામાં, ભૂતકાળ, વર્તમાન કે ભવિષ્યમાં, સ્થાવર કે જંગમ, મોટું કે નાનું—યથાર્થ અવિનાશી તત્ત્વ સિવાય બીજું કંઈ બોલવા યોગ્ય નથી; એ જ સર્વ છે, પરમાત્મા છે.” આ રીતે વાતચીત કરતાં નંદ અને ઉદ્ધવ માટે રાત્રિ વિતી ગઈ. ગોપીઓ જાગી, દિપક તપાસ્યા, ઘરદેવતાઓનું પૂજન કર્યું અને દહીં મથવાનું શરૂ કર્યું.