શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

કૃષ્ણ અને રામની મલ્લયુદ્ધની રમતના અખાડામાં, મલ્ળોનો એક પછી એક પરાજય થતો રહ્યો. એક મલ્લ, whose mouth bled profusely, trembling in agony, fell lifelessly to the ground like a tree struck by a fierce wind. પછી, શ્રેષ્ઠ યોદ્ધા રામે, કૂટા નામના મલ્લને, જમણાં હાથથી એક તિરસ્કારભર્યા ઘા સાથે સહેજે જ મારી નાખ્યો. એ સમયે, શાલા અને તોશલક—શાલાના માથે કૃષ્ણના પગનો ઘા પડ્યો—બંને બે ભાગમાં વિભાજિત થઈ અખાડામાં પડી ગયા. ચાણૂર, મુષ્ટિક, કૂટા, શાલા અને તોશલકના મૃત્યુ પછી, બાકી બચેલા મલ્ળો પોતાનું જીવન બચાવવા માટે અખાડામાંથી ભાગી ગયા. ત્યારબાદ, કૃષ્ણ અને રામે પોતાના ગોપમિત્રોને સાથે એકઠા કર્યા અને સંગીતના સાધનો વગાડતા, પગલાંના ઘૂઘરૂઓ વાગતા, આનંદથી નૃત્ય કરતાં રમ્યા. લોકો રામ અને કૃષ્ણના આ વિજયથી આનંદિત થયા; કંસ સિવાય, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો અને સજ્જનોએ 'શાબાશ! શાબાશ!' કહી પ્રશંસા કરી. પણ જ્યારે શ્રેષ્ઠ મલ્ળો મરી ગયા અને ભૂજ રાજા કંસ અત્યંત વ્યથિત થયો, તેણે પોતાના સંગીતકારોને રોકી દીધા અને આ આજ્ઞા આપી: “વસુદેવના બે દुष્ટ પુત્રોને શહેરમાંથી કાઢી દો; ગોપોની સંપત્તિ જપ્ત કરો; નંદને બાંધો, એ દુષ્ટમનુષ્ય છે. વસુદેવને તરત જ મારી નાખો, શ્રેષ્ઠ ઘોડાઓ સાથે; અને મારા પિતા ઉગ્રસેનને, જે શત્રુ પક્ષમાં છે, તેમના અનુયાયીઓ સાથે મારો.” કંસના આવા દંભભર્યા બોલ પછી, અવિનાશી ભગવાન, ક્રોધથી ભરેલા, ઝડપથી ઊભા રહી ઊંચા મંચ પર ચઢી ગયા. કૃષ્ણને આપણી તરફ આવતો જોઈ, કંસ, પોતાની મૃત્યુને સમીપ આવતી જોઈ, અચાનક બેઠા સ્થાનેથી ઊભો થયો અને તલવાર અને ઢાળ પકડી લીધી. તલવાર હલાવતા, કંસ વાઘની જેમ અખાડામાં ડાબી-જમણી દિશામાં ફરવા લાગ્યો; પણ અપરાજય અને વિકટ શક્તિવાળા કૃષ્ણે, ગરુડ શાપટને પકડી લે એ રીતે, કંસને જોરથી પકડી લીધો. કૃષ્ણે કંસના વાળ પકડી, તેનો મુકુટ ધ્રૂજતો, તેને ઊંચા મંચ પરથી અખાડામાં ફેંકી દીધો; અને પછી પોતે, કમલનાભ ભગવાન, વિશ્વના આશ્રય, સ્વયં-નિર્ભર, ઉપરથી કંસ પર પડ્યા. હરિએ કંસના નિર્વાણ દેહને અખાડામાં ખેંચ્યું, જાણે કોઈ હાથીને ખેંચે, અને સમગ્ર જગત જોઈ રહ્યું હતું; “હાય! હાય!” એવી ઉદ્વેગભરી પોક લોકોમાં ઉઠી. કંસ, જેનું મન હંમેશા ભયથી ભરેલું હતું—જમતાં, બોલતાં, ચાલતાં, ઊંઘતાં, શ્વાસ લેતાં—એમણે પોતાના સામે ચક્રધારી ભગવાનને જોઈ, અને એ જ દુર્લભ રૂપને પ્રાપ્ત કર્યો. કંસના આઠ ભાઈ—કંક, ન્યગ્રોધક અને બીજા—ભાઈના મૃત્યુનો બદલો લેવા અત્યંત ક્રોધથી અખાડામાં દોડી આવ્યા. ત્યારે રોહિણીપુત્ર રામે, પોતાની ગદા વડે, સિંહ જંગલના પ્રાણીઓ પર ઘા કરે એ રીતે, તેમને ઝડપથી મારી નાખ્યા. આ સમયે આકાશમાં ઢીંગા વાગ્યા, બ્રહ્મા અને શિવ સહિત દિવ્ય શક્તિઓ ખુશ થઈ, પુષ્પવર્ષા કરી, ભગવાનની પ્રશંસા કરી, અને સ્ત્રીઓ નૃત્ય કરવા લાગી. મહારાજ, તેમના પતિઓના મૃત્યુથી દુ:ખી, કંસ અને તેના ભાઈઓની પત્નીઓ, પોતાના માથા પિટતાં, આંખોમાં આંસુ સાથે, અખાડામાં આવી. પતિઓને શૂરવીરોની શય્યામાં પડેલા જોઈ, સ્ત્રીઓ તેમને ચુંટી, મીઠી અવાજે વારંવાર રડતાં, પોતાના દુ:ખ વ્યક્ત કરતાં: “હાય, સ્વામી, પ્રિય, ધર્મજ્ઞ, અનાથોના રક્ષક! તમારો મૃત્યુથી અમે, અમારા બાળકો અને ઘર-કુટુંબો બધું નાશ પામ્યું.” “તમારી વિનાના, પતિ, આ શહેર, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, સૌંદર્યથી વંચિત થઈ ગયું છે, જેમ અમે ourselves, અને બધા ઉત્સવ અને શુભતા હવે અંતે આવી.” “તમે નિર્દોષ પ્રાણીઓ પર ભયંકર પાપ કર્યું છે; તેથી, હે પ્રાણીઓના સંહારક, અમને આ સ્થિતિમાં મૂકી, કોણ શાંતિ પામી શકે?” “સમસ્ત જીવો માટે, આ જ સર્જન અને વિલયનું મૂળ છે; અને રક્ષક તરીકે, જે આને અવગણે છે, એ કયાંય સુખી નથી થઈ શકતો.” શુકદેવજી કહે છે: ભગવાન, જગતના સર્જક, રાજકુલની સ્ત્રીઓને શાંત કર્યા, અને મૃત્યુ પામેલા લોકો માટે લોકધર્મ અનુસાર અંતિમ વિધિઓ કર્યા. પછી, માતા-પિતાને બંધમાંથી મુક્ત કરી, કૃષ્ણ અને રામે તેમના ચરણોમાં મસ્તક મૂકીને વંદન કર્યું. દેવકી અને વસુદેવે, પોતાના પુત્રોને વિશ્વના ભગવાન રૂપે ઓળખી, તેમની વંદના સ્વીકારી, નિર્ભયતા સાથે તેમને ચુંટી લીધા. શુકદેવજી કહે છે: પરમ પુરુષે, જાણ્યું કે તેમના માતા-પિતાની ઈચ્છા પૂર્ણ થઈ, પોતાનું માયા-તત્વ ફેલાવી, “શોક ન કરો,” એમ કહ્યું, અને લોકોના મનને ભટકાવી દીધું. પછી, પોતાના મોટા ભાઈ સાથે, શ્રેષ્ઠ સાત્વત, માતા-પિતાની પાસે જઈ, વંદન કરી, તેમને ખુશ કરવા માટે “માતા” અને “પિતા” કહી પ્રેમથી સંબોધન કર્યું: “પિતા, તમે અને માતા હંમેશા અમને, તમારા પુત્રોને, પામવાની ઈચ્છા રાખી, પણ અમે ક્યારેય બાળપણ, કિશોરાવસ્થા કે યુવાની તમારી સાથે વિતાવી શક્યા નહીં.” “ભાવિએ અમને રોક્યા, અમે તમારી પાસે રહી શક્યા નહીં; બાળકો, પિતાના ઘરમાં, જે આનંદ પામે છે, એ અમને મળ્યો નહીં.” “જો કોઈ મનુષ્ય સો વર્ષ જીવે, તો પણ પોતાના માતા-પિતાને, જેમના દ્વારા શરીર પ્રાપ્ત થાય છે અને જે સર્વ સિદ્ધિઓનો આધાર છે, એનું ઋણ ક્યારેય ચૂકવી શકતો નથી.” “જો પુત્ર, શરીર અને સંપત્તિથી સક્ષમ હોવા છતાં, માતા-પિતાના જીવનયાપન માટે વ્યવસ્થા ન કરે, તો મૃત્યુ પછી એને પોતાનું જ માંસ ભક્ષવું પડે છે.” “જે સક્ષમ હોવા છતાં, વૃદ્ધ માતા-પિતા, સતી પત્ની, નાના બાળક, ગુરુ, બ્રાહ્મણ, અથવા આશ્રય લેનારની અવગણા કરે છે, એ જીવતો હોવા છતાં મૃત્યુ સમાન છે.” “અમારે તો, કંસના ભયથી, હંમેશા મન ચિંતિત રહ્યું; આ દિવસો વ્યર્થ ગયા, તમારા ચરણોની પૂજા કર્યા વિના.” “તેથી, પિતા અને માતા, અમારે માફ કરો; અમે પરાધીન અને ક્રૂરમનુષ્યથી અત્યંત પીડિત હતા, તેથી તમારી સેવા કરી શક્યા નહીં.” શુકદેવજી કહે છે: ભગવાન હરિ, જે વિશ્વના આત્મા છે અને માનવરૂપે માયા દ્વારા અવતરી છે, તેમના શબ્દોથી, માતા-પિતા ભટકાઈ ગયા; તેમને ગોદમાં ઉઠાવી, ચુંટી, આનંદ પામ્યો. પ્રેમથી બંધાયેલા, આંખોમાં આંસુની ધારા, કંઠ રુંધાઈ ગયો, મન ભટકાયું, એટલે તેઓ કંઈ બોલી શક્યા નહીં. પછી, માતા-પિતાને શાંતિ આપી, દેવકીપુત્ર કૃષ્ણે, પોતાના માતામા ઉગ્રસેનને યદુઓના રાજા તરીકે સ્થાપિત કર્યા. કૃષ્ણે કહ્યું: “મહારાજ, તમે અમને અને પ્રજાને આજ્ઞા આપો; યયાતિના શાપને કારણે, યદુઓને રાજસિંહાસન પર બેસવાનો અધિકાર નથી.