શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

કૃષ્ણે ગજના પૂંછડાને પકડીને, તેને પચીસ ધનુષ્ય જેટલું દૂર ખેંચી લીધું, જેમ કે ગરુડ સાપને રમતમાં ખેંચે છે. પછી અચ્યુતે તેને ડાબે-જમણે ફેરવીને, ગજને એ રીતે ભમાવી દીધો કે જાણે બાળક વાછરડાને ભમાવે છે. ત્યારબાદ, કૃષ્ણે સીધા આગળ વધીને પોતાના હાથથી ગજને એવો પ્રહાર કર્યો કે તે લથડી પડ્યું અને કૃષ્ણ તેના નજીક જઈને તેને સ્પર્શ કરતા જતા રહ્યા. આ ગજ, રમતમાં પડી ગયું એવું માની, ઝડપથી ઊભું થયું અને ગુસ્સામાં તેના દાંતથી ધરતી પર પ્રહાર કર્યો. હવે તેની શક્તિ અટકાઈ ગઈ હતી, તો મહાગજ રોષથી અને મહાવતના ઉશ્કેરા હેઠળ કૃષ્ણ પર તૂટી પડ્યું. પણ ભગવાન મધુસૂદને તેની સુંડને હાથમાં પકડીને તેને ધરતી પર ફેંકી દીધું. પછી, પડેલા ગજ પર સિંહ જેમ રમતમાં પગ મુકતો હોય તેમ, કૃષ્ણે તેની દાંત ઉપાડી અને એ દાંતથી ગજના મહાવતને માર્યો. મૃત ગજને પાછળ છોડી, કૃષ્ણ એ દાંતને ખભા પર રાખીને, લોહી અને મદથી રંજાયેલો, તેમના કમળ જેવા ચહેરા પર પરશ્રમના મણકા ઝળકતા હતા, અને તેઓ અંદર પ્રવેશ્યા. થોડા ગોપમિત્રો સાથે, બલદેવ અને જનાર્દન એ ગજના દાંતને શસ્ત્રરૂપે લઈને અખાડામાં પ્રવેશ્યા. ત્યાં wrestling કરનારાઓ માટે કૃષ્ણ વિજ્ર જેવા હતા; મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ પુરુષ; સ્ત્રીઓ માટે કામદેવના સ્વરૂપ; ગોપો માટે કટુંબજનો; દુષ્ટ રાજાઓ માટે દંડક; માતાપિતાને માટે સંતાન; ભોજરાજ માટે મૃત્યુ; વિદ્વાનો માટે વિશ્વરૂપ; યોગીઓને પરમ તત્વ; અને વૃષ્ણિગણ માટે પરમેશ્વર—એવી રીતે, તેઓ પોતાના ભાઈ સાથે અખાડામાં પ્રવેશ્યા. રાજા, જ્યારે કુવલયાપીડ નામના ગજનું વધ થયેલું જોયું, ત્યારે એ અજય યુગલને જોઈને—even કાંસાએ પણ મનમાં ભારે ચિંતા અનુભવવી પડી. બંને ભાઈઓ, બાહુબલથી યુક્ત, અખાડામાં પ્રવેશતાં, વિવિધ વસ્ત્રો, આભૂષણો, હાર અને વસ્ત્રોથી શોભિત, જાણે મહાન કલાકાર મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે તેમ ઝગમગાવતા હતા. તેમને જોઈને, શહેરના અને ગામડાના લોકોએ, જે મંચો પર બેઠા હતા, આનંદથી ભરાઈને, આંખો અને ચહેરા ઉત્સાહથી ઝળહળતા; તેમનાં ચહેરા જોઈને તેમનાં હૃદય તૃપ્ત થતું નહોતું. એવું લાગતું હતું કે તેઓ આંખોથી પી રહ્યાં છે, જીભથી ચાટી રહ્યાં છે, નાકથી સુઘી રહ્યાં છે અને હાથથી આલિંગન કરી રહ્યાં છે. લોકો એકબીજામાં વાતો કરતા, જે કંઈ જોયું અને સાંભળ્યું હતું, તે સુંદરતા, ગુણો, મીઠાશ અને પરાક્રમને ફરી યાદ કરતા. લોકો કહેતા—આ બંને તો ભગવાન હરિ, નારાયણના સીધા અવતાર છે, જે વસુદેવના ઘરમાં અવતરી આવ્યા છે. તેઓ દેવકીથી જન્મ્યા, પછી ગોકુલમાં લાવવામાં આવ્યા, અને ત્યાં ગુપ્ત રીતે રહીને, નંદના ઘરમાં મોટા થયા. એણે પૂતનાનું ઉદ્ધાર કર્યું, ચક્રવત નામના દાનવનો સંહાર કર્યો, અર્જુન ગુહ્યક, કેશી, ધેનુક અને આવા અનેક દાનવોનો નાશ કર્યો. એમણે ગાયો અને ગોપોનું જંગલની આગમાંથી રક્ષણ કર્યું; કાલિય નાગને વશમાં કર્યો અને ઇન્દ્રનો અહંકાર તોડી નાખ્યો. સાત દિવસ સુધી એક હાથથી મહાપર્વત ઊંચકીને, ગોકુલને વરસાદ, પવન અને વીજળીથી બચાવ્યા. ગોપીઓએ હંમેશા કૃષ્ણના સ્મિતભર્યા ચહેરા અને મીઠા દૃષ્ટિનો અનુભવ કરીને, તમામ દુ:ખ અને થાકને આનંદથી પાર કરી લીધો. લોકો કહે છે કે કૃષ્ણથી યાદવ વંશ, જે પહેલેથી જ પ્રસિદ્ધ છે, વધુ સમૃદ્ધિ અને મહાનતા પ્રાપ્ત કરશે. અને આ તો તેના મોટાભાઈ, મહિમાવંત રામ છે, કમળને જેમ આંખ, જેમણે પ્રલંબ, વત્સક, બક વગેરેનો સંહાર કર્યો છે. લોકો આવી વાતો કરતાં હતાં અને વાદ્યો વગાડતાં, ત્યારે ચાણૂર કૃષ્ણ અને રામને સંબોધી કહ્યો: “હે નંદના પુત્રો, હે રામ, તમે બંને પરાક્રમી અને કુશળ મલ્લવીર તરીકે જાણીતા છો, અને રાજાએ તમને જોવા માટે બોલાવ્યા છે. જ્યારે રાજાની ઈચ્છા પૂર્ણ થાય છે, ત્યારે લોકોનું કલ્યાણ થાય છે—વિચાર, કર્મ અને વાણીથી; વિપરીત સ્થિતિ અનિષ્ટ લાવે છે.” “ગોપો અને ગોપાલો હંમેશા આનંદથી, ગાય ચરાવતા-ચરાવતા જંગલમાં મલ્લયુદ્ધ રમતાં.” તેથી, મિત્રો, ચાલો રાજાને પ્રસન્ન કરીએ, કેમ કે રાજા સર્વમાં વ્યાપ્ત છે, અને તે પ્રસન્ન થાય ત્યારે બધા જીવ પણ પ્રસન્ન થાય છે. આ સાંભળીને કૃષ્ણે સમયે અને સ્થાને યોગ્ય શબ્દો બોલ્યા અને મલ્લયુદ્ધની પડકારને સ્વીકારી લીધી, જે તેમને પણ મનગમતું હતું. “અમે ભોજરાજના પ્રજા છીએ, અને અમે જંગલવાસીઓ પણ, એના મનને પ્રસન્ન કરવા હંમેશા તૈયાર છીએ; એમાં અમારો સર્વશ્રેષ્ઠ લાભ છે. અમે તો બાળકો છીએ, અને અમારી સમાન શક્તિ ધરાવતા સાથે રમીએ, એ યોગ્ય છે; મલ્લયુદ્ધ યોગ્ય રીતે થાય, જેથી કોઈ wrestler અમારો દોષ ન કાઢે.” ત્યારે ચાણૂરે જવાબ આપ્યો: “તમે તો બાળક કે કિશોર નથી—તમે શક્તિશાળી પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ છો, કેમ કે તમારા રમતમાં જ મહાગજ, જેમાં હજાર ગજ જેટલી શક્તિ હતી, તે મર્યું છે. તેથી, તમે બંનેને શક્તિશાળી સાથે જ મલ્લયુદ્ધ કરવું પડશે; અહીં ટાળટૂળ નથી. મુષ્ટિક બલરામ સામે લડે અને હું, હે વૃષ્ણિવંશી, તમારી સામે મારી શક્તિ અજમાવું.” આ રીતે, દશમ સ્કંધના પ્રથમ અર્ધના ત્રીસત્રીસમા અધ્યાય ‘કુવલયાપીડ વધ’નું સમાપન થાય છે. શુકદેવજી કહે છે: આ રીતે, પોતાનો સંકલ્પ માન્ય થયેલો જોઈ, ભગવાન મધુસૂદન રોહિણીનંદન સાથે ચાણૂર અને મુષ્ટિકની સામે આવ્યા. બંનેએ હાથને હાથ અને પગને પગથી પકડીને, જોરથી એકબીજાને ખેંચ્યા, બંને જીતવા માટે આતુર હતા. તેઓએ એકબીજાને મુક્કા, ઘૂંટણ, માથા, છાતી અને ખભાથી માર્યા. ઘૂમવું, ચાલાકી, ભેળા, પટકાવા, આગળ વધવું અને પાછળ હટવું—આ રીતે સતત એકબીજાને પડકાર આપતા રહ્યા. ઉંચકવું, ઊંચું કરવું, હલાવવું અને પકડી રાખવું—દરેકે પોતાનું પૂરું બળ લગાવ્યું. આ શક્તિ અને નિર્બળતાના સ્પર્ધા જોઈને, ત્યાં ભેગી થયેલી સ્ત્રીઓ, હે રાજા, દયાભાવથી જૂથમાં એકબીજામાં વાતો કરવા લાગી.