શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

અકુરુરા ભગવાનની સ્તુતિ કરતાં કહે છે કે, અનેક લોકો, મનને શुद्ध કરીને અને વિધિપૂર્વકના કર્મોનું પાલન કરીને, આપને, જે સર્વમાં વ્યાપક છો, અનેક રૂપ ધરાવ છો છતાં એક જ સ્વરૂપમાં રહો છો, પૂજતા આવે છે. કેટલાક ભગવાન શિવના માર્ગે, વિવિધ ગુરુઓના ઉપદેશ અનુસાર, આપને શિવરૂપે પૂજે છે. હકીકતમાં, બધા જ દેવો અને અન્ય દેવોની ભક્તિમાં મન લગાવનાર પણ, આપને—જેમાં સર્વ દેવો નિવાસ કરે છે—પૂજે છે, હે સ્વામી! પર્વતોમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી નદીઓ, વરસાદથી ભરાઈ, ચાર તરફથી સમુદ્રમાં વહે છે; એ જ રીતે, સર્વ માર્ગો અંતે આપ સુધી પહોંચે છે. આપના સ્વભાવના ત્રણ ગુણ—સત્વ, રજ અને તમસ—માં, બ્રહ્માથી લઈને સ્થાવર-જંગમ સુધીના બધા જીવો વણાઈ ગયા છે. હે સર્વના આત્મા, unattached દ્રષ્ટિવાળા, સર્વ મનના સાક્ષી, આપને નમન! અવિદ્યાથી ઉત્પન્ન થયેલી ગુણોની પ્રવાહિતા દેવો, માનવ, અને પશુઓમાં ફરતી રહે છે. આગ આપનું મુખ છે, પૃથ્વી પગ છે, સૂર્ય આંખ છે, આકાશ નાભિ છે, રથ હૃદય છે, દિશાઓ કાન છે, સ્વર્ગ મસ્તક છે, ઇન્દ્ર અને દેવો હાથ છે, સમુદ્ર પેટ છે, પવન શ્વાસ છે, અને શક્તિ આપની ઊર્જા છે. વૃક્ષો અને ઔષધિઓ આપના શરીરનાં વાળ છે, માથાના વાળ વનસ્પતિ છે, વાદળ હાડકાં અને નખ છે, પર્વતો દાંત છે, પલકાં દિવસ-રાત છે, પ્રજાપતિ મન છે, વૃષ્ટિ જનન અંગ છે, અને પૌરૂષ પણ આપનું છે. અવિનાશી સ્વરૂપે, હે પુરુષ, સર્વ લોક, તેમના રક્ષક અને અનેક જીવો આપમાં સ્થિત છે—જેમ પાણીમાં જળચર, ફળ પર મચ્છર, અને મનમાં વિચારો ઉદ્ભવતા હોય છે. આપ રમતમાં જે રૂપ ધારણ કરો છો, એ રૂપોથી લોકોએ પાપમુક્ત થઈ આનંદપૂર્વક આપની કીર્તિ ગાય છે. હે પ્રાચીન માછલી, જે વિલયના જળમાં ચાલ્યા, આપને નમન; ઘોડાના માથાવાળા, મધુ અને કૈટભનો સંહાર કરનાર, આપને નમન! મહાન, કિનારાવિહીન આધાર, મંદર પર્વત ઉઠાવનાર, અને પૃથ્વી ઉછાળવામાં આનંદ કરનાર વરાહ સ્વરૂપે, આપને નમન! અદ્ભુત સિંહ, ધર્મિકોના ભય દૂર કરનાર, અને ત્રણ લોકમાં પગલા ભરનાર વામન સ્વરૂપે, નમન! ભૃગુઓના સ્વામી, અહંકારી ક્ષત્રિયનો વિનાશ કરનાર, અને રાઘુમાં શ્રેષ્ઠ, રાવણનો સંહાર કરનાર, નમન! વાસુદેવ, સંકર્ષણ, પ્રદ્યુમ્ન, અનિરુદ્ધ તથા સાગવતોના સ્વામી, આપને repeatedly નમન! શુદ્ધ બુદ્ધ, દૈત્ય-દાનવોને મોહમાં મૂકનાર, અને કલ્કિ સ્વરૂપે, અધર્મી અને અશુદ્ધ રાજાઓનો વિનાશ કરનાર, આપને repeatedly નમન! હે ભગવાન, આપની માયાથી જીવલોક ભટકાઈ રહેલ છે; 'હું' અને 'મારું'ના મિથ્યા ભાવમાં પકડાઈ, કર્મના માર્ગે ફરતા રહે છે. હું પણ, શરીર, સંતાન, ઘર, ધન, અને સંબંધીઓને સાચા માની, મોહમાં ભટકું છું—માણું છું કે એ સ્વપ્ન જેવી મિથ્યા વસ્તુઓ સાચી છે. વિરોધી ભાવમાં વિમૂઢ મનથી, અંધકારમાં ડૂબેલો, શુદ્ધ આત્માને શું પ્રિય છે એ જાણતો નથી; અસત્ય, અસ્થાયી અને દુઃખદ વસ્તુઓમાં જ ફસેલો છું. જેમ અજ્ઞાન વ્યક્તિ વનસ્પતિથી ઢંકાયેલા પાણી છોડીને મૃગમરીચિકા પાછળ દોડે, એ જ રીતે, આપને છોડીને હું મિથ્યા પાછળ દોડું છું. ઇચ્છા અને કર્મથી પીડિત, મન પર નિયંત્રણ નથી; એ મન ઇન્દ્રિયોથી અશાંત થઈ, અહીં-અહીં ફરતું રહે છે. તેથી, હે ભગવાન, હું આપના પદ પર આવ્યો છું—જે અયોગ્યને પણ સરળતાથી મળતું નથી; આ પણ આપની કૃપાથી જ થયું છે. જન્મ-મૃત્યુના ચક્રમાંથી મુક્તિ ત્યારે મળે છે, જયારે હે કમલ-નાભી, મન આપની યોગ્ય ભક્તિમાં સ્થિર થાય છે. શુદ્ધ ચૈતન્ય, સર્વ નિશ્ચયના કારણ, પુરુષ અને પ્રધાનના સ્વામી, અનંત શક્તિના બ્રહ્મ, આપને repeatedly નમન! વાસુદેવ, સર્વ જીવોના વિનાશક, હૃષીકેશ, આપને repeatedly નમન—હે ભગવાન, શરણાગતને રક્ષા કરો. આ રીતે, ભગવત મહાપુરાણના પ્રથમ અર્ધના દસમા સ્કંધમાં 'અકુરુરાની સ્તુતિ' નામે ચાળીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો. શુકદેવજી કહે છે: જ્યારે અકુરુરા ભગવાનની સ્તુતિ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે ભગવાને જળમાં પોતાનું સ્વરૂપ દર્શાવ્યું, અને પછી, જેમ અભિનય પૂર્ણ કરે છે, એ રીતે કૃષ્ણે એ સ્વરૂપ પાછું ખેંચી લીધું. જોતા, એ દૃશ્ય અદૃશ્ય થઈ ગયું, તો અકુરુરા તરત જ પાણીમાંથી બહાર આવ્યા, જરૂરી કર્મો પૂર્ણ કર્યા, અને આશ્ચર્યચકિત થઈ રથ પર પાછા આવ્યા. હૃષીકેશે પૂછ્યું: "તમે શું અદ્ભુત જોયું—પૃથ્વી, આકાશ કે જળમાં—કેવું આશ્ચર્ય છે?" અકુરુરાએ કહ્યું: "પૃથ્વી, આકાશ અને જળમાં જે અદ્ભુત છે, એ બધું આપમાં—વિશ્વના આત્મા—છે; હું શું જોઈ શકું જે પહેલેથી જ મને અજાણ હોય?" જ્યાં-જ્યાં અદ્ભુત હોય, ત્યાં-ત્યાં, હે બ્રહ્મન, આપને જોઈને બીજું શું અદ્ભુત રહી શકે? આ રીતે બોલી, ગાંદિનીપુત્રે રથ આગળ ધપાવ્યો, અને દિવસના અંતે રામ અને કૃષ્ણને મથુરા પહોંચાડ્યા. રસ્તામાં, રાજા, ગામના લોકો અહીં-અહીં ભેગા થયા, અને વાસુદેવના પુત્રોને જોઈને આનંદથી તાકતા જ રહ્યા. વ્રજના લોકોએ, નંદજી અને ગોપો સાથે, શહેરના બગીચામાં આવી, આતુરતાથી રાહ જોઈ. મિલન સમયે, જગતના સ્વામી ભગવાને અકુરુરાને, તેની લંબાવેલી હથેળી પકડી, હસીને, અભિવાદન કર્યું. "તમારે રથ સાથે શહેર અને ઘર પહેલાં જ પ્રવેશ કરવો જોઈએ; અમે અહીં રહીશું, પછી શહેર જોવા આવશું." અકુરુરાએ કહ્યું: "હે ભગવાન, હું આપ બંને વિના મથુરામાં પ્રવેશી શકું નહીં; મને છોડશો નહીં, હે સ્વામી, હું આપનો ભક્ત છું અને આપ ભક્તોને પ્રેમ કરો છો." "ચાલો, આપ, આપના ભાઈ, ગોપો અને મિત્રોના સાથે, અમારા ઘરોને પાવન કરો." "ઘરનું પાવન કરો, આપના પગની ધૂળીથી; તેની શુદ્ધિથી, પિતૃઓ, યજ્ઞ અગ્નિ અને દેવો પણ તૃપ્ત નથી થાય." "બલિએ આપના પગ ધોઈને શ્રેષ્ઠ યશ, અતુલ્ય સંપત્તિ અને શ્રેષ્ઠ ભક્તિમાર્ગ પ્રાપ્ત કર્યો." "પગ ધોવાના જળે ત્રણ લોક પાવન થયા; શિવે તેને માથા પર રાખ્યું, અને સાગરપુત્રો સ્વર્ગે ગયા." આ રીતે, અકુરુરાની ભક્તિ, ભગવાનના દર્શન અને મથુરા પ્રવેશની પાવન ઘટના પૂર્ણ થાય છે.