શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

અકુરુરા ભગવાનની સ્તુતિ કરતા કહે છે: "હે પ્રભુ, અવિવ્યક્તથી શરૂ થતા અનેક તત્ત્વો પણ તમારી સાચી સ્વરૂપતા નથી જાણતા, કારણ કે તેઓ 'અન્ય' તરીકે જ સમજાય છે; અવ્યક્ત, ગુણોથી બંધાયેલો પણ, ગુણાતીત જે છે, તે પણ તમારી અસલ છબી જાણતો નથી. યોગીઓ તો તમને સ્વયં, પરમ પુરુષ, ધર્મમય સ્વરૂપ, સર્વ જીવો અને દેવોમાં રહેલા આત્મા તરીકે ઉપાસે છે. કેટલાક દ્વિજો વેદમાર્ગના અનુયાયી, ત્રિવિધ વેદ દ્વારા, વિવિધ પ્રકારના યજ્ઞ અને નામોથી તમારી પૂજા કરે છે. બીજા, સર્વ કર્મોનો ત્યાગ કરીને, શાંતિ પ્રાપ્ત કરી, જ્ઞાનયજ્ઞ દ્વારા જ્ઞાનમય સ્વરૂપમાં તમારી ઉપાસના કરે છે. કેટલાક, મનને શુદ્ધ કરીને, ધાર્મિક વિધિઓનું પાલન કરી, સર્વરૂપ અને એકરૂપ એવા તમારું પૂજન કરે છે. બીજા, શિવમાર્ગ દ્વારા, અનેક ગુરુઓના ઉપદેશ અનુસાર, શિવરૂપમાં તમારી ઉપાસના કરે છે. હકીકતમાં, સર્વ દેવતાઓ પણ તમને જ પૂજે છે—even those who worship other deities, their minds elsewhere, O Swami, worship ultimately You, the abode of all gods. જેમ પર્વતોમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી નદીઓ બધે થી વહેતી સમુદ્રમાં મળે છે, એ રીતે સર્વ માર્ગો અંતે તમારામાં જ મળે છે. સત્ત્વ, રજસ અને તમસ — આ ગુણો તમારી સ્વભાવના છે; બ્રહ્મા થી લઈને સ્થાવર સુધીના સર્વ જીવો એમાં જ ગૂંથાયેલા છે. હે સર્વાત્મા, સર્વ ચિત્તના સાક્ષી, અસંગ દૃષ્ટિવાળા, તમને વંદન; અવિદ્યાથી ઉત્પન્ન થયેલી ગુણોની ધારા દેવ, મનુષ્ય અને પશુઓમાં વહે છે. હે પ્રભુ, અગ્નિ તમારો મોં છે, પૃથ્વી પગ, સૂર્ય આંખ, આકાશ નાભિ, રથ હૃદય, દિશાઓ કાન, સ્વર્ગ મસ્તક, ઇન્દ્ર અને દેવો હાથ, સમુદ્ર પેટ, પવન શ્વાસ, અને શક્તિ તમારી ઊર્જા છે. વૃક્ષો અને ઔષધિઓ શરીરનાં વાળ, માથાના વાળ વનસ્પતિ, વાદળો હાડકાં અને નખ, પર્વતો દાંત, પલક પલકાવું દિવસ-રાત, પ્રજાપતિ મન, વરજન અંગ વરસાદ, અને પૌરૂષ તમારું છે. અવિનાશી આત્મા, હે પુરુષ, તમારી અંદર જ જગત, દેવો અને અનંત જીવો સ્થિર છે—જેમ પાણીમાં જ જલચર, અડલના વૃક્ષ પર જ મચ્છર, કે મનમાં જ વિચારો. તમે જે રૂપો લીલા માટે ધારણ કરો છો, એ રૂપોથી જગત શુદ્ધ થઈ, આનંદથી તમારી ગાથા ગાય છે. માછલી રૂપે જળમાં વિહરતા પ્રાચીન તમારે વંદન; ઘોડા મસ્તકવાળા, મધુ-કૈટભના સંહારક, તમને વંદન. વિશાળ, અસીમ આધાર, મંદર ઉપાડનાર, ભૂમિ ઉદ્ધારક વરાહરૂપે તમને વંદન. અદભુત સિંહરૂપ, સજ્જનોનો ભય દૂર કરનાર, ત્રણ લોક વિહરતા વામનરૂપે તમને વંદન. ભૃગુઓના સ્વામી, અહંકારિ ક્ષત્રિયોના સંહારક, રાઘુશ્રેષ્ઠ, રાવણના વિનાશક, તમને વંદન. વાસુદેવ, સંકર્ષણ, પ્રદ્યુમ્ન, અનિરુદ્ધ, સાક્તવતના સ્વામી, તમને વંદન. શુદ્ધ બુદ્ધરૂપે દૈત્ય-દાનવોને મોહિત કરનાર, કલ્કિરૂપે અશુદ્ધ અને અધર્મી રાજાઓના વિનાશક, તમને વંદન. હે પ્રભુ, તમારી માયાથી જીવો 'હું' અને 'મારું'ના ભ્રમમાં, કર્મમાર્ગે ભટકે છે. હું પણ ભ્રમિત, શરીર, સંતાન, ઘર, સંપત્તિ, સંબંધીઓમાં સાચા સમજું છું; સ્વપ્ન જેવા ભ્રમમાં, સાચું માનું છું. વિપરીત ભાવે, અંધકારમાં ડૂબેલો, પોતે શું સાચું છે એ જાણતો નથી; અસ્થીર, પર-અન્ય અને દુ:ખદ વસ્તુઓમાં જ સંલગ્ન છું. જેમ અજ્ઞાન માણસ વનસ્પતિથી ઢંકાયેલા પાણી છોડીને મૃગમરીચિકા પાછળ દોડે, તેમ હું પણ તમારાથી મુખ ફેરવી મૃગમરીચિકા પાછળ દોડું છું. હું, દયનીય મનવાળો, ઇચ્છા અને કર્મોથી પીડિત, મનને રોકી શકતો નથી; મન ઇન્દ્રિયોથી ખેંચાઈ, અંકુશથી બહાર છે. એટલા માટે, હે પ્રભુ, હું તમારા પગે આવ્યો છું—જે અયોગ્યોને મળવા મુશ્કેલ છે; એ પણ હું તમારી કૃપાથી જ માનું છું. જન્મ-મરણના ચક્રથી મુક્તિ ત્યારે મળે છે, જયારે મન યોગ્ય રીતે તમારું પૂજન કરે છે, હે કમલ-નાભ. શુદ્ધ ચૈતન્ય, નિશ્ચયના કારણ, પુરુષ અને પ્રધાનના સ્વામી, અનંત શક્તિવાળા બ્રહ્મ, તમને વંદન. વાસુદેવ, સર્વ જીવોના વિનાશક, હૃષીકેશ, તમને વંદન—મને રક્ષા કરો, હે પ્રભુ, હું શરણાગત છું. આ રીતે, ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના પ્રથમ અર્ધમાં, 'અકુરુરાની સ્તુતિ' નામે ચાળીસમું અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે. શુકદેવે કહ્યું: જ્યારે અકુરુરા સ્તુતિ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે ભગવાને જળમાં પોતાનું દિવ્ય સ્વરૂપ દર્શાવ્યું, અને પછી, જેમ કલાકાર અભિનય પૂર્ણ કરે, તેમ કૃષ્ણે એ સ્વરૂપ પાછું ખેંચી લીધું. દિવ્ય દૃશ્ય અદૃશ્ય થતાં, અકુરુરા જલમાંથી ઝડપથી બહાર આવ્યા, જરૂરી કાર્ય કર્યા, અને આશ્ચર્યથી ભરાયેલા, રથ પર પાછા આવ્યા. હૃષીકેશે પૂછ્યું: "પૃથ્વી, આકાશ કે જળમાં, શું અદભુત જોયું કે તમે એટલા આશ્ચર્યચકિત દેખાય છે?" અકુરુરા બોલ્યા: "હે પ્રભુ, પૃથ્વી, આકાશ કે જળમાં જે અદભુત છે, એ બધું તો તમારી અંદર જ છે—વિશ્વના આત્મા; હું તો એવું શું જોઉં જે મને અજાણ હોય?" "જ્યાં બધું અદભુત છે, ત્યાં તમારો દર્શન કર્યા પછી, બીજું શું અદભુત હોઈ શકે?" એ રીતે ગાંદિનીપુત્રે રથ આગળ ધપાવ્યો અને દિવસના અંતે રામ અને કૃષ્ણને મથુરા પહોંચાડ્યા. રસ્તામાં, ગામના લોકો અહીં-ત્યાં ભેગા થયા, વાસુદેવના પુત્રોને જોઈ, આનંદથી ભરાઈ, નજર હટાવી શક્યા નહીં. એ સમયે, વ્રજના વાસીઓ, નંદ અને ગોપો સાથે, શહેરના ઉદ્યાનોમાં આવી, આશા સાથે રાહ જોઈ રહ્યા હતા. મળતાં, સર્વજગતના સ્વામી ભગવાને અકુરુરાને, હસતા, હાથ પકડી, સ્નેહથી અભિવાદન કર્યું. કૃષ્ણે કહ્યું: "તમે રથ સાથે શહેર અને તમારા ઘરમાં પહેલે જાઓ; અમે અહીં રહીશું, પછી શહેર જોવા આવશું." અકુરુરા બોલ્યા: "હે પ્રભુ, હું તમારી વિના મથુરા પ્રવેશી શકતો નથી; મને છોડશો નહીં, હે સ્વામી, હું તમારો ભક્ત છું, અને તમે ભક્તોને સ્નેહ કરો છો.