શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

અકૃૂરાજી ભગવાનના દર્શનથી અતિ આનંદિત થયા, તેમના હૃદયમાં પરમ ભક્તિનો પ્રવાહ વહેતો હતો. આનંદથી તેમનું શરીર રોમાંચિત થયું, હૃદય ભાવવિભોર થયું, અને આંખો ભીની થઈ ગઈ. તેમની વાણી ગળામાં અડકી ગઈ, પણ તેઓ ધૈર્યથી, સાત્વિકતાથી, નમ્રતાથી, હાથ જોડીને, માથું નમાવી ભગવાનની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા. અકૃૂરાએ કહ્યું: "હું સર્વ કારણોના કારણ, નારાયણ, આદિ, અવિનાશી પુરુષને વંદન કરું છું, જેમના નાભિકમળમાંથી બ્રહ્માજી પ્રગટ્યા અને જેમમાંથી આ સમગ્ર જગત ઉત્પન્ન થયું. પૃથ્વી, જળ, અગ્નિ, વાયુ, આકાશ, મહત્તત્વ, અવ્યક્તનું કારણ, મન, ઇન્દ્રિય, વિષય અને સર્વ દેવતાઓ—હે પ્રભુ! જગતના સર્વ તત્વો તમારી જ રચના છે. તેમ છતાં, આ તત્વો, અવ્યક્તથી શરૂ કરીને, તમારી સત્તા અને સ્વરૂપને ઓળખી શકતા નથી, કારણ કે તેઓ 'અહં' અને 'મમ'ના અભાવથી પર છે; જન્મ રહિત પણ ગુણોથી બંધાયેલો, ગુણાતીતને જાણે છે, પણ તમારા તત્ત્વ સ્વરૂપને નહીં. યોગીઓ તમને સર્વમાં, આત્મામાં, જીવમાં અને દેવોમાં રહેલા પરમ પુરુષ તરીકે ઉપાસે છે. કેટલાક દ્વિજજનો વૈદિક માર્ગે, ત્રણેય વેદો દ્વારા, વિવિધ યજ્ઞો અને નામરૂપથી તમારી આરાધના કરે છે. બીજા કેટલાક કર્મ ત્યાગી, શાંતચિત્ત, જ્ઞાનયજ્ઞ દ્વારા જ્ઞાની સ્વરૂપે તમારી ઉપાસના કરે છે. કેટલાક શুদ্ধચિત્ત, વિધિ અનુસાર, સર્વરૂપ અને એકરૂપあなた worship you. કેટલાક શિવમાર્ગે, શિવરૂપે, વિવિધાચાર્યોએ બતાવેલા માર્ગે તમારી ઉપાસના કરે છે. ખરેખર, જે અન્ય દેવતાઓને પણ ભજે છે, તેઓ પણ અંતે તમને જ પૂજે છે, હે પ્રભુ! કેમ કે સર્વ દેવતાઓ તમામાં નિવાસ કરે છે. જેમ પર્વતોમાંથી નીકળેલી નદીઓ વરસાદથી ભરાઈને ચારેય બાજુથી સમુદ્રમાં મળે છે, તેમ સર્વ માર્ગો અંતે તમારી પાસે જ આવે છે. સત્વ, રજ અને તમ—આ ત્રિગુણ તમારી પ્રકૃતિના ગુણો છે, અને બ્રહ્માથી સ્થાવર-જંગમ સર્વ જીવો તેમાં જ બંધાયેલા છે. હું તમને વંદન કરું છું, હે સર્વના સાક્ષી, અસક્ત દર્શન ધરાવનાર, અવિદ્યાથી ઉત્પન્ન ગુણપ્રવાહ દેવ, માનવ અને પશુઓમાં ફરતો રહે છે. હે પ્રભુ! અગ્નિ તમારો મુખ છે, પૃથ્વી પગ છે, સૂર્ય આંખ છે, આકાશ નાભિ છે, રથ હૃદય છે, દિશાઓ કાન છે, સ્વર્ગ શિર છે, ઇન્દ્ર અને દેવતાઓ બાહુ છે, સાગર પેટ છે, વાયુ શ્વાસ છે અને શક્તિ તમારી તેજ છે. વૃક્ષો-ઔષધિઓ તમારો લোম છે, શિરના વાળ વનસ્પતિ છે, વાદળો હાડકાં અને નખ છે, પર્વતો દાંત છે, પલકારો દિવસ-રાત છે, પ્રજાપતિ મન છે, વરસાદ જનન અંગ છે અને પૌરૂષ્ય તમારું જ છે. હે અવિનાશી પુરુષ! તમામાં જ સર્વ લોક, તેમના રક્ષક અને અસંખ્ય જીવો સ્થિત છે—જેમ પાણીમાં જલચર, અંજીરમાં મચ્છર, કે મનમાં વિચારો ઉદ્ભવે છે. તમે જે રૂપ ધારણ કરો છો, તે દ્વારા જગત પાવન થાય છે અને આનંદથી તમારી કીર્તિ ગાય છે. હું તમને વંદન કરું છું—પ્રાચીન માછલીરૂપે, જલપ્રલયમાં ચલનારા; ઘોડા-મસ્તકધારી રૂપે, મધુકૈટભ વિનાશક; મહાન, કિનારાવિહિન આધારરૂપે, મંદરાચલ ઉદ્ધારક; વરાહરૂપે, પૃથ્વી ઉદ્ધારક; અદ્ભુત નરસિંહરૂપે, ધર્માત્માઓના ભયહર્તા; વામનરૂપે, ત્રણ લોકમાં વિહાર કરનાર; ભૃગુનાથ રૂપે, ક્ષત્રિય વિનાશક; રઘુકુલશ્રેષ્ઠ રૂપે, રાવણ વિનાશક; વાસુદેવ, સંકર્ષણ, પ્રદ્યુમ્ન, અનિરુદ્ધ, સાત્વતપતિને નમન; બુદ્ધરૂપે, દૈત્ય-દાનવોને મોહિત કરનાર; કલ્કિરૂપે, પાપી અને અધર્મી રાજાઓના વિનાશક. હે પ્રભુ! તમારું માયા-જાળું જીવોને 'હું' અને 'મારું'ના ભ્રમમાં મૂકે છે અને તેઓ કર્મમાર્ગે ભટકે છે. હું પણ દેહ, સંતાન, ઘર, સંપત્તિ, સંબંધ આદિમાં આસક્ત થઈ, તેમને સત્ય માની, સ્વપ્નરૂપ ભ્રમમાં ભટકતો રહ્યો છું. વિપરીત ભાવના અને અંધકારથી ઘેરાયેલો, અસત્ય અને દુ:ખદ વસ્તુઓમાં આસક્ત રહી, મારા સત્ય સુખને ઓળખતો નથી. જેમ અજ્ઞાની માણસ વનસ્પતિથી ઢંકાયેલા જળને છોડી મૃગમરીચિકા પાછળ દોડે છે, તેમ હું પણ તમને છોડીને મૃગમરીચિકામાં દોડું છું. ઈચ્છા અને કર્મોથી પીડિત, મનને સંયમમાં રાખી શકતો નથી, કારણ કે ઇન્દ્રિયો મનને અહીં-તહીં ખેંચે છે. તેથી, હે પ્રભુ! હું તમારા ચરણોમાં આવ્યો છું, જે અયોગ્યને પણ દુર્લભ છે. એ પણ તમારી કૃપાથી જ થયું છે. જન્મ-મૃત્યુના ચક્રમાંથી મુક્તિ ત્યારે મળે છે, જ્યારે મન યોગ્ય રીતે તમારી આરાધનામાં સ્થિર થાય છે, હે કમલનાભ! હું તમને વંદન કરું છું—શુદ્ધ ચેતન, સર્વ નિશ્ચયના કારણ, પુરુષ અને પ્રધાનના સ્વામી, અનંત શક્તિ ધરાવનારા બ્રહ્મન! હે વાસુદેવ, સર્વનો વિનાશક, હે હૃષીકેશ! હું શરણાગત છું—મારો રક્ષા કરો. આ રીતે અક્રુરાએ પરમ ભક્તિપૂર્વક ભગવાનની સ્તુતિ કરી. આ રીતે 'અક્રુરાનું સ્તવન' નામે દશમ સ્કંધના પ્રથમ અર્ધના ચાળીસમા અધ્યાયનો અંત થયો. શ્રી શુકદેવજી કહે છે: જ્યારે અક્રુરા ભગવાનની સ્તુતિ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે ભગવાને જળમાં પોતાનું દિવ્ય સ્વરૂપ દર્શાવ્યું અને પછી, નાટક પૂરું થતું હોય તેમ, કૃષ્ણે તે સ્વરૂપ અદૃશ્ય કરી દીધું. અક્રુરાએ જ્યારે જોયું કે દૃશ્ય અદૃશ્ય થઈ ગયું છે, ત્યારે તેઓ તરત જ જળમાંથી બહાર આવ્યા, પોતાના તમામ નિયમિત કાર્ય પૂર્ણ કર્યા અને આશ્ચર્યચકિત થઈ રથ પાસે પાછા આવ્યા. હૃષીકેશ કૃષ્ણે પૂછ્યું: "ભાઈ, તમે જમીન પર, આકાશમાં કે જળમાં એવું શું અદ્ભુત જોયું કે તમે એટલા આશ્ચર્યમાં છો?" અક્રુરાએ નમ્રતાથી કહ્યું: "હે જગતાત્મા! ધરતી, આકાશ કે જળમાં જે પણ અદ્ભુત છે, તે બધું તો તમામાં જ છે. હું શું જોઈ શકું જે મને અજાણ હોય? જ્યાં જ્યાં સર્વ અદ્ભુત છે, ત્યાં ત્યાં તમારું જ વર્તમાન છે. હું અહીં બીજું શું જોઈ શકું?" આમ કહી, ગાંદિનીપુત્ર અક્રુરાએ રથ આગળ હંકાર્યું અને દિવસના અંતે રામ અને કૃષ્ણને મથુરા પહોંચાડ્યા.