શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

અકરૂર ભગવાનના દર્શન માટે ગયા ત્યારે તેમણે ભગવાનને અતિમૂલ્ય રત્નોથી શોભિત અવસ્થામાં જોયા—મસ્તક પર મુક્તા અને રત્નોથી બનેલા મકૂટ, હાથમાં કંગણ અને બજૂબંધ, પવિત્ર યજ્ઞોપવિત, કમર પર કટિબંધ, ગળામાં વનમાલા, પગમાં પાયલ અને કાનમાં સુંદર કુંડલ. તેમના કમળ જેવી હથેળીઓમાં શંખ, ચક્ર અને ગદા ઝળહળતા હતા; છાતી પર શ્રીવત્સનો ચિહ્ન, તેજસ્વી કૌસ્તુભ મણિ અને વનફૂલોથી બનેલી માળા શોભી રહી હતી. ભગવાનની આજુબાજુ સુનંદા, નંદા અને અન્ય સહચરો, ચતુર સનકાદિ ઋષિઓ, દેવોના અધિપતિ બ્રહ્મા અને રુદ્ર, તથા નવ મુખ્ય દ્વિજ ઋષિઓ હાજર હતા. પ્રહલાદ, નારદ, વાસુ અને અન્ય શ્રેષ્ઠ ભક્તો, પોતાના-પોતાના દ્રષ્ટિકોણથી, પવિત્ર અને નિર્મલ હૃદયથી, ભગવાનની સ્તુતિ કરતા હતા. શ્રી (લક્ષ્મી), પુષ્ટિ, વાણી, તેજ, કીર્તિ, તૃપ્તિ, વિલય, જય, જ્ઞાન, અજ્ઞાન, શક્તિ અને માયા—આ સર્વે ભગવાનની સેવા કરતા હતા. અકરૂર, ભગવાનના દર્શનથી ગહન આનંદિત, પરમ ભક્તિથી ભરપૂર, આનંદમાં રળાયેલ, હૃદયમાં ભાવના છલકાતી, આંખોમાં અશ્રુભરાયેલ, અવાજ અડધો અટકતો, સત્યમાં સ્થિર, શાંતિથી, નમ્રતાપૂર્વક, હાથ જોડીને, શિર નમાવી, ધીરે-ધીરે ભગવાનની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા. આ રીતે, શ્રીમદ ભાગવતના દશમ સ્કંધના પ્રથમ અર્ધમાં 'અકરૂરનો પરત ફરવાનો અધ્યાય' પૂર્ણ થાય છે. પછી અકરૂરે ભગવાનને પૃથ્વી પર સર્વ કારણોના કારણ, નારાયણ, આદિ અને અવિનાશી પુરુષ તરીકે નમસ્કાર કર્યો; જેમના નાભિકમળમાંથી બ્રહ્મા ઉત્પન્ન થયા અને જેમની પાસેથી આ જગત પ્રગટ થયો. પૃથ્વી, પાણી, અગ્નિ, વાયુ, આકાશ, મહાભૂત, અવ્યક્તનું મૂળ, મન, ઇન્દ્રિય, ઇન્દ્રિયોના વિષય અને સર્વ દેવ—આ બધું જગતના ઘટક છે, હે ભગવાન. પરંતુ, અવ્યક્તથી શરૂ થતા આ તત્વો, ભગવાનના સાચા સ્વરૂપને જાણતા નથી; એ બધું 'અહં' અને 'મમ' તરીકે પકડી લીધું છે. અજન્મા પણ, ગુણોમાં બંધાયેલ, ગુણાતીતને જ જાણે છે, ભગવાનના સ્વરૂપને નહીં. યોગીઓ ભગવાનને પરમ પુરુષ, સ્વ-અંતરયામી, સર્વ જીવ અને દેવોમાં રહેલા તત્વરૂપે ઉપાસના કરે છે. કેટલાક દ્વિજ, વૈદિક માર્ગે, ત્રણ પ્રકારના વેદો દ્વારા, અનેક પ્રકારના યજ્ઞો અને નામોથી ભગવાનની આરાધના કરે છે. બીજા, સર્વ કર્મ ત્યાગ કરીને, શાંતિ પ્રાપ્ત કરી, જ્ઞાનયજ્ઞથી જ્ઞાનમય ભગવાનની ઉપાસના કરે છે. કેટલાક, મન શુદ્ધ કરીને, વિધિવત્ ઉપાસના દ્વારા, સર્વ સ્વરૂપમાં, એક સ્વરૂપે, અનેક સ્વરૂપે ભગવાનની આરાધના કરે છે. બીજા, શિવમાર્ગે, વિવિધ ગુરુઓના ઉપદેશ પ્રમાણે, શિવ સ્વરૂપે પણ ભગવાનની આરાધના કરે છે. હકીકતમાં, સર્વે ભગવાનની ઉપાસના કરે છે—even જે અન્ય દેવોને પૂજે છે, એ પણ અંતે ભગવાનમાં જ ભક્તિ કરે છે, હે સ્વામી. જે રીતે પર્વતોમાંથી નીકળેલી નદીઓ, વરસાદથી ભરાઈ, ચાર બાજુથી સમુદ્રમાં મળી જાય છે, એ રીતે સર્વ માર્ગો અંતે ભગવાન સુધી પહોંચે છે. સત્વ, રજ અને તમ—આ ગુણો ભગવાનના સ્વભાવ છે; આમાં બ્રહ્માથી લઈને નિર્જીવો સુધી સર્વ જીવ ગૂંથાય છે. હે ભગવાન, જે unattached દ્રષ્ટિ ધરાવે છે, સર્વના આત્મા છે, સર્વ મનના સાક્ષી છે—ગુણોની ધારા, અજ્ઞાનથી ઉત્પન્ન, દેવ, મનુષ્ય અને પ્રાણીઓમાં વહે છે. અગ્નિ ભગવાનનું મુખ, પૃથ્વી પગ, સૂર્ય આંખ, આકાશ નાભિ, રથ હૃદય, દિશાઓ કાન, સ્વર્ગ મસ્તક, ઇન્દ્ર અને દેવો હાથ, સમુદ્ર પેટ, વાયુ શ્વાસ, અને શક્તિ એજ ભગવાનની ઊર્જા છે. વૃક્ષ અને ઔષધિ ભગવાનના રોમ, મસ્તકના વાળ વનસ્પતિ, વાદળ હાડકાં અને નખ, પર્વતો દાંત, પલકાવવું દિવસ-રાત, પ્રજાપતિ મન, વૃષણ વરસાદ, અને પુરૂષત્વ ભગવાનનું છે. અવિનાશી આત્મા રૂપે, હે પુરુષ, જગત, દેવો અને અનેક જીવ એમાં સ્થિત છે—જેમ પાણીમાં જલચર, અંજીર વૃક્ષ પર માખીઓ, અથવા મનમાં વિચારો. ભગવાન, રમણ માટે જે સ્વરૂપ ધારણ કરે છે, એ સ્વરૂપથી જગત પવિત્ર થઈને આનંદપૂર્વક ભગવાનની કીર્તિ ગાય છે. અકરૂરે ભગવાનના વિવિધ અવતારોને નમસ્કાર કર્યા—પ્રથમ માછલી અવતાર, જળમાં વિહરતા; અશ્વમુખી, મધુ-કૈટભ વિનાશી; વિશાળ કૂર્મ, મંડર પર્વત ઉઠાવનાર; વરાહ, પૃથ્વી ઉદ્ધારક; નરસિંહ, ધર્મીઓનો ભય હટાવનાર; વામન, ત્રણ લોક વિહરનાર; ભૃગુના સ્વામી, ક્ષત્રિયનો વિનાશક; રઘુશ્રેષ્ઠ, રાવણ વિનાશક; વાસુદેવ, સંકર્ષણ, પ્રદ્યુમ્ન, અનિરુદ્ધ અને સાત્વતના સ્વામી; બુદ્ધ, દૈત્ય-દાનવને મોહિત કરનાર; કલ્કિ, પાપી અને અધર્મી રાજાઓનો વિનાશક. અકરૂરે કહ્યું—હે ભગવાન, જીવમાત્ર તમારી માયાથી મોહિત છે, 'હું' અને 'મારું'ના ભ્રમમાં, કર્મના માર્ગે ભટકતા. હું પણ, શરીર, સંતાન, ઘર, સંપત્તિ અને સંબંધોને સાચા માનતો, સ્વપ્ન જેવી ભ્રાંતિમાં ભટકી રહ્યો છું. વિપરીત ભાવના અને અંધકારથી ઘેરાયેલ મનથી, હું સાચા આત્મસ્વરૂપને ઓળખતો નથી, અસ્થાયી અને દુઃખદ વસ્તુઓમાં જ ચોટી રહ્યો છું. જેમ અજ્ઞાન માણસ, વનસ્પતિથી ઢંકાયેલા પાણી છોડીને, મૃગમરીચિકા પાછળ દોડે, તેમ હું પણ, ભગવાનથી મુખ ફેરવી, ભ્રાંતિ પાછળ દોડું છું. ઈચ્છા અને કર્મથી પીડિત, મનને સંયમમાં રાખી શકતો નથી, કારણ કે મન ઇન્દ્રિયોથી અડધું અડધું દોડે છે. એટલે હું ભગવાનના પદ પર આવ્યો છું, જે અયોગ્યને પણ અપ્રાપ્ય છે; આ પણ ભગવાનની કૃપાથી જ છે. જન્મ-મૃત્યુના ચક્રમાંથી મુક્તિ ત્યારે મળે છે, જયારે મન ભગવાનની યોગ્ય ઉપાસનામાં સ્થિર થાય છે, હે કમળ-નાભિ. અકરૂરે ભગવાનને ચિત્સ્વરૂપ, સર્વ નિશ્ચયના કારણ, પુરુષ અને પ્રધાનના સ્વામી, અનંત શક્તિના બ્રહ્મ, વાસુદેવ, સર્વ વિનાશક, હૃષીકેશ—આ રીતે નમસ્કાર કરી, રક્ષણ માટે એ ભગવાન પાસે શરણાગતિ લીધી. આ રીતે, શ્રીમદ ભાગવતના દશમ સ્કંધના પ્રથમ અર્ધમાં 'અકરૂરનું સ્તુતિ અધ્યાય' પૂર્ણ થાય છે. શુકદેવજી કહે છે—જ્યારે અકરૂર ભગવાનની સ્તુતિ કરી રહ્યો હતો, ત્યારે ભગવાને પાણીમાં પોતાનું દિવ્ય સ્વરૂપ દર્શાવ્યું; અને પછી, જેમ અભિનેતા રમતો પૂર્ણ કરે છે, તેમ કૃષ્ણે એ સ્વરૂપ ફરીથી અદૃશ્ય કરી દીધું.