શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

વ્રજમાં એક દિવસ ગોપાલો આનંદથી રમતાં હતાં. કેટલાક ગોપાલો ચોર બનીને રમતાં, કેટલાક ગોપાલો ગાયવાળા બનતાં અને કેટલાક ઘેટાં બની રમતાં—all નિર્ભય અને નિરાંતે આનંદ માણતાં હતાં. એ રમતમાં માયાના પુત્ર, માયાવિ વિયોમાસુર, પોતાને ગોપાલ તરીકે છુપાવીને આવ્યો. એ ઘેટાંઓનો મુખિયા બની ગયો અને જે ગોપાલો ચોર બની રમતાં હતાં, તેમને ધીમે ધીમે અલગ લઈ ગયો. વિયોમાસુર એ ગોપાલોને એક પહાડની ગુફામાં લઈ ગયો અને તેમને અંદર નાંખી દીધા. પછી, ચાર-પાંચ ગોપાલોને છોડીને, ગુફાની બહાર મોટી પથ્થરથી દરવાજો બંધ કરી દીધો. કૃષ્ણે એ બધું જાણી લીધું. સદ્ગુણીઓના આશ્રયદાતા શ્રીકૃષ્ણે, જેમ સિંહ વરુને પકડી લે છે તેમ, વિયોમાસુરને પકડી લીધો, જ્યારે એ ગોપાલોને લઈ જતો હતો. વિયોમાસુરે ત્યારે પોતાનું અસલી, પહાડ જેટલું મોટું, ભયાનક રૂપ ધારણ કર્યું અને ભાગવાનો પ્રયાસ કર્યો, પણ કૃષ્ણના બળ સામે એ છૂટીને ભાગી શક્યો નહીં. અચ્યુત કૃષ્ણે પોતાની બાહુઓથી તેને દબોચી જમીન પર ફેંકી દીધો અને દેવતાઓ આ દ્રશ્યને આકાશમાંથી જોઈ રહ્યાં હતાં, ત્યારે કૃષ્ણે એ ગોપાલહંતક દૈત્યનો સંહાર કર્યો. પછી કૃષ્ણે મુશ્કેલીથી ગુફાનું દ્વાર તોડી કાઢ્યું અને અંદરના ગોપાલોને મુક્ત કર્યા. દેવતાઓ અને ગોપાલો બંનેએ કૃષ્ણની સ્તુતિ કરી. ત્યારબાદ કૃષ્ણ પોતાના વ્રજમાં પરત ફર્યા. આ રીતે શ્રીમદ ભાગવત મહાપુરાણના પ્રથમ સ્કંધના સત્તાવીસમા અધ્યાય—‘વિયોમાસુરવધ’—નો અંત થાય છે. આ પછી, શુકદેવજી કહે છે: અક્રૂર, જે મહાન બુદ્ધિશાળી હતા, તેમણે એ રાત મથુરામાં વિતાવી. સવારે તેઓ પોતાની રથ પર ચઢીને નંદના ગોકુલ માટે નીકળી પડ્યા. રસ્તામાં જતા જતા, ભગવાન કૃષ્ણ પ્રત્યેની ભક્તિથી ભરાયેલા અક્રૂરે મનમાં વિચારો કર્યા: ‘એવું કયું પુણ્ય કામ મેં કર્યું છે? કઈ મોટી તપશ્ચર્યા કે દાન કર્યું છે, જે આજે મને કેશવનાં દર્શન મળશે?’ ‘ભગવાનના દર્શન તો મારા માટે અત્યંત દુર્લભ છે—જેમ બ્રહ્મચર્યનો જાપ એક વિષયાસક્ત શૂદ્ર માટે દુર્લભ છે, તેમ. શું એવું તો નહીં બને કે મારા જેવા પાપી માટે પણ અચ્યુતના દર્શન અપ્રાપ્ય રહી જાય? ક્યારેક તો સમયનદીમાં વહેતા માણસને પણ પાર મળતો હોય છે.’ ‘આજે તો મારું દુર્ભાગ્ય નાશ પામ્યું છે અને મારું જીવન સફળ થયું છે, કેમ કે હું યોગીઓના ધ્યાનના વિષય એવા ભગવાનના કમળચરણોમાં વંદન કરવાનો અવસર મેળવો છું. કાંસાએ પણ આજે મારા પર મહાન કૃપા કરી, કેમ કે હું શ્રીહરિના કમળચરણો જોઈ શકીશ—જે ચરણોના નખની કાંતિએ પૂર્વજોએ પણ પાર ન પામેલી અંધકારને દૂર કરી દીધો હતો.’ ‘બ્રહ્મા, શિવ, શ્રીમહાલક્ષ્મી, ઋષિ, સત્વતગણ અને દેવતાઓ જે ચરણોની પૂજા કરે છે—જે વનમાં ગોપાલો સાથે ફરતાં અને ગોપીશ્રીઓના કુંકુમથી રંગાયેલા છે—એ ચરણો આજે મને જોવા મળશે.’ ‘નિશ્ચયે જ, આજે હું મુકુંદના મુખારવિંદનું દર્શન કરીશ—જે સુંદર ગાલ, નાક, સ્મિત, લાલચટ્ટાં કમળ સમાન આંખો, વાળની લટો અને આસપાસ હરણો ફરતાં હોય તેમ સુંદર છે.’ ‘શાયદ, આજે મારા નેત્રોનું ફળ મળશે—કારણ કે હું વિશ્વનો ભાર ઉતારવા માનવરૂપે અવતરેલા, સૌંદર્યના નિવાસ એવા વિષ્ણુના દર્શન કરીશ.’ ‘જે ભગવાન સ્વયં અહંકાર અને દ્વૈતથી રહિત છે, પણ પોતાના તેજથી અજ્ઞાનનું અંધકાર હટાવે છે; અને પોતાની માયાથી સર્વ પ્રાણીઓના હૃદય, ઇન્દ્રિયો અને બુદ્ધિમાં અનુભૂતિ પામે છે.’ ‘ભગવાનના જે વચનો, ગુણ, કૃત્ય અને અવતાર ભય, દુ:ખ અને અપવિત્રતા નષ્ટ કરે છે, દુનિયાને જીવંત, શુદ્ધ અને પવિત્ર બનાવે છે—જેની અવગણના કરનારા જીવંત તો છે પણ સુન્દર મૃતદેહ સમાન છે.’ ‘ભગવાન સત્વતકુળમાં અવતર્યા છે, દેવતાઓને આનંદ આપ્યા છે, વ્રજમાં નિવાસ કરે છે અને દેવતાઓ તેમના કલ્યાણમય કૃત્યોનું ગાન કરે છે.’ ‘આજે જરૂર હું તેમને જોઈશ—મહાન પુરુષોનો ધ્યેય, ત્રણેય લોકના આનંદ, આંખો માટેનું મહોત્સવ અને શ્રીમહાલક્ષ્મીનો વાંછિત નિવાસ—એવા રૂપધારી ભગવાનને હું સવારે મારા નેત્રોથી નિહાળીશ.’ ‘પછી, જ્યારે ભગવાન રથ પરથી ઉતરશે, ત્યારે હું અને વનવાસી ગોપાલો તેમના ચરણોમાં વંદન કરીશું—જે ચરણોને યોગીઓ પણ મનમાં ધારે છે.’ ‘શું ખબર, ભગવાન પોતે પોતાની કમળમય હથેળી મારા મસ્તક પર મૂકે—જે ભયગ્રસ્તોને નિર્ભયતા આપે છે.’ ‘કૌશિક (વિશ્વામિત્ર) અને બલી રાજાએ પણ એ સ્પર્શથી ત્રણેય લોકનું રાજ્ય મેળવ્યું હતું, અથવા કૃષ્ણે રમતમાં ગોપીઓના થાકને પોતાના સુગંધિત હાથે દૂર કર્યો હતો.’ ‘અચ્યુત સર્વજ્ઞ છે—હું કાંસાનો દૂત છું છતાં પણ એ મને દુશ્મન નહીં માને, કેમ કે એ અંતર્યામી છે, બધું જાણે છે.’ ‘શાયદ ભગવાન મને, તેમના ચરણોમાં પડેલા અને હાથ જોડીને ઉભેલા મને, દયાળુ સ્મિત અને પ્રેમભરી દૃષ્ટિથી જોઈ લેશે—અને તરત મારા બધા પાપો નાશ પામશે, હું આનંદથી ભરાઈ જઈશ.’ ‘પછી, મારા સ્નેહી, સંબંધિ અને એકમાત્ર દેવતા એવા કૃષ્ણ મને પોતાના વિશાળ બાહુઓમાં ભેળવી લેશે, અને એ ક્ષણે જ હું પવિત્ર થઈ જઈશ, કર્મબંધન તૂટી જશે.’ ‘જ્યારે હું હાથ જોડીને વંદન કરીશ, ત્યારે ભગવાન પોતે મને આશ્વાસન આપશે—જો કે આપણે માનવરૂપમાં જન્મ્યા છીએ, પણ ભગવાનની કૃપા વિના એવો જન્મ નિષ્ફળ છે.’ ‘ભગવાને કોઈને પણ સૌથી વધારે પ્રિય, મિત્ર કે અપ્રીય માનતા નથી; પણ જેમ કલ્પવૃક્ષ પાસે જનારને ફળ આપે છે, તેમ એ ભક્તોને કૃપા કરે છે.’ આ રીતે અક્રૂરે મનમાં વિચારો કરતાં કરતાં ગોકુલ તરફ રથ હંકાર્યો. ત્યારે, શ્રીકૃષ્ણ, યદુકુળમાં શ્રેષ્ઠ, સ્મિતભર્યા મુખે અક્રૂરને આવકાર્યા, ગૃહમાં લઈ ગયા, જ્યાં સર્વ સન્માનની વ્યવસ્થા હતી, અને કાંસાથી થતા દુ:ખ વિશે પૂછપરછ કરી. શુકદેવજી કહે છે: આ રીતે કૃષ્ણના સ્મરણમાં લીન અક્રૂર, રથ પર ગોકુલ પહોંચ્યા, જેમ સૂર્ય પશ્ચિમના પર્વત પર પહોંચે છે. ત્યાં, ગોપગામમાં તેમણે એના દર્શન કર્યા, જેમના પગધૂળને જગતના રાજાઓ પોતાના મસ્તક પર ધારણ કરે છે—જે પગ પર કમળ, જવાર, અંકુશ અને ધ્વજ જેવા ચિહ્નો હતા. આ દૃશ્ય જોઈને અક્રૂર આનંદ અને ભક્તિથી ભરાઈ ગયા, આંખોમાં આંસુ આવી ગયા, રોમાંચિત થઈ ગયા અને રથમાંથી ઉતરીને એ પવિત્ર ધૂળમાં ફરવા લાગ્યા—'આ તો ભગવાનના પગની ધૂળ છે!' એમ હર્ષથી બોલી ઉઠ્યા. મૂર્તિમાન જીવ માટે સૌથી મોટું કલ્યાણ એ છે કે અહંકાર, ભય અને શોકનો ત્યાગ થાય—અને એ પ્રથમ હરિના ચિહ્નોનું દર્શન, શ્રવણ વગેરે દ્વારા જ થાય છે. પછી અક્રૂરે કૃષ્ણ અને રામને વ્રજમાં જોયા. તેઓ ગાય દુહીને પાછા આવી રહ્યાં હતાં, પીળાં અને વાદળી વસ્ત્ર પહેરેલા, આંખો શરદના કમળ જેવી, યુવાન—એક શ્યામ અને એક ગૌરવર્ણ, સૌંદર્યના નિવાસ, વિશાળ બાહુઓ, સુંદર ચહેરા, તેજસ્વી કાયાં અને યુવાન હાથી જેવી ગતિ ધરાવતા. એ મહાન પદચિહ્નવાળા શ્રીકૃષ્ણ અને બલરામ વ્રજમાં ફરતાં હતાં, સ્મિતભર્યા, દયાળુ દૃષ્ટિવાળા, સુંદર વનમાલા અને ગુલાલથી શોભિત, સુગંધિત દ્રવ્યો લગાવેલા, સ્વચ્છ વસ્ત્રોમાં સજ્જ. એ બંને, જે જગતના મૂળ અને સ્વામી છે, પૃથ્વીના કલ્યાણ માટે પોતાના અંશરૂપે બલરામ અને કેશવ બની અવતર્યા છે.