શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

કળીયુગના દોષો પણ તમને જોઈ શકતા નથી, તેમ જ તેમની શક્તિ દુનિયામાં પ્રભાવી થઈ શકતી નથી; તેથી, ભગવાનના આજ્ઞાથી ભક્તિએ હરિના સેવકોના હૃદયમાં પોતાનું સ્થાન લીધું. બધા લોકોમાં જે લોકો સર્વથા નિરાધાર છે, તેઓ પણ સાચા ધન્ય છે—જેઓના હૃદયમાં માત્ર શ્રી હરિપ્રતિ ભક્તિ વસે છે. કારણ કે હરિ પણ, પોતાનું નિવાસસ્થાન છોડી, ભક્તિની ડોરે બંધાઈ, તેમના હૃદયમાં પ્રવેશ કરે છે. આજે ભક્ત તરીકે ઓળખાતા વ્યક્તિની મહિમા વિષે વધુ શું કહી શકાય? જે પૃથ્વી પર બ્રહ્મરૂપ છે, એવા ભક્તના આશ્રયમાં આવનાર વક્તા અને શ્રોતાએ પણ કૃષ્ણસમાન શુદ્ધ સમત્વ પ્રાપ્ત કરે છે, જે બીજું કોઈ ધર્મ આપી શકતો નથી. સૂતજી કહે છે: ત્યારબાદ, વૈષ્ણવોના હૃદયમાં જે અદભૂત ભક્તિ હતી, તેને જોઈને, પોતાના ભક્તો માટે હંમેશાં સ્નેહી એવા પરમેશ્વરે પોતાનું સ્વધામ ત્યજી દીધું. તેઓ વનફુલોની વણેલી માળા ધારણ કરેલા, મેઘ જેવા શ્યામ, પીળાં વસ્ત્રોમાં શોભતા, રૂપમાં મનોહર, સોનાની કમરપટ્ટીથી તેજસ્વી, તેજસ્વી મુકુટ અને કુંડળોથી અલંકૃત હતા. ત્રણ ભંગી મુદ્રામાં કટિ પર હાથ રાખી, સૌંદર્યમાં દશ મિલિયન કામદેવને પણ લજાવનાર, કૌસ્તુભ મણિથી શોભિત, સુંદર અને સુગંધિત ચંદનથી અંકિત હતા. તેઓ પરમ આનંદ અને ચેતનાના સ્વરૂપ, મીઠા, વાંસળી ધારણ કરનાર અને પોતાના ભક્તોના શુદ્ધ હૃદયમાં પ્રવેશી ગયા. વૈકુંઠવાસી ઉદ્ધવ વગેરે વૈષ્ણવો પણ અહીં આવીને, આ કથા શ્રવણ કરવા ગુપ્ત રૂપે ઉપસ્થિત હતા. એ સમયે જયજયકારના નાદ થવા લાગ્યા, અદભૂત રસની પૂર્ણતા અનુભવાઈ, પુષ્પોના ચૂર્ણના વર્ષા વારંવાર થવા લાગી, અને શંખધ્વનિ પણ સંભળાઈ. એ સભામાં ઉપસ્થિત લોકો પોતાના શરીર, ઘર અને સ્વનું ભાન ભૂલી ગયા; તેમનો એવો વિશેષ ભાવાવેશ જોઈને નારદજી બોલ્યા. નારદજી કહે છે: હે ઋષિગણો, આજે મેં આ અદભૂત મહિમા જોઈ છે, જે સાત દિવસના પ્રસંગથી ઉદ્ભવી છે; અહીં રહેલા અજ્ઞાન, કપટી, પશુ અને પક્ષી—all પાપથી મુક્ત થઈ જાય છે. તેથી મનુષ્યલોકમાં કળીયુગમાં મનને શુદ્ધ કરનાર બીજું કંઈ નથી; પૃથ્વી પર પાપના પર્વતો નાશ કરનાર આવી કથા શ્રવણ જેટલું બીજું કંઈ નથી. આ સાત દિવસના કથા યજ્ઞથી કોણ શુદ્ધ થાય છે? કહો, શું કોઈ દયાળુ વ્યક્તિએ જગતના કલ્યાણ માટે નવી પથદર્શિકા બતાવી છે? કુમારોએ ઉત્તર આપ્યો: જે મનુષ્યો હંમેશાં પાપ કરે છે, દુરાચારમાં રત છે, માર્ગથી વિમુખ છે, ક્રોધથી દગ્ધ છે, વાંકા અને કામી છે—એવા લોકો પણ કળીયુગમાં સાત દિવસની કથા યજ્ઞથી શુદ્ધ થાય છે. જે અસત્યપ્રવૃત્તિ ધરાવે છે, માતાપિતાનું અપમાન કરે છે, કામના વડે વ્યાપ્ત છે, આશ્રમધર્મથી રહિત છે, કપટી, ઈર્ષ્યાળુ અને હિંસક છે—એવા લોકો પણ કથા યજ્ઞથી શુદ્ધ થાય છે. જે પાંચ મહાપાપ કરે છે, કપટથી વર્તે છે, દૈત્ય જેવાં ક્રૂર અને નિર્દય છે, બ્રહ્મસ્વને ભોગવે છે અને પરસ્ત્રીગમન કરે છે—એવા પણ કથા યજ્ઞથી શુદ્ધ થાય છે. જે શરીર, વાણી અને મનથી સતત પાપ કરે છે, કપટી અને હઠી છે, પરધનથી સમૃદ્ધ થયા છે, અશુદ્ધ અને દુર્ભાવનાવાળા છે—એવા પણ કથા યજ્ઞથી શુદ્ધ થાય છે. હવે હું તમને એક પ્રાચીન કથા કહું છું, જેના માત્ર શ્રવણથી જ પાપનાશ થાય છે. તુંગભદ્રા નદીના કાંઠે એક ભવ્ય નગર હતું, જ્યાં ચારે વર્ણના લોકો પોતાના ધર્મ અનુસાર સત્ય અને સદ્ગુણોમાં રત હતા. એ શહેરમાં આત્મદેવ નામના બ્રાહ્મણ રહેતા, જે સર્વ વેદોમાં પારંગત, શ્રુતિ-સ્મૃતિના જ્ઞાતા અને બીજા સૂર્ય સમાન તેજસ્વી હતા. એ બ્રાહ્મણ ગરીબ હતા, છતાં જગતમાં ધનવાન ગણાતા. તેમની પત્નીનું નામ ધુંધુલી હતું, જે પોતાના વચનમાં અડીખમ, સુંદર અને ઉત્તમ કુળમાં જન્મેલી હતી. પણ તે સંસારકામિ, ક્રૂર, વધુ બોલતી, ઘરગથ્થુ કામમાં કુશળ, કંજુષ અને ઝઘડાળુ સ્વભાવની હતી. આ રીતે પતિ-પત્ની પ્રેમથી સાથે રહેતાં અને આનંદ માણતાં, તેમ છતાં તેમનું ધન અને કામનાઓ તેમના ઘરમાં અને જીવનમાં સુખ લાવી શકતી નહોતી. પછી સંતાનપ્રાપ્તિ માટે તેમણે ધર્મકર્મ શરૂ કર્યા, ગાય, જમીન, સોનાં અને વસ્ત્રો જરૂરિયાતમંદોને દાન આપતા. તેમ છતાં, તેમનું અડધું ધન ધર્મમાર્ગે ખર્ચ્યા છતાં, તેમને પુત્ર કે પુત્રી મળ્યા નહીં, અને તેથી તેઓ ભારે ચિંતામાં મુકાઈ ગયા. એક દિવસ, એ દ્વિજાતિ બ્રાહ્મણ દુ:ખી થઈ, ઘર છોડીને જંગલમાં ગયા; મધ્યાહ્ને તરસ લાગતાં, તેઓ એક તળાવ પાસે ગયા. પાણી પીધા પછી, તેઓ સંતાનના દુ:ખથી દુર્બળ થઈ, ત્યાં બેસી ગયા; થોડા સમય પછી, એક સંન્યાસી ત્યાં આવ્યા. પાણી પીધેલા બ્રાહ્મણે તેમને જોયા પછી, સંન્યાસી પાસે જઈ, તેમના ચરણોમાં નમન કર્યું અને ઊભા રહીને ઊંડી ઉચ્છ્વાસ સાથે દુ:ખ વ્યક્ત કર્યું. સંન્યાસીએ પૂછ્યું: "હે બ્રાહ્મણ, તું કેમ રડી રહ્યો છે? આ તને કઈ શક્તિશાળી ચિંતા સતાવે છે? તારા દુ:ખનું કારણ જલદી કહો." બ્રાહ્મણ બોલ્યા: "હે મુનિ, શું કહું? ભૂતકાળના પાપથી એકઠું થયેલું દુ:ખ છે. મારા પિતૃઓ ઠંડા પાણી બદલે ઉકળતું પાણી પીવે છે. દેવતાઓ અને દ્વિજાતિઓ પણ મારા તર્પણ-પિંડ સ્વીકારતા નથી; સંતાનના દુ:ખથી ખાલી થઈ, હું અહીં પ્રાણ ત્યાગવા આવ્યો છું. સંતાન વગરનું જીવન વ્યર્થ છે, સંતાન વગરનું ઘર વ્યર્થ છે; પુત્ર વગરનું ધન વ્યર્થ છે, વંશ વિનાનું કુળ વ્યર્થ છે. હું જે ગાય પાળું છું તે પણ વાંઝણી બને છે; જે વૃક્ષ વાવું છું તે પણ નિષ્ફળ રહે છે. મારા ઘરમાં આવતું કોઈ પણ ફળ તરત નાશ પામે છે; સંતાન વિનાના મને જીવનથી શું લાભ?" આ રીતે કહી, બ્રાહ્મણ સંન્યાસી પાસે ઉંચી રડણી કરવા લાગ્યા; તેઓના દુ:ખથી સંન્યાસીના હૃદયમાં મહાન કરુણા ઉદ્ભવી. પછી, યોગબળથી સર્વ જાણનારા અને લલાટ પર અક્ષરમાળાવાળા એ સંન્યાસીએ બ્રાહ્મણને વિગતે કહ્યું: "પુત્રની કામનારૂપ અજ્ઞાન છોડી દે; કર્મનો માર્ગ અત્યંત શક્તિશાળી છે. વિવેક પ્રાપ્ત કરીને સંસારની આશા ત્યજી દે. સાંભળ, બ્રાહ્મણ, આજે મેં તારો ભાગ્ય જોઈ લીધો છે: સાત જન્મ સુધી તને પુત્ર થવાનો નથી. પૂર્વે સગર રાજાએ પણ સંતાન માટે દુ:ખ ભોગવ્યું હતું; તેથી હવે કુટુંબની આશા ત્યજી દે—સર્વ રીતે વૈરાગ્યમાં સુખ છે." બ્રાહ્મણ બોલ્યા: "મને વિવેકથી શું કામ? તમે મને પુત્ર આપી દો, ભલે જોરથી આપો; નહીં તો હું દુ:ખથી વ્યાકુળ થઈ, તમારી સામે જ પ્રાણ ત્યજી દઈશ.