શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

કૃષ્ણ અને બલરામ ગોકુલમાં ગોપાળક બાળકો સાથે આનંદથી વિહરતા હતા. એ સમયે કংসે મોકલેલા અસુરો એક પછી એક ગોકુલ પર આક્રમણ કરતા. એક દિવસ ભયાનક દાનવ અરીષ્ટ, જે મહાકાય બળદના રૂપમાં આવ્યો હતો, ગોકુલમાં તોફાન મચાવતો દોડતો આવ્યો. કૃષ્ણએ અરીષ્ટના શિંગડા પકડીને તેને પગથી જમીન પર દબાવી દીધો અને જમીન પર ફેંકી દીધો. પછી કૃષ્ણએ અરીષ્ટને એ રીતે પિછાડી નાખ્યો જેમ કે કોઈ ભેજી વસ્ત્રો પિછાડે. અંતે કૃષ્ણએ તેના શિંગડા વડે દાનવને આઘાત કર્યો અને અરીષ્ટ ધરાશાયી થયો. અરીષ્ટના મોઢામાંથી લોહી, મૂત્ર અને વિસર્જન નીકળી ગયું, પગ ફફડી ઉઠ્યા અને આંખો ઉલટી પડી. એ અસહ્ય પીડામાં તેણે અંતે દેહ ત્યાગ કર્યો અને તેનું મૃત્યુ નિરૃતિના હાથે થયું. દેવતાઓએ કૃષ્ણ પર પુષ્પવર્ષા કરી અને તેમની સ્તુતિ કરી. આ રીતે કુકડમિન નામના બળદ-અસુરને સંહાર્યા બાદ, કૃષ્ણ અને બલરામ, જેઓ દ્વિજાતિઓ દ્વારા વખાણાતા હતા, ગોકુલમાં પ્રવેશ્યા. ગોપીઓ માટે તો એ દ્રશ્ય અખંડ આનંદનું ઉત્સવ બની ગયું. કૃષ્ણના આ અદ્ભુત વિક્રમથી અરીષ્ટ દાનવના સંહાર પછી, દેવર્ષિ નારદ, જે દેવતાઓને પણ જોઈ શકે છે, કન્સને આ સમાચાર આપવા માટે પહોંચ્યા. નારદે કન્સને કહ્યું કે યશોદાની પુત્રી, દેવકીનો પુત્ર કૃષ્ણ અને રોહિણીનો પુત્ર બલરામ, ડરેલા વસુદેવએ નંદના હવાલે કર્યા છે. એ બંને બાળકોએ તમારા અનેક માણસોને સંહાર્યા છે—આ સાંભળીને ભોજરાજ કન્સ ક્રોધથી તણાવમાં આવી ગયો. કન્સે તીખી તલવાર ઉપાડી અને વસુદેવને મારી નાખવાનો ઇરાદો કર્યો, પણ નારદે તેને અટકાવ્યો અને કહ્યુ કે એ બંને છોકરા તેના મૃત્યુનું કારણ બનશે. આ જાણીને કન્સે વસુદેવ અને તેની પત્નીને લોખંડની શૃંખલામાં બાંધ્યા. પછી, દેવર્ષિ નારદ વિદાય થયા બાદ, કન્સે કેશીનામના ઘોડા-અસુરને બોલાવ્યો અને કહ્યું: "રામ અને કેશવને મારી નાખ. પછી મુષ્ટિક, ચાણૂર, શલ, તોષલ વગેરેને મોકલ." પછી કન્સે પોતાના મંત્રીઓ અને હાથી-પાલકોને બોલાવીને કહ્યું: "આ ચાણૂર અને મુષ્ટિક મહાબલી મલ્લો છે. નંદના ગામમાં અનકદુંદુભિના બે પુત્ર, રામ અને કૃષ્ણ રહે છે. એમના હાથે મારું મૃત્યુ નિશ્ચિત થયું છે. તમે બંને અહીં મલ્લયુદ્ધમાં તેમને મારી નાખો. વિવિધ મંચો તૈયાર કરો, મલ્લયુદ્ધ માટે અખાડાને ઘેરી રાખો જેથી શહેર અને ગામના લોકો એ યુદ્ધ જોઈ શકે." "મુખ્ય મંત્રી, અખાડાના દ્વારે કુવલયાપીડ હાથીને લાવજો, તે ત્યાં મારા શત્રુઓને મારી નાખે. ચતુર્દશી દિવસે ધનુર્વેદી યજ્ઞ શરૂ કરો, નિયમસર શુદ્ધ પશ્વુઓ લાવો અને ભગવાનને અર્પણ કરો." આવી વ્યવસ્થાઓ આપ્યા પછી, કન્સે અગ્રજ અક્રૂરને બોલાવ્યો, તેમનો હાથ પકડીને કહ્યું: "હે દાનશીલ અગ્રજ, કૃપા કરીને મારી સાથે મિત્રતા સ્થાપો. ભોજો અને વ્રિષ્ણિઓમાં તમારો જેટલો કલ્યાણકામી બીજો કોઈ નથી. તેથી, હું તમારી પાસે આશ્રય લઈ રહ્યો છું; તમે મહત્ત્વના કાર્યમાં સમર્થ છો, જેમ ઇન્દ્રે વિષ્ણુ પર આધાર રાખી પોતાનું કાર્ય સિદ્ધ કર્યું." "નંદના વ્રજમાં જાઓ, ત્યાં અનકદુંદુભિના બે પુત્ર રહે છે. તેમને તરત જ મારી રથમાં અહીં લાવો. કહેવાય છે કે વૈકુંઠવાસી દેવતાઓએ મારા મૃત્યુની વ્યવસ્થા કરી છે; એ બંનેને ગોપાલકો અને નંદસહિત, ભેટો સાથે અહીં લાવો." "જ્યારે તેઓ અહીં આવશે, ત્યારે હું હાથી દ્વારા તેમને મરાવું, અને જો બચી જાય તો વીજળી સમાન મલ્લો વડે તેમને મારી નાખીશ. પછી હું વસુદેવ અને અન્ય પીડિતોને, તેમજ તેમના સંબંધીઓ—વૃષ્ણિ, ભોજ અને દશાર્હો—ને પણ સંહાર કરીશ. પછી ઉગ્રસેન, મારા વૃદ્ધ પિતા અને ગાદી ઇચ્છનાર, તેમનો ભાઈ દેવક અને જે કોઈ મારા વિરોધી હોય તેમને પણ મારી નાખીશ." "પછી આ પૃથ્વી દુષ્ટોથી મુક્ત થશે; જરાસંધ મારા ગુરુ છે, દ્વિવિદ મારા પ્રિય મિત્ર છે. શમ્બર, નરક અને બાણ પણ મારા મિત્ર છે; એમની સાથે હું દેવપક્ષી રાજાઓનો નાશ કરીશ અને પૃથ્વી પર આનંદથી રાજ કરીશ. તેથી, જલ્દીથી રમણિય કૃષ્ણ અને રામને લાવો, જે ધનુર્વેદી યજ્ઞ અને યદુનગરના વૈભવનું દર્શન કરે." અક્રૂરએ નમ્રતાથી કહ્યું: "રાજન, આપનો આદેશ યોગ્ય છે, અને શત્રુઓના નાશ માટે પ્રયત્ન કરવો આપનું ધર્મ છે. સફળતા કે અસફળતા તો ભાગ્ય પર આધાર રાખે છે. મનુષ્ય પોતાના ઇચ્છિત ફળ માટે પ્રયત્ન કરે છે, છતાં કયારેક વિઘ્ન આવે છે, અને સુખ-દુ:ખ સહન કરવું પડે છે. તેમ છતાં, હું આપનો આદેશ પાળિશ." આ રીતે કન્સે અક્રૂરને સૂચના આપી, મંત્રીઓને વિદાય આપી પોતે મહેલમાં ગયો અને અક્રૂર પણ પોતાના ઘેર પરત ફર્યા. પછી કન્સે મોકલેલો ભયાનક ઘોડા-અસુર, કેશી, જે મનની ગતિ જેટલો ઝડપી હતો, પૃથ્વીને ખુરથી ધમપાટા મારતો, જટામાં આકાશ હલાવી દેતો અને ભયાનક હીંકારથી બધાને ડરાવતો, વ્રજ તરફ દોડ્યો. તેની આંખો વિશાળ, મોઢું વિશાળ, ગળું મોટું અને વાદળ જેવું કાળું હતું. તે દુર્ભાવનાથી કન્સને મદદ કરવા આવ્યો હતો અને નંદના વ્રજમાં ત્રાસ ફેલાવ્યો. કેશીના હીંકારથી અને તેની પૂંછથી વાદળ ઉડાડવાથી વ્રજમાં ભય છવાઈ ગયો. ત્યારે ગોપાળકોએ નાયક એવા ભગવાન કૃષ્ણે સિંહના નિર્દય ગર્જનાથી તેને લલકાર્યો. કૃષ્ણના યજ્ઞ દરમ્યાન કેશી ગુસ્સાથી દોડ્યો, જાણે આખું આકાશ ગળી જશે, અને કમળનેત્ર કૃષ્ણને પગથી આઘાત કર્યો. પણ અવિદ્યમાન સ્વરૂપવાળા ભગવાન કૃષ્ણે ક્રોધથી પણ મોહિત કરીને બંને હાથથી કેશીને પકડી, તેના પગથી પકડીને ગોળ ગોળ ફેરવી, ગુરુડ જેવો સાપને ફેંકે એમ, તેને એક સો ધનુષ્ય જેટલું દૂર ફેંકી દીધો. કેશી પછી ફરી સંભળી ઊઠ્યો અને ઉગ્ર ક્રોધથી ખુલ્લા મોઢે કૃષ્ણ પર દોડી આવ્યો. પણ કૃષ્ણે સ્મિત કરતા કરતા પોતાનો હાથ તેના મોઢામાં ઘૂસાડી દીધો, જાણે સાપ પોતાના બિલમાં જાય. કૃષ્ણના હાથના સ્પર્શથી કેશીના દાંત તપેલા લોખંડ જેવી તીવ્રતાથી તૂટી પડ્યા. કૃષ્ણનો બળવાન હાથ તેના શરીરમાં પ્રવેશી, લોખંડની સળિયા જેવો ફૂલતો ગયો. કેશીનું શ્વાસ બંધ થયું, શરીર ફફડી ઉઠ્યું, આખું શરીર પરસેમાં ભીંજાઈ ગયું, આંખો ઉલટી પડી, અને તે લોહી ઉગળતો નિર્જીવ થઈ જમીન પર પડી ગયો. પછી કૃષ્ણે એ દેહમાંથી પોતાનો હાથ કાઢી લીધો. પોતાના શત્રુના સહજ સંહારમાં પણ કૃષ્ણને કોઈ ગર્વ કે આશ્ચર્ય ન હતું. દેવતાઓએ પુષ્પવૃષ્ટિ કરીને કૃષ્ણની વંદના કરી. ત્યારે ભગવાનના પરમભક્ત દેવર્ષિ નારદ આવ્યા અને કૃષ્ણને ગુપ્ત વચન કહ્યાં: "હે કૃષ્ણ! હે અપરિચિન્ન સ્વરૂપ! હે યોગેશ્વર! હે જગતનાથ! હે વાસુદેવ! સર્વનો આધાર! સત્વતામાં શ્રેષ્ઠ! હે પ્રભુ! તમે સર્વ જીવોના આત્મા છો, જ્ઞાનીઓમાં એકમાત્ર પ્રકાશ છો, હૃદયની ગુફામાં રહેલા સાક્ષી, મહાપુરુષ અને સ્વામી છો." આ રીતે કૃષ્ણના વિક્રમ અને દેવતાનો વંદનાથી ગોકુલમાં દિવ્ય પ્રસંગ સર્જાયો.