શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

વ્રજભૂમિમાં, મુકુંદ કૃષ્ણ મોરપાંખ, રંગીન ખનિજ અને પાંદડાંથી શોભિત થઈ, ક્યારેક પેહલવાન જેવા વેશ ધારણ કરીને પોતાના ગોપમિત્રો સાથે ગાયો બોલાવતો. એ સમયે નદીઓ પણ, જેમ કે આપણે કૃષ્ણને તરસતા, એમ જ એમના કમળ જેવા પગલાંની ધૂળથી ભરી પવનના સ્પર્શથી, પોતાની પ્રવાહ રોકી, પ્રેમથી થરથરાતા અને શાંત થઈ જાય છે. કૃષ્ણ, જે આદિ પુરુષ છે અને પર્વતોના સ્વામી સમાન છે, જ્યારે પોતાના સાથીઓ દ્વારા તેની પરાક્રમની પ્રશંસા થાય છે અને વનમાર્ગે ફરતો ગાયો બોલાવે છે, ત્યારે એના વાંસળીના સ્વરે પર્વતપરિસરમાં ગુંજ થાય છે. વનવેલી અને વૃક્ષો, જે ફૂલ અને ફળોથી ભરપૂર છે, એમના અંદર વિષ્ણુનું પ્રગટત્વ જાણે દેખાય છે; તેમનાં શાખા મધથી નમ થઈ, પ્રેમથી સ્ફુરિત થઈ, નવી કળીઓ ઉત્પન્ન કરે છે. તે સમયે કૃષ્ણ તિલક, વનફૂલની વણાવેલી માળા અને મધથી ભીંજાયેલા તુલસીના સુગંધથી શોભિત છે. જ્યારે એ વાંસળી વગાડે છે, ત્યારે મધમાખીઓ મદમાં મસ્ત થઈ, પોતાની ઈચ્છિત ધૂન ગાય છે અને કૃષ્ણનું ગૌરવ કરે છે. સરોવરમાં બગલા, હંસ અને અન્ય પક્ષીઓ પણ એ સુંદર સંગીતથી મોહિત થઈ, હરિની આરાધનામાં મગ્ન થઈ, આંખ મીંચી, શાંત થઈ જાય છે. કૃષ્ણ જ્યારે પોતાના ગોપમિત્રો સાથે ગલાં અને આભૂષણોથી શોભિત થઈ, પર્વતોની ઢાળ પર વાંસળી વગાડે છે, ત્યારે ગોપીઓના હૃદયમાં આનંદની લહેર ફેલાય છે અને સમગ્ર જગત આનંદથી ભરાઈ જાય છે. વાદળ પણ સાવધાનીથી, મર્યાદા ન વટાવી, ધીમો ગર્જના કરે છે અને મિત્રરૂપે કૃષ્ણ પર પુષ્પવર્ષા અને છાંયો કરી છત્ર બનાવે છે. કૃષ્ણ ગાયો ચરાવવા અને વાંસળી વગાડવામાં નિપુણ છે. જ્યારે એ વાંસળી હોઠે મૂકે છે, ત્યારે એના પોતાના રચેલા મધુર રાગ ફેલાય છે. એ રાગ સાંભળીને ઈન્દ્ર, શિવ, બ્રહ્મા અને અન્ય દેવતાઓ તથા ઋષિઓ પણ મસ્તક અને મન નમાવી, ચકિત થઈ જાય છે અને સાચું સ્વરૂપ સમજવામાં અસમર્થ રહે છે. કૃષ્ણની વાંસળીના સ્વરે ગાયો આનંદિત થઈ, પોતાના ખુરાથી ધરતી પર થયેલા ઘા પર ફરીથી પગ મૂકીને ધરતીને શમન આપે છે. કૃષ્ણ જ્યારે રમુજી નજરોથી વ્રજગોપીઓને જોઈ જાય છે અને હૃદયમાં કામની લહેર જગાવે છે, ત્યારે ગોપીઓ પોતે ક્યાં જાય છે, વાળ કે વસ્ત્ર ગડબડ છે કે કેમ, એ પણ ભૂલી જાય છે. ક્યારેક કૃષ્ણ તુલસીની સુગંધથી ભીની વણાવેલી માળા પહેરી, ગાયો ગણતો જાય છે અને પોતાના પ્રિય મિત્રના ખભા પર હાથ મૂકીને ગીત ગાય છે. કૃષ્ણની વાંસળીના મોહક સ્વરે, મનથી મોહિત થયેલી ગોપીઓ અને ઘરની મમતા છોડીને હરણીઓ પણ કૃષ્ણના ગુણસાગર પાછળ ચાલે છે. કૃષ્ણ જયારે યમુનાના કિનારે, ગોપ અને પશુઓથી ઘેરાયેલો, ચમેલીની માળા અને ઉત્સવવેશમાં આવે છે, ત્યારે એના રમણિય લીલાઓથી મિત્રોનું હૃદય આનંદથી છલકાય છે. સુગંધિત, અનુકૂળ પવન ચંદનના સુગંધ સાથે કૃષ્ણનું સન્માન કરે છે; દેવગાંધીર્વો સંગીત, ગીત અને અર્પણથી એનું ગૌરવ કરે છે. કૃષ્ણ, વ્રજની ગાયો પ્રત્યે સ્નેહી અને માર્ગમાં વૃદ્ધો દ્વારા સન્માનિત, દિવસના અંતે ગાયો ઘેર લાવે છે અને વાંસળીના સ્વરે એનું યશ ગવાય છે. એના ચહેરા પર પરિશ્રમથી તેજ છે, માળા પશુઓના પગથી ઉડેલા ધૂળથી ધૂંધી છે, અને એ પોતાના મિત્રો પર કૃપા કરવા આવે છે—એ જ દેવકીના ગર્ભમાંથી જન્મેલો રાજા. કૃષ્ણના આનંદથી હલનચલન કરતા નેત્ર, માળાધારી, મિત્રોનું માન વધારનાર, જુજૂબી ફળ જેવી ફિક્કી હોઠ, અને સુવર્ણ કુંડલોથી શોભિત ગાલો છે. યદુવંશના સ્વામી, ગજરાજમાં વિહરતા, સાંજના સમયે ચંદ્ર જેવા આનંદથી તેજસ્વી ચહેરા સાથે ગામ તરફ આવે છે અને વ્રજની ગાયોનું તાપ દૂર કરે છે. શુકદેવજી કહે છે: આ રીતે, વ્રજની સ્ત્રીઓ કૃષ્ણની લીલાગાનમાં મગ્ન રહી, પોતાના મન અને હૃદય પૂર્ણપણે કૃષ્ણમાં સમર્પિત કરી, આનંદથી દિવસ વિતાવતી. આ રીતે 'ગોપીઓનું યુગલગીત' નામનું પંચત્રીસમું અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે. એ પછી, અરીષ્ઠ નામનો દાનવ—ગૌરૂપે—વ્રજગામમાં આવ્યો. એના વિશાળ કૂહળા ધરતી હલાવી નાખે છે અને ખુરથી જમીન ઉખેડી નાખે છે. એ ભયાનક ગર્જના કરે છે, પગથી જમીન ખંજવાળે છે, પૂંછ ઊંચી કરે છે અને શિંગડીના ટોચથી ધૂળ ઉડાવે છે. એ ધીમે ધીમે ગૌમૂત્ર અને ગૌમય છોડે છે, આંખો ઉઘાડી અને સ્થિર રાખે છે, અને એની ભયાનક ગર્જના ગાયો તથા લોકોમાં ભય ફેલાવે છે. ભયથી ગર્ભવતી સ્ત્રીઓ સમય પહેલાં જ પ્રસવ પામે છે અને વાદળો એના કૂહળાને પર્વત સમજી, વિખૂટા પડી જાય છે. એના તીખા શિંગડાં જોઈ, ગોપ અને ગોપીઓ ડરી જાય છે; ગાયો પણ ડરીને ગામ છોડી દઈ ભાગી જાય છે. બધા 'કૃષ્ણ! કૃષ્ણ!' કહીને ગોવિંદનો આશ્રય લે છે. ગોકુલમાં všભય અને અફરા-તફરી જોઈને ભગવાન કૃષ્ણ પણ એ દશા પર નજર કરે છે. કૃષ્ણ તેમને આશ્વાસન આપે છે: 'ભય પામશો નહીં,' અને દાનવને લલકારે છે. ગોપ અને ગાયો ડરીને કાંપે છે. કૃષ્ણ કહે છે: 'આ શું છે, દુષ્ટ પ્રાણી?' પછી અચ્યૂત પોતાના હાથે જમીન પર જોરથી ચાટકો મારે છે અને અરીષ્ઠને ઉશ્કેરે છે: 'હું દુષ્ટોના અહંકારનો નાશકર્તા છું, તું પણ એમ જ છે.' કૃષ્ણ પોતાના મિત્રના ખભા પર હાથ મૂકીને ઊભો રહે છે; અરીષ્ઠ, ક્રોધથી ભરાઈ, જમીન ખંજવાળે છે, પૂંછ વાદળની જેમ ફેરવે છે અને ઉગ્રપણે કૃષ્ણ પર તૂટી પડે છે. એના તીખા શિંગડાં આગળ રાખીને, લાલ આંખો કરીને, એ કૃષ્ણ પર વીજળી સમાન ઝડપથી દોડી આવે છે. ભગવાન એના શિંગડાં પકડી, અટ્ઠાર પગ પાછળ ખેંચે છે, જેમ હાથી હાથીને ખેંચે. પછી અરીષ્ઠને ફેંકી દે છે, પણ એ ફરી ઊઠી જાય છે, આખું શરીર પસીનામાં ભીંજાય છે, ઉગ્ર શ્વાસ લે છે અને ફરીથી ક્રોધથી દોડી આવે છે. કૃષ્ણ એના શિંગડાં પકડી, પગથી દબાવે છે, જમીન પર ફેંકે છે, કપડાં પિછડાવાની જેમ દબાવે છે અને પછી શિંગડાંથી માર મારે છે. અરીષ્ઠ લોહી ઉગલે છે, ગૌમૂત્ર અને ગૌમય છોડે છે, પગ ફફડે છે, આંખો ફરકાય છે અને ભયાનક યાતના ભોગવી, નિરૃતિના હાથે મૃત્યુ પામે છે. દેવતાઓ કૃષ્ણ પર પુષ્પવર્ષા કરે છે અને એનું ગૌરવ કરે છે. આ રીતે કૃષ્ણે કુકુદ્મિન નામના ગૌદૈત્યનો સંહાર કર્યો, અને દ્વિજાતિઓ દ્વારા પ્રશંસિત થઈ, બલરામ સાથે વ્રજમાં પ્રવેશ કર્યો; એ ગોપીઓ માટે દર્શનનો ઉત્સવ હતો. જ્યારે કૃષ્ણે અરીષ્ઠ દૈત્યનો સંહાર કર્યો, ત્યારે દેવર્ષિ નારદ, દેવોને જોનારા, કংসને જાણ કરવા ગયા. તેમણે કંગ્સને જણાવ્યું કે યશોદાની પુત્રી, દેવકીનો પુત્ર કૃષ્ણ અને રોહિણીનંદન રામ, ભયગ્રસ્ત વસુદેવ દ્વારા સોંપવામાં આવ્યા છે. વસુદેવે પોતાના મિત્ર નંદને એ બંનેને સોંપ્યા હતા—જેના દ્વારા તારા માણસો સંહાર પામ્યા; આ સાંભળીને ભોજરાજ કંગ્સ ક્રોધથી ભયાનક રીતે ઉદ્ગ્ન થઈ ગયો...