શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

સૂતજી કહે છે: હે શૌનક, જ્યારે નાગશ્રવણની સભામાં ઋષિઓએ આ ધર્મને પ્રકાશિત કર્યો, ત્યારે એ જ ક્ષણે એક અદ્ભુત ઘટના ઘટી—શ્રદ્ધાથી સાંભળો. ભક્તિદેવી, પોતાની બે યુવાન પુત્રોને હાથમાં લઈને, અચાનક એ સભામાં પ્રગટ થઈ. તેઓ પાવન પ્રેમરૂપ બની, વારંવાર શ્રીકૃષ્ણ, ગોવિંદ, હરે, મુરારી, નાથ—આ પવિત્ર નામો ઉચ્ચારી રહી હતી. સભામાં બેઠેલા મહાન ઋષિઓએ જોયું કે ભક્તિદેવી સુંદર વસ્ત્રો અને ભાગવતના તાત્પર્યનાં આભૂષણોથી સજ્જ છે. સૌને આશ્ચર્ય થયું—આવી ભક્તિદેવી અહીં કેવી રીતે પ્રવેશી અને કયા સ્થાનેથી આવી? એ સમયે કુમારો બોલ્યા: “આ હવે આ કથાના સારથી પ્રગટ થઈ છે.” આ સાંભળીને, ભક્તિદેવી પોતાના પુત્રો સાથે વિનમ્રતાપૂર્વક સનત્કુમારને સંબોધી બોલી: “આજે, આપ સૌએ મને કથારૂપ અમૃતથી પોષી છે. હું તો કલીયુગમાં વિલય પામી હતી. હવે હું કયા સ્થાન પર નિવાસ કરું? મહાત્માઓ મને કહો.” ત્યારે મહર્ષિઓએ કહ્યું: “હે ભક્તિ, તું ભક્તોમાં ગોવિંદના સ્વરૂપો ઉત્પન્ન કરે છે, તું જ પ્રેમને પોષે છે, તું જ સંસારરોગનો નાશ કરે છે. તેથી, તું હંમેશાં દૃઢ નિશ્ચયથી વૈષ્ણવોના હૃદયમાં નિવાસ કર.” આથી, કલીયુગના દોષો ભક્તિને જોઈ શકતા નથી કે તેમનો પ્રભાવ જગતમાં ચાલે—એવો આદેશ મળતાં, ભક્તિદેવી હરિભક્તોના હૃદયમાં સ્થિર થઈ ગઈ. એ જગતમાં—even જો કોઈ સર્વ રીતે દરીદ્ર હોય, પણ જો શ્રીહરિમાં ભક્તિ હૃદયમાં વસે છે, તો એ સાચા ભાગ્યશાળી છે; કેમ કે હરિ પણ પોતાનું ધામ છોડીને, ભક્તિના સૂત્રથી બંધાઈ, તેમના હૃદયમાં પ્રવેશ કરે છે. આથી, આજે આપણે શું કહીએ એવા ભાગવતના મહિમાની, જેનું સ્વરૂપ પૃથ્વી પર બ્રહ્મન છે? જેમના શરણમાં વક્તા અને શ્રોતાએ પણ કૃષ્ણ સમાન પવિત્રતા પ્રાપ્ત કરે છે—આવો ફળ બીજ કોઈ ધર્મ આપતો નથી. સૂતજી આગળ કહે છે: ત્યાર પછી, વૈષ્ણવોના હૃદયમાં જે અદભુત ભક્તિ પ્રગટ થઈ, તેને જોઈને, ભક્તવત્સલ ભગવાને પોતાનું સ્વધામ ત્યજી દીધું. તેઓ વનફૂલોની માળાથી વિભૂષિત, મેઘજળ સમાન શ્યામ વર્ણ, પીળાં વસ્ત્રો પહેરેલા, સૌંદર્યથી અભિભૂત, સુવર્ણ કમરપટ્ટા, તેજસ્વી મુગટ અને કુંડલોથી શોભિત હતા. તેઓ ત્રિભંગી ભંગિમામાં, કૌસ્તુભમણિથી અલંકૃત, દસ લાખ કામદેવ કરતાં પણ વધારે સુંદર, સુગંધિત ચંદનથી અંકિત, પરમ આનંદ અને ચેતન્યમય, મીઠા મુરલીધારી સ્વરૂપે, પોતાના ભક્તોના પવિત્ર હૃદયમાં પ્રવેશ્યા. વૈકુંઠવાસી ઉદ્ધવાદિ વૈષ્ણવો પણ, આ કથાના શ્રવણ માટે, ગુપ્ત રૂપે એ સભામાં હાજર હતા. એ સમયે જયઘોષના નાદ, અલૌકિક રાસની પૂર્ણતા, પુષ્પવર્ષા, શંખનાદ—આ બધું થયું. સભ્યજનોએ પોતાનું શરીર, ઘર અને સ્વયંને ભૂલી જતાં, એ અવસ્થામાં નિમગ્ન થયા. તેમની આ તદ્રુપતા જોઈ, નારદજી બોલ્યા: “હે મહર્ષિઓ, આજે મેં એ અદભુત મહિમા જોયો, જે આ સાત દિવસની કથાથી પ્રગટ થયો છે—even અજ્ઞાન, દૂષ્ટ, પશુ, પક્ષી—એ બધાં અહીં પાપમુક્ત થઈ જાય છે. તેથી, મનુષ્યલોકમાં કલીયુગમાં મનને શુદ્ધ કરનાર, પાપનાશક—આવી બીજી કોઈ વસ્તુ નથી, જેવી કે આ કથાનું શ્રવણ છે.” “કોણ છે, જે આ સાત દિવસની કથા-યજ્ઞથી શુદ્ધ થાય છે? શું કોઈ દયાળુ મહાનુભાવે, વિશ્વના કલ્યાણ માટે, નવો માર્ગ દર્શાવ્યો છે?” ત્યારે કુમારો બોલ્યા: “જે મનુષ્યો હંમેશાં પાપ કરે છે, દુષ્ટ વર્તન કરે છે, માર્ગભ્રષ્ટ છે, ક્રોધથી દહાય છે, વાંકાં, કામી—એ બધાં કલીયુગમાં સાત દિવસની કથા-યજ્ઞથી શુદ્ધ થાય છે. જે લોકો સત્યવિહિન, માતાપિતાનો અપમાન કરે છે, કામના વડે overwhelmed, આશ્રમધર્મથી રહિત, ઢોંગી, ઈર્ષાળુ, હિંસક—એ પણ કથાયજ્ઞથી પવિત્ર થાય છે. જે લોકો પાંચ મહાપાપ કરે છે, છેતરપિંડી કરે છે, ક્રૂર અને નિર્દય છે, બ્રાહ્મણના ધનથી પોષાય છે, પરસ્ત્રીગામી છે—એ પણ કથાયજ્ઞથી શુદ્ધ થાય છે. જે લોકો શરીર, વાણી અને મનથી સતત પાપ કરે છે, હઠી, દગાખોર, પરધનથી પોષાય છે, અપવિત્ર છે, દુર્ભાવનાવાળા છે—એ પણ આ કથાયજ્ઞથી પવિત્ર થાય છે. હવે હું તમને એક પ્રાચીન કથા કહું છું, જેના માત્ર શ્રવણથી જ પાપનાશ થાય છે. તુંગભદ્રા ના કિનારે એક અતિ સુંદર નગર હતું, જ્યાં ચારેય વર્ણના લોકો પોતાના ધર્મ અનુસાર સત્ય અને પુણ્યકર્મમાં તત્પર રહેતા. એ શહેરમાં આત્મદેવ નામના બ્રાહ્મણ રહેતા, જેઓ ચારે વેદમાં પારંગત, શ્રુતિસ્મૃતિના વિદ્વાન અને જાણે બીજાં કોઈ સૂર્ય જેવા તેજસ્વી હતા. એ બ્રાહ્મણ દુન્યવી રીતે ધનિક હતા, તેમની પત્નીનું નામ ધુંધુલી હતું—સુંદર, ઉત્તમ કુળમાં જન્મેલી, પોતાના વચનને પાળનારી. પરંતુ ધુંધુલી વિશ્વકર્મમાં આસક્ત, કઠોર, વધુ બોલકણ, ઘરકામમાં નિપુણ, કંજુષ અને ઝઘડાળુ સ્વભાવની હતી. આપણે બંને પ્રેમથી સાથે રહેતા, આનંદ માણતા, તેમ છતાં સંપત્તિ અને ભોગથી પણ ઘરમાં અને અન્ય કાર્યોમાં સુખ ન હતું. પછી સંતાનપ્રાપ્તિ માટે ધર્મકર્મ કરવા લાગ્યા—ગાય, જમીન, સોનાં, વસ્ત્ર—આ બધું જરૂરિયાતમંદોને દાન આપતા. આ રીતે અડધું ધન ધર્મમાર્ગે ખર્ચ્યું, છતાં સંતાન—પુત્ર કે પુત્રી—ન થતા, તેથી બંને ખૂબ ચિંતામાં પીડાતા. એક દિવસ એ દ્વિજ દુ:ખી બની, ઘર છોડીને જંગલમાં ગયા; મધ્યાહ્ન સમયે તરસ લાગતાં, એક તળાવ પાસે પહોંચ્યા. પાણી પીધા પછી, નિસંતાન દુ:ખથી દુર્બળ થઈ, બેસી ગયા; થોડા સમય પછી, ત્યાં એક સંન્યાસી આવ્યા. તેમને જોઈ, બ્રાહ્મણે સંન્યાસી પાસે ગયા, પગે વંદન કર્યું અને ઊભા રહી, ઊંડી ઉચ્છાસ સાથે. સંન્યાસીએ પૂછ્યું: “હે બ્રાહ્મણ, કેમ રડો છો? આ કઈ શક્તિશાળી ચિંતા છે? જલ્દી મને તમારા દુ:ખનું કારણ કહો.” બ્રાહ્મણે કહ્યું: “હે મહર્ષિ, શું કહું—આ બધું પૂર્વજના પાપથી થયેલું દુ:ખ છે. મારા પિતૃઓ ઠંડા પાણીના બદલે ગરમ પાણી પીવે છે. દેવતા અને દ્વિજગણ પણ મારી શ્રાદ્ધ-હવનથી પ્રસન્ન નથી; નિસંતાન દુ:ખથી ખાલી થઈ, જીવન ત્યાગવા અહીં આવ્યો છું. પુત્ર વિના જીવન વ્યર્થ છે, સંતાન વિનાનું ઘર વ્યર્થ છે; પુત્ર વિના ધન વ્યર્થ છે, વંશ વિનાનું કુટુંબ વ્યર્થ છે. મારી ગાય પણ બાંઝ રહી જાય છે, મારા વાવેલા વૃક્ષે પણ ફળ આવતું નથી. મારા ઘરમાં જે ફળ આવે છે, તે પણ જલ્દી નાશ પામે છે; હું તો અયોગ્ય અને નિસંતાન છું—મારે જીવનથી શું લાભ?” આ રીતે, સત્સંગની કથા અને ભક્તિનો મહિમા, ભગવાનના અવતરણ અને આત્મદેવ બ્રાહ્મણના જીવનની વિદ્રાવક સ્થિતિ સુધી કથા વહેતી રહી.