શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

જયારે સુદર્શનને દશાર્હ વંશજ શ્રીકૃષ્ણની આજ્ઞા મળી, ત્યારે તેણે કૃષ્ણની પરિભ્રમણા કરી, તેમને વંદન કરી, સ્વર્ગ તરફ ગમન કર્યું. સુદર્શનના વિમોચન પછી નંદબાબા પણ તેમના દુઃખમાંથી મુક્ત થયા. વ્રજવાસીઓએ શ્રીકૃષ્ણની દિવ્ય શક્તિ જોઈ, તો તેઓ અત્યંત અચંબિત થઈ ગયા. ત્યાંના તમામ વિધિઓ પૂર્ણ કરીને, તેઓ આનંદભેર વ્રજમાં પાછા ફર્યા અને આ અદ્ભુત ઘટનાઓની વાતો કરતા જતા રહ્યા. એક વખત, ગોવિંદ અને રામ, બંને અદ્ભુત બલશાળી, વ્રજની સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલા, રાત્રે વનમેળે આનંદ માણતા હતા. તેઓ સુંદર આભૂષણો અને સુગંધિત લિપિથી શોભિત, સુશોભિત વસ્ત્રો પહેરી, ગોપીઓએ મીઠા ગીતોથી તેમને ગાવા લાગ્યા. ગોપીઓએ મિત્રભાવથી તેમને ઘેરી લીધા હતા. રાત્રિ આવી રહી હતી, તારા અને ચંદ્ર આભમાં ચમકી ઉઠ્યા, અને કમળના તળાવમાંથી વહેતી પવન સાથે મોગરાની સુગંધ અને મધમાખીઓની મધુર ગૂંજન ફેલાઈ રહી હતી. તે બધા મળીને એવું સુરીલુ ગીત ગાવા લાગ્યા કે બધાના મન અને કાન આનંદથી પરિપૂર્ણ થઈ ગયા. એ સંગીતની મધુરતા સાંભળીને ગોપીઓ તો ભાન ગુમાવી બેઠી; તેમના વસ્ત્રો ઢળી પડ્યા, વાળ અને ગલામાંના હાર પણ વિખરાઈ ગયા. તેઓ આનંદમાં મસ્ત થઈ, રમતા અને ગાતા હતા, ત્યારે કુંબેરના અનુયાયી તરીકે પ્રસિદ્ધ શંખચૂડા ત્યાં આવી પહોંચ્યો. કૃષ્ણ અને રામ આ દૃશ્ય જોઈ રહ્યાં હતા. શંખચૂડાએ ગોપીઓને એકઠા કરીને, તેઓ રડતા હતા છતાં, નિર્ભયતાથી તેમને ઉત્તર દિશામાં લઈ જવા લાગ્યો. ગોપીઓ "કૃષ્ણ! રામ!" કહીને બૂમો પાડી રહી હતી. પોતાના સંગીન ગોપીઓને અપહરણ કરતા જોઈ, કૃષ્ણ અને રામ એમણે ચોર પાછળ દોડતા ગોપાલક ભાઈઓની જેમ તત્કાળ પીછો કર્યો. "ભય ન કરો!" એમ આશ્વાસન આપતાં, બંને ભાઈઓ ગદા લઈને દુષ્ટ યક્ષ શંખચૂડાના પાછળ દોડી ગયા. શંખચૂડાએ બંને ભાઈઓને approaching, મૃત્યુ અને કાળ સમાન, આવી રહ્યા છે એવું જોયું અને પોતાનો જીવ બચાવવા માટે ગોપીઓને છોડી ફરાર થઈ ગયો. ગોવિંદ તેના પાછળ દોડી ગયો, શિર પરના રત્નને પકડવાનો નિશ્ચય કરીને, જ્યારે બલરામ ગોપીઓની રક્ષા માટે પાછા રહી ગયા. કૃષ્ણે નજીક જઈ, પોતાનો મજબૂત મુક્કો શંખચૂડાના માથા પર માર્યો અને શિરમણિ તથા સાથી રત્ન લઈ લીધાં. શંખચૂડાને સંહાર્યા પછી, તે તેજસ્વી રત્ન પ્રેમપૂર્વક પોતાના મોટા ભાઈ બલરામને આપી દીધું, ગોપીઓએ આ દૃશ્ય જોયું. શુકદેવજી કહે છે: ત્યારબાદ, ગોપીઓના મન કૃષ્ણના ચરણોમાં લાગેલા, તેઓ જ્યારે કૃષ્ણ ગાય ચરાવવા વનમાં જતા, ત્યારે દિવસભર કૃષ્ણના લીલાગાનમાં, વિયોગમાં વ્યથિત થઈને વિતાવતાં. ગોપીઓ એકબીજાને કહેતી: "જ્યાં મુકુંદ વાંસળી વગાડે છે, ડાબા હાથથી હોઠે લગાડે છે, ડાબા ગાલે ડાબા હાથને દબાવે છે, ભ્રૂકુટિ નાચે છે, નાજુક આંગળીઓ વાંસળીના માર્ગે ફરી રહી છે—એવી વાંસળીની ટાણે તે અમને બોલાવે છે." દેવીઓ અને સિદ્ધાઓની પત્નીઓ પણ આ સંગીત સાંભળી ચકિત થઈ ગઈ; લજ્જાવશ, પ્રેમના બાણથી વિધ્ધ, તેઓ પોતાનું વસ્ત્ર પણ ભૂલી ગઈ. "અરે, અદ્ભુત સખીઓ! સાંભળો—નંદનંદન, દુઃખીઓને આનંદ આપનાર, જ્યારે વાંસળી વગાડે છે, તેની છાતી પર હાર અને સ્મિત વીજળી સમાન ઝલકે છે." "વ્રજના વાછરડાઓ, હરણ, ગાયોના જૂથો, દૂરથી વાંસળીના સ્વરમાં મગ્ન થઈ, દાંતમાં ઘાસ પકડીને, કાન ઉંચા કરીને, સ્થિર થઈ બેઠા રહે છે—જાણે ચિત્રમાં દ્રઢ થઈ ગયા હોય." "મોરપંખ, રંગીન ખડિયા અને પાંદડાથી શોભિત, કુસ્તીના વેશમાં, મુકુંદ ક્યારેક ગોપમિત્રો સાથે ગાયોને બોલાવે છે." "નદીઓ, તેમની ધારા તૂટી ગઈ હોય તેમ, કૃષ્ણના પદધૂળીથી પવનમાં વહેતી, અમને જેવો અનુરાગ ધરાવે છે; તેમના કિનારા પરના વૃક્ષો પણ પ્રેમથી કંપે છે, અને નદીઓની લહેરો સ્થિર થઈ જાય છે." "મૂળ પુરુષ કૃષ્ણ, પર્વતના રાજા સમાન, મિત્રોની પ્રશંસા પામે છે; વનમાં વિહાર કરતા, વાંસળી વગાડે છે અને પર્વતની કાંઠે ગાયોને બોલાવે છે." "વનલતાઓ અને વૃક્ષો, ફૂલ અને ફળોથી ભરપૂર, જાણે પોતાના અંદર વિષ્ણુનું પ્રાકટ્ય કરે છે; શાખાઓ મધથી નમ થઈ, પ્રેમથી કંપે છે અને પુષ્પોથી શોભાયમાન થાય છે." "માથા પર તિલક, વનમાલા, દિવ્ય સુગંધ અને મધથી ભીની તુલસી ધારણ કરી, જ્યારે કૃષ્ણ વાંસળી વગાડે છે, ત્યારે મધમાખીઓ પણ મદમસ્ત થઈ પોતાનું મનગમતું ગીત ગાય છે." "તળાવમાં બગલા, હંસ અને અન્ય પક્ષીઓ પણ કૃષ્ણના સંગીતથી મગ્ન થઈ, હળવે હળવે તેના નજીક આવે છે, આંખ મીંચી, સ્થિર રહી, જાણે કૃષ્ણની પૂજા કરે છે." "પર્વતોની કાંઠે, મિત્રો સાથે, હાર અને આભૂષણોથી શોભિત કૃષ્ણ, વાંસળી વગાડે છે ત્યારે, ગોપીઓને આનંદથી pervade કરે છે." "મેઘ, પોતાની મર્યાદા જાળવી, ધીમે ધીમે ગર્જના કરે છે અને કૃષ્ણના મિત્ર તરીકે ફૂલો વરસાવે છે, છાંયડો આપે છે." "વિવિધ ગાયોની દેખરેખમાં નિપુણ, વાંસળી વગાડવામાં પારંગત, નંદનંદન કૃષ્ણ, જ્યારે વાંસળી હોઠે મૂકે છે, ત્યારે નવી નવી ધૂન ઊપજાવે છે." "આ સાંભળીને દેવતાઓ—ઇન્દ્ર, શિવ, બ્રહ્મા અને ઋષિગણ—પગ અને મનથી નમન કરે છે, પણ સત્યને સમજવામાં અસમર્થ રહે છે." "ગાયોના ખુર પર ધ્વજ, વજ્ર, કમળ અને અંકુશના નિશાન, વાંસળીના સ્વરમાં મગ્ન થઈ, વ્રજની ધરતીને મૃદુ કરે છે, ખુરથી થયેલા ઘા ઢાંકી દે છે." "કૃષ્ણ પસાર થાય ત્યારે, તેની રમણીય દૃષ્ટિ અને હૃદયમાં ઉઠેલા કામવિકારથી અમે ભાન ગુમાવી બેઠા—ક્યાં જઈએ છીએ, વાળ કે વસ્ત્ર કેવી સ્થિતિમાં છે, એ પણ ખબર નહીં પડે." "ક્યારેક તુલસીની સુગંધથી ભીની હાર પહેરી, કૃષ્ણ ગાયોની ગણતિ કરે છે અને મિત્રના ખભા પર હાથ મૂકી, ચાલતા ચાલતા ગીત ગાય છે." "વાંસળીના સ્વરમાં મગ્ન થઈ, કૃષ્ણની પત્નીઓ પણ મનથી મોહિત થઈ, કૃષ્ણને અનુસરે છે; તેમ જ, હરણીઓ પણ ઘરની મમતા છોડીને કૃષ્ણના ગુણસમુદ્રને અનુસરે છે." "જાસમિનના હાર અને ઉત્સવવેશમાં, ગોપાલકો અને ગાયો સાથે, યમુના કાંઠે, નંદનંદન કૃષ્ણ પોતાના મિત્રોનું હૃદય રમણિય લીલાઓથી આનંદિત કરે છે." "મંદ પવન, ચંદન સુગંધથી ભરેલો, કૃષ્ણનું વંદન કરવા વેશે છે; દેવગણ સંગીત અને ગીત સાથે તેની આરાધના કરે છે." "ગાયોની પ્રતિ, વ્રજના વડીલોના માન્ય, કૃષ્ણ દિવસના અંતે તમામ ગાયોનું આગવું નેતૃત્વ કરે છે, વાંસળીના ધ્વનિમાં તેની પ્રસિદ્ધિ ગવાય છે." "મુખનું તેજ, દોડધામથી ચમકે છે; હાર પર ગાયોના ખુરથી ઉડેલી ધૂળ લાગી છે; એ મિત્રોને આશીર્વાદ આપવા ઈચ્છે છે—એવો રાજા, જે દેવકીના ગર્ભમાંથી જન્મ્યો." "આનંદથી આંખો લટારતી, હારધારી, મિત્રોને માન આપનાર કૃષ્ણ, હોઠો બોરફળ સમાન ફિક્કા, કોમળ ગાલે સોનાની કુંડલ શોભે છે." "યદુવંશી શ્રીકૃષ્ણ, ગજરાજ વચ્ચે રમતા, રાત્રિના અંતે ચંદ્ર સમાન તેજથી ગામમાં પ્રવેશે છે અને વ્રજની ગાયોને દિવસભરનાં તાપથી મુક્ત કરે છે." આ રીતે, વ્રજમાં શ્રીકૃષ્ણની લીલાઓ, તેમની વાંસળીના સ્વર, ગોપીઓ અને પ્રકૃતિના સર્વે જીવ-જંતુઓના હૃદયમાં આનંદ અને ભક્તિનું સાગર વહાવી દે છે.