શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

સૂતજી કહે છે: “શૌનકજી, જેમ ઋષિગણોએ નાગશ્રવણા સભામાં આ ધર્મનું વિમર્શ કર્યો, એ સમયે એક અદભુત ઘટના બની. તમે સાંભળો, હું કહું છું. ભક્તિ, પોતાના બે યુવાન પુત્રોને હાથમાં પકડી, અચાનક હાજર થઈ, શુદ્ધ પ્રેમનો સ્વરૂપ બની, વારંવાર શ્રી કૃષ્ણ, ગોવિંદ, હરે, મુરારી, નાથ નામો ઉચ્ચારવા લાગી. સભામાં બેઠેલા સૌએ તેને આવતી જોઈ, તે ભાગવતના અર્થના આભૂષણોથી સજ્જ અને સુંદર વસ્ત્રોમાં શોભિત હતી. સૌ આશ્ચર્યમાં પડ્યા—આ ભક્તિ ક્યાંથી અને કેવી રીતે આવી? એ સમયે કુમારો બોલ્યા: ‘તે સંવેદનાની કથામાંથી બહાર આવી છે.’ આ સાંભળીને ભક્તિ અને તેના પુત્રોએ વિનયપૂર્વક સંત કુમારને સંબોધન કર્યું. ભક્તિ બોલી: ‘આજે, Kali યુગમાં હું ગુમ થઈ ગઈ હતી, પણ તમારી કથાના અમૃતથી પુનઃ પોષાઈ છું. હવે હું ક્યાં વસું? બ્રાહ્મણો મને કહો.’ કુમારો કહે: ‘હે ભક્તિ, તું ગોવિંદના ભક્તોમાં સ્વરૂપો ઉત્પન્ન કરે છે, તું પ્રેમ જાળવી રાખે છે, તું સંસારના રોગનો નાશ કરે છે; તેથી, દૃઢ નિશ્ચયથી હંમેશા વૈષ્ણવોના હૃદયમાં રહે.’ કુમારોની આજ્ઞાથી, Kali યુગના દોષો ભક્તિને જોઈ શકતા નથી, તેમનું શક્તિ પણ વિશ્વમાં પ્રભાવી નથી; ભક્તિ હરિના સેવકોના હૃદયમાં સ્થિર થઈ. જગતમાં જે લોકો સર્વત્ર નિરાધાર છે, પણ શ્રી હરિ પ્રત્યે ભક્તિ હૃદયમાં ધરાવે છે, તેઓ ખરેખર ધન્ય છે; કેમ કે હરિ પોતાનું ધામ ત્યજીને, ભક્તિના દોરથી બંધાઈ, તેમના હૃદયમાં પ્રવેશ કરે છે. આજે ભાગવતની મહિમા વિશે વધુ શું કહીએ? એ જે પૃથ્વી પર બ્રહ્મ સ્વરૂપ છે, તેના આશ્રયથી, બોલનાર અને સાંભળનાર બંનેને શ્રી કૃષ્ણની સમાન શુદ્ધતા મળે છે—આવું કોઈ બીજું ધર્મ આપતું નથી. સૂતજી કહે છે: ત્યારબાદ, વૈષ્ણવોના હૃદયમાં અદભુત ભક્તિ જોઈ, ભગવાન, જે હંમેશા ભક્તપ્રેમી છે, પોતાના ધામ છોડીને આવ્યા. તેઓ વનફૂલની વણેલી માળથી સજ્જ, મેઘ જેવો કાળાં, પીળાં વસ્ત્રોમાં, સુંદર સ્વરૂપ, સોનેરી કમરપટ્ટા, તેજસ્વી મુકુટ અને કુંડલથી શોભિત હતાં. ત્રણ વક્ર ભંગીથી શોભિત, કૌસ્તુભ મણિથી અલંકૃત, દશ મિલિયન કામદેવોથી પણ વધારે સુંદર, ચંદનના સુગંધિત લિપનથી મંડિત, પરમ આનંદ અને ચૈતન્યના સ્વરૂપ, મધુર વેણુધારી, શ્રીહરિ શુદ્ધ હૃદયમાં પ્રવેશ્યા. વૈકુંઠના ઉદ્ધવ વગેરે વૈષ્ણવોએ પણ અહીં છુપાયેલા સ્વરૂપ ધારણ કર્યા, આ કથાઓ સાંભળવા માટે. એ સમયે જય જયકારના નાદ થઈ, અદભુત રાસનો અનુભવ થયો, પુષ્પોનો છંટકાવ વારંવાર થયો, શંખોના ધ્વનિ સંભળાયા. સભામાં બેઠેલા સૌએ પોતાનું શરીર, ઘર અને સ્વનું ભૂલી ગયા; એમના એ અવસ્થાને જોઈને નારદે વાત કરી. નારદ બોલ્યા: ‘હે ઋષિગણો, આજના આ અદભુત વૈભવ મેં જોઈ લીધું, જે સાત દિવસના કાર્યક્રમથી ઉદ્ભવ્યું છે; અહીં અજ્ઞાન, કપટ, પશુ અને પક્ષીઓ પણ સર્વ પાપથી મુક્ત થઈ જાય છે.’ તેથી Kali યુગમાં મન શુદ્ધ કરનાર બીજું કંઈ નથી; પૃથ્વી પર પાપના ઢગલા નાશ કરનાર બીજું કંઈ નથી—આ કથાનું શ્રવણ જેટલું. કોણ એ સાત દિવસના કથાના યજ્ઞથી શુદ્ધ થાય છે? શું કોઈ દયાળુ માણસે, જગતના કલ્યાણ માટે, નવી પધ્ધતિ બતાવી છે? કુમારો કહે: Kali યુગમાં, જે મનુષ્યો હંમેશા પાપ કરે છે, દુષ્ટ વર્તન કરે છે, માર્ગભ્રષ્ટ છે, ક્રોધથી દગ્ધ છે, કાવાં અને કામી છે—એ સૌ સાત દિવસના યજ્ઞથી શુદ્ધ થાય છે. જે સત્યથી રહિત છે, માતા-પિતા માટે અપમાન કરે છે, કામથી ઘેરાયેલા છે, આશ્રમ-ધર્મથી રહિત છે, કપટી, ઈર્ષ્યાળુ, હિંસક છે—એ પણ સાત દિવસના યજ્ઞથી શુદ્ધ થાય છે. જે પાંચ મહાપાપ કરે છે, કપટ કરે છે, દયાથી રહિત છે, બ્રાહ્મણની સંપત્તિથી પોષાય છે, પરસ્ત્રીગામી છે—એ પણ સાત દિવસના યજ્ઞથી શુદ્ધ થાય છે. જે શરીર, વાણી, મનથી સતત પાપ કરે છે, દૃઢ, કપટી છે, બીજાની સંપત્તિથી સમૃદ્ધ છે, અશુદ્ધ અને દુર્ભાવનાવાળા છે—એ પણ સાત દિવસના યજ્ઞથી શુદ્ધ થાય છે. હવે હું એક પ્રાચીન કથા કહું છું, જે માત્ર સાંભળવાથી પાપનો નાશ થાય છે. તુંગભદ્રા નદીના કિનારે એક સુંદર શહેર હતું, જ્યાં ચાર વર્ણના લોકો પોતાના ધર્મ પ્રમાણે સત્ય અને પુણ્યમાં નિષ્ઠા ધરાવતા હતા. એ શહેરમાં આત્મદેવ નામનો બ્રાહ્મણ રહેતો, જે સર્વ વેદોમાં પારંગત, શ્રુતિ-સ્મૃતિમાં નિપુણ, બીજું સૂર્ય જેવો તેજસ્વી હતો. એ ભિક્ષુક, દુનિયામાં ધનવાન હતો, તેની પ્રિય પત્ની ધુંધુલી, સદૈવ પોતાના વચનમાં સ્થિર, સુંદર અને ઉન્નત કુળમાં જન્મેલી હતી. ધુંધુલી સંસારપ્રત્યે આસક્ત, ક્રૂર, વધુ બોલતી, ગૃહકાર્યમાં નિપુણ, કંજુષ અને ઝઘડા પ્રિય હતી. એ દંપત્તિ પ્રેમથી સાથે રહી આનંદ માણતા, પણ તેમનું ધન અને ઇચ્છાઓ ઘર અને અન્ય બાબતોમાં સુખ આપતી નહોતી. પછી, સંતાન માટે ધર્મકર્મ કરવા લાગ્યા, ગાય, જમીન, સોનું અને વસ્ત્રો જરૂરિયાતમંદોને દાન આપ્યા. તેમનું અર્ધું ધન ધર્મમાં ખર્ચાયું, છતાં પુત્ર કે પુત્રી જન્મ્યા નહીં, તેથી તેઓ ચિંતામાં ખૂબ પીડાતા. એક વખત, એ દ્વિજ, દુઃખી થઈ, ઘર છોડીને વનમાં ગયો; મધ્યાહ્ને, તરસથી પીડાય, એક તળાવ પાસે પહોંચ્યો. પાણી પીધા પછી, સંતાન ન હોવાનાં દુઃખથી દુર્બળ થઈ, બેસી ગયો; થોડા સમય પછી, એક સંન્યાસી ત્યાં આવ્યો. બ્રાહ્મણે, પાણી પીધા પછી, સંન્યાસીને જોઈ, તેમના પાસે ગયો; પગે પડ્યો, અને ઊભો રહી, ઊંડા ઉછાસ સાથે સંન્યાસીને સંબોધન કર્યો. સંન્યાસી પૂછે છે: ‘બ્રાહ્મણ, કેમ રડો છો? આ કઈ દૃઢ ચિંતાનો વિષય છે? તરત જ દુઃખનું કારણ કહો.’ બ્રાહ્મણ બોલ્યો: ‘હે મુનિ, શું કહું? પાપના કારણે સંચિત દુઃખ છે; મારા પૂર્વજ ઠંડા પાણી બદલે ગરમ પાણી પીએ છે. દેવો અને દ્વિજો મારા પિતૃ-તર્પણને આનંદથી સ્વીકારતા નથી; સંતાનના દુઃખથી ખાલી થઈ, જીવન ત્યાગવા અહીં આવ્યો છું. સંતાન વિના જીવન વ્યર્થ છે, ઘર વ્યર્થ છે, પુત્ર વિના ધન વ્યર્થ છે, વંશ વિના વંશ વ્યર્થ છે. હું જે ગાય પાળું છું, તે દરેક રીતે વાંઝણ થઈ જાય છે; જે વૃક્ષ વાવ્યું છે, તે પણ ફળ વિનાનું છે.