શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

સરસ્વતી નદીના કિનારે, નંદ, સુનંદ અને અન્ય સૌભાગ્યશાળી ગોપો જળપાન કરી અને વ્રતનું પાલન કરી રાત્રિ વિતાવી રહ્યા હતા. એ જ વનમાહોલમાં, એક દિવસ, અતિભૂખ્યા મહાસર્પે નિદ્રાધીન નંદને અચાનક જ પકડી લીધો. નંદ અત્યંત ભયભીત થઈ ઉઠ્યા અને બૂમો પાડવા લાગ્યા: “કૃષ્ણ! કૃષ્ણ! આ તો ભયાનક છે! પિતા, સાપ મને ગળી રહ્યો છે—મારે તારો આશ્રય લીધો છે, મને બચાવો!” નંદના આ દયનિય રડકા સાંભળી ગોપો તુરંત જાગી ઊઠ્યા. તેમણે જોયું કે નંદ સાપના પાંજરે છે. તેઓ દંગ થઈ ગયા અને લાકડીઓથી સાપને મારવા લાગ્યા. તેમ છતાં—even as it was scorched by અગ્નિ જેવી લાકડીઓ—સાપે નંદને છોડ્યા નહોતા. ત્યારે, સાત્વતોના સ્વામી શ્રીકૃષ્ણ ત્યાં આવ્યા અને પોતાના પાવન ચરણો સાપ પર મૂક્યા. ભગવાનના પાવન સ્પર્શથી, એ સાપનું દુષ્કર્મ ક્ષય પામ્યું. તેણે સાપનું રૂપ ત્યજી, વિદ્યાાધરોએ જેવો માન્ય દેહ ધારણ કર્યો—તે તેજસ્વી, સુવર્ણમાળાથી શોભાયમાન હતો. કૃષ્ણે, હરિષીકેશે, તેને પુછ્યું: “તમે કોણ છો? આવું દિવ્ય તેજ અને આશ્ચર્યજનક રૂપ ધરાવતા, તમે કેવી રીતે આ દુર્ગતિમાં પડ્યા?” એ વિદ્યાાધર, પોતાના હાથ જોડીને, કૃતજ્ઞતાથી બોલ્યા: “હું વિદ્યાાધર સુદર્શન છું. સૌંદર્ય અને વૈભવથી પ્રસિદ્ધ, હું મારા વિમાને દિશાઓમાં ફરતો હતો. ક્યારેક, વિરુપ અને અંજીરસ નામના ઋષિઓ મને જોઈને, મારા રૂપના અભિમાનને કારણે, હસવા લાગ્યા અને મને શાપ આપ્યો. એ શાપ પણ મારા કલ્યાણ માટે હતો—કારણ કે આજે વિશ્વગુરૂના ચરણસ્પર્શથી મારા તમામ દુઃખો દૂર થયા.” “હવે, હે ભયહરણ, refuges આપનાર, કૃપા કરીને મને વિદાય આપો. હું તમારો આશ્રય લઈ રહ્યો છું, હે મહાયોગી, હે સર્વોત્તમ પુરુષ, હે સદ્ગુણોના પ્રભુ. બ્રહ્માના દંડથી હું તરત જ મુક્ત થયો છું. તમારું નામ જ સાંભળવાથી સર્વે પવિત્ર થઈ જાય છે, તો પછી તમારા ચરણસ્પર્શથી તો અનેકગણું કલ્યાણ થાય!” કૃષ્ણની પરવાનગી લઈને, સુદર્શને પ્રદક્ષિણ કરી, પ્રણામ કરીને, સ્વર્ગમાં ગઇ ગયો. નંદ distressમાંથી મુક્ત થયા. કૃષ્ણના અધ્ભુત વિભવ જોઈ, વ્રજવાસીઓ આશ્ચર્યચકિત થયા અને પોતાનું વ્રત પૂર્ણ કરીને આનંદપૂર્વક વ્રજ પરત ફરે—માર્ગમાં આ ઘટનાનું વર્ણન કરતાં. પછી, એક વખત, ગોવિંદ અને રામ, બંને અપ્રમેય બળ ધરાવતા, વનમાં રાત્રે ગોપીઓ સાથે આનંદ કરતા ફરતા. તેઓ સુંદર વસ્ત્રો, સુગંધિત અંજન અને ફૂલોની માળાઓથી શોભાયમાન હતા. ગોપીઓ મૈત્રીભાવથી તેમને ગીત ગાઈ ગાઈ પ્રસન્ન કરતી. ચાંદણી રાત, તારા અને ચંદ્ર ઉગ્યા, હવા કમળતળાવમાંથી સુગંધ અને મધમાખીઓની મદિર ગંધ લાવી રહી હતી. કૃષ્ણ, રામ અને ગોપીઓએ સંગીતમાં મગ્ન થઈ, સુંદર સંગીતમાં સૌને મંત્રમુગ્ધ કરી દીધા. એ ગીત સાંભળીને ગોપીઓ તો સ્વયં વિસ્મૃત થઈ ગઈ—વસ્ત્રો ઢળી પડ્યાં, વાળ અને ફૂલોની માળા વિખૂટા થઈ ગયા. એ આનંદમય રમણમાં, કુબેરના અનુયાયી, શંખચૂડા નામના યક્ષ ત્યાં આવ્યો. કૃષ્ણ અને રામ જોઈ રહ્યાં હતા ત્યારે, શંખચૂડા ગોપીઓને ઉત્તર દિશામાં હંકારી લઈ જવા લાગ્યો. ગોપીઓ ‘કૃષ્ણ! રામ!’ કહી બૂમો પાડવા લાગ્યા. પોતાના મિત્રોને અપહૃત જોઈ, કૃષ્ણ અને રામ તો ચોરી ગયેલી ગાયો પાછળ દોડતા ભાઈઓ જેવા, શંખચૂડાના પીછા કરવા નીકળી પડ્યા. ‘ભય ન કરો!’ એમ આશ્વાસન આપતાં, બંને ભાઈઓ ગદા લઈને દુષ્ટ યક્ષનો પીછો કરવા લાગ્યા. કૃષ્ણ અને રામ મૃત્યુ અને કાળ જેવો ભયંકર રૂપ ધારણ કરીને ધાવ્યા ત્યારે, શંખચૂડા ગોપીઓને છોડી પોતાનું જીવ બચાવવાનો પ્રયત્ન કરીને ભાગી ગયો. કૃષ્ણ સતત તેના પીછે દોડી, તેના શિર પરના મણિ મેળવવાની ઇચ્છાથી, જ્યારે બલરામ ગોપીઓની રક્ષા માટે પાછળ રહી ગયા. નજીક પહોંચી, કૃષ્ણે પોતાના મુઠીથી શંખચૂડાના માથા પર ઘાત કર્યો અને શિર્ષમણિ તથા સાથી મણિ લઈ લીધા. શંખચૂડાને સંહાર્યા પછી, તેજસ્વી મણિ કૃષ્ણે પ્રેમપૂર્વક પોતાના મોટા ભાઈ બલરામને આપ્યો, ગોપીઓની હાજરીમાં. આ રીતે, શુકદેવજી કહે છે—ગોપીઓનું મન કૃષ્ણની સાથે જંગલમાં ગાયો ચરાવવા ગયેલા કૃષ્ણ તરફ જ ખેંચાઈ ગયું. તેઓ દિવસો દુઃખમાં વિતાવતાં, કૃષ્ણના લિલા-ગીત ગાતા. ગોપીઓ કહે છે: “જ્યાં મુકુંદ વામ હાથે વાંસળી હોઠે લગાડે છે, ડાબા ગાલે હાથ રાખે છે, ભ્રૂકુટિ નાચે છે, અને કાંઈક અલૌકિક ભાતિથી વાંસળી વગાડે છે—ત્યાંથી તે અમને બોલાવે છે.” આ કૃષ્ણના વાંસળીના અવાજે, દેવીઓ અને સિદ્ધીઓ પણ મંત્રમુગ્ધ થઈ જાય છે. તેઓ લજ્જાવશ, કામબાણોથી વિધ્ધ થઈ, પોતાના વસ્ત્રો પણ ભૂલી જાય છે. “અરે, વાંસળી વગાડે ત્યારે, નંદપુત્રના હૃદય પર હાર અને સ્મિત વીજળી જેવું ઝળહળે છે. વાંસળીના અવાજથી, વ્રજના વાછરડા, હરણ અને ગાયો, દાંત વચ્ચે ઘાસ રાખીને, કાન તણે, સ્થિર થઈ જાય છે—જેમ ચિત્રમાં દ્રઢ બની ગયા હોય.” “ક્યારેક, મોરપાંખ, રંગીન ચંદન અને પાંદડાંથી શોભાયમાન, મુકુંદ ગોપલ બાલકો સાથે ગાયો બોલાવે છે. નદીઓ પણ તેમના ચરણરજથી પવિત્ર પવનમાં વહેતી, એમના દર્શન માટે તરસે છે—જેમ અમને તરસે છે. એમના પ્રવાહો સ્થિર થઈ જાય છે, જેમ પ્રેમથી હાથ કંપે છે.” “પર્વતોની ઢાળીઓ પર વાંસળી વગાડતા, મિત્રો તેમના પરાક્રમની પ્રશંસા કરે છે. વનવૃક્ષો અને લતાઓ પુષ્પ અને ફળોથી લદાયેલી, જાણે પોતાની અંદર વિષ્ણુને પ્રગટ કરે છે. શાખાઓ મધથી ઝૂકે છે, પર્ણો પ્રેમથી કંપે છે.” “કૃષ્ણ, કપોળ પર તિલક, વનફૂલોની માળા, સુગંધ અને મધથી ભીંજાયેલી તુલસી ધારણ કરીને વાંસળી વગાડે છે—મધમાખીઓ મદમસ્ત થઈ ગીત ગાય છે.” “હરણ, બગલા, હંસ વગેરે પક્ષીઓ પણ એ સુંદર સંગીતથી મંત્રમુગ્ધ થઈ, કૃષ્ણ પાસે આવી, આંખ મીંચી, નિઃશબ્દ થઈ જાય છે—જાણે હનુમાનપૂર્વક આરાધના કરે છે.” આ રીતે, કૃષ્ણની લીલાઓમાં ગોપીઓ, ગોપાલો, પ્રકૃતિ અને આખું વ્રજધામ મગ્ન થઈ જાય છે—કૃષ્ણના દિવ્ય સંગીત અને લીલાઓથી સર્વેનું હૃદય આનંદથી છલકાઈ જાય છે.