શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

સરસ્વતી નદીના પવિત્ર તટે, નંદજી, સુનંદ અને અન્ય ગોપો સૌ પ્રથમ સ્નાન કરીને મહાન પાશુપતિ ભગવાનની ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરે છે. સાથે જ, એમણે માતા અંબિકા દેવીનું પણ શ્રદ્ધાપૂર્વક પૂજન કર્યું. પછી તેઓ બ્રાહ્મણોને ગાય, સોનુ, વસ્ત્રો, મધ અને ભોજન દાન આપતાં કહે છે: “ભગવાન અમથી પ્રસન્ન થાઓ.” એ રાત્રે, સરસ્વતીના કિનારે, ઉપવાસ અને નિયમ પાળીને, સૌ ધન્ય ગોપો ત્યાં રોકાય છે. પણ જંગલમાં, એક ભૂખ્યો મહાવિશાળ સાપ અચાનક આવીને, ઊંઘતા નંદજીને પકડી લે છે. સાપના પાંજરે પડી, નંદજી ભયથી ચીસ પાડે છે: “કૃષ્ણ! કૃષ્ણ! આ તો ભયાનક છે! પિતા, સાપ મને ગળી જાય છે—મારે બચાવો, હું તમારી શરણમાં છું!” નંદજીની બૂમ સાંભળીને, બધા ગોપો ઊઠી પડે છે. તેઓ દોડી આવે છે, અને નંદજીને સાપે પકડેલો જોઈ, આશ્ચર્યથી ભરાઈ જાય છે. તેઓ લાકડીઓથી સાપને મારવા લાગે છે. પરંતુ—even when burned with brands—the serpent does not release Nanda. ત્યારે, સાત્વતકુલના સ્વામી શ્રીકૃષ્ણ ત્યાં આવે છે અને પોતાના ચરણો સાપને સ્પર્શ કરે છે. ભગવાનના પાવન સ્પર્શથી, સાપનું દોષ નાશ પામે છે; તે સાપનું રૂપ છોડી દે છે અને વિદ્યાાધર સમ્માનિત રૂપ ધારણ કરે છે. તે તેજસ્વી, સુવર્ણમાળા ધારણ કરેલો વિદ્યાાધર નમન કરીને ઊભો રહે છે. હૃષીકેશે તેને પૂછે છે: “કોણ છે તું, જે અદ્ભુત તેજથી ઝગમગે છે? કેમ તું આવા દુઃખદ અવસ્થામાં આવી ગયો?” તે વિદ્યાાધર કહે છે: “હું સુદર્શન નામનો વિદ્યાાધર છું. સૌંદર્ય અને વૈભવથી ભરપૂર, હું મારા વિમાનમાં દિશાઓમાં ફરતો હતો. કોઈક વખતે, વિરુપ અને અંગિરસ નામના ઋષિઓએ મને હાસ્ય કર્યો, કારણ કે હું મારા રૂપ પર ગર્વ કરતો હતો. મારા દોષથી, એમણે મને શાપ આપ્યો અને હું આ સાપના જન્મમાં આવી ગયો.” “પરંતુ એ દયાળુ ઋષિઓનો શાપ પણ મારા કલ્યાણ માટે હતો; કારણ કે, આજે જગતના ગુરુના ચરણસ્પર્શથી મારા સર્વ દુઃખો દૂર થઈ ગયા છે. હવે, હું આપની શરણમાં છું, ભયહરણ સ્વામી, મહાયોગી, સર્વગુણાધિક, કૃપા કરીને મને વિદાય આપો. આપના દર્શનથી, હું બ્રહ્માના દંડથી મુક્ત થયો છું; આપનું નામ જ સાંભળવાથી સર્વ પાપ દૂર થાય છે—તો આપના ચરણસ્પર્શથી કેટલું વધારે કલ્યાણ થાય?” આ રીતે કૃષ્ણના અનુમતિ લઈ, સુદર્શન પરિભ્રમણ કરીને નમસ્કાર કરે છે અને સ્વર્ગ તરફ ચાલે જાય છે. નંદજી પણ દુઃખમાંથી મુક્ત થાય છે. આ દૈવી લીલા જોઈને, વ્રજવાસીઓ આશ્ચર્યચકિત થઈ જાય છે. તેઓ પોતાનું વ્રત પૂર્ણ કરીને આનંદથી વ્રજ પરત જાય છે અને આ પ્રસંગની વાર્તા કરતા જાય છે. પછી એક રાત્રે, ગોવિંદ અને રામ, બંને અદભુત બળવાળા, વ્રજની સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલા, જંગલમાં રમે છે. સૌ શણગાર અને સુગંધિત દ્રવ્યોથી સુશોભિત છે, ગળામાં ફૂલમાળા, અને spotless વસ્ત્રો પહેરેલા છે. ગોપીઓ મધુર ગીતો ગાય છે, મિત્રતા અને પ્રેમથી બંધાયેલા. જેમ રાત્રિ શરૂ થાય છે, તારા અને ચાંદ્રમા આકાશમાં આવે છે, કમળ તળાવમાંથી આવતી પવનમાં ચંપા અને મધમાખીના સુગંધ વહે છે. સૌ સંગીત ગાય છે, તેમનું સંગીત સર્વ જીવોના મન અને કાનને આનંદ આપે છે, અને સૌ એકસાથે સુમેળે ગાય છે. આ ગીત સાંભળીને ગોપીઓ તો પોતાના હોશ ગુમાવી દે છે, તેમના કપડાં ખસી જાય છે, વાળ અને ફૂલમાળા છૂટા પડે છે. આ મોહમય રમતમાં, જ્યારે સૌ આનંદમાં તરબોળ છે, ત્યારે કુબેરના અનુયાયી, શંખચૂડા નામના યક્ષ ત્યાં આવે છે. કૃષ્ણ અને રામ જોઈ રહ્યા છે ત્યારે, શંખચૂડા ગોપીઓને ઉત્તર દિશામાં લઈ જવા લાગે છે. ગોપીઓ “કૃષ્ણ! રામ!” કહીને બૂમ પાડે છે. પોતાના પ્રિયજનને પકડેલા જોઈ, કૃષ્ણ અને રામ બંને દોડે છે, જેમ ભાઈઓ પોતાના ગાયને ચોરથી બચાવવા દોડે. “ડરો નહીં!” એમ કહી, બંને ભાઈઓ ગદા લઈને દાવ પેચ સાથે યક્ષનો પીછો કરે છે. એમને મૃત્યુ અને કાળ સમાન આવે જોઈ, યક્ષ ગોપીઓને છોડી દે છે અને પોતાનું જીવ બચાવવા ભાગે છે. ગોવિંદ તેને પીછો કરે છે, તેના માથા પરના રત્ન મેળવવાની ઇચ્છા સાથે, જ્યારે બલરામ ગોપીઓની રક્ષા કરે છે. નજીક જઈ, કૃષ્ણ પોતાના મુક્કાથી શંખચૂડાના માથામાં ઘા મારે છે અને તેના શિખરમણિ તથા સાથી રત્ન લઈ લે છે. પછી, શંખચૂડાને સંહાર્યા પછી, તે તેજસ્વી રત્ન પોતાના મોટા ભાઈ બલરામને પ્રેમથી આપે છે, ગોપીઓ જોઈ રહી છે. પછી, શુકદેવજી કહે છે: ગોપીઓ, જેમના મન કૃષ્ણના ગૌચરણ માટે જંગલ જતાં જતાં તેમના તરફ ખેંચાઈ જાય છે, દિવસો દુઃખમાં વિતાવે છે અને કૃષ્ણના રમણિય લીલાઓ ગાય છે. ગોપીઓ કહે છે: જ્યાં મુકુંદ પોતાના વામ હસ્તે વાંસળી વગાડે છે, વામ ગાલ હાથ પર દબાયેલી, ભ્રૂભંગી રમે છે, નાજુક આંગળીઓ વાંસળી પર ફેરવે છે—એમણે અમને બોલાવ્યા છે. દેવીઓની પત્નીઓ અને સિદ્ધો પણ આ સંગીત સાંભળી આશ્ચર્યચકિત થઈ જાય છે; તેઓ લજ્જાથી, પ્રેમના બાણથી વિભોર થઈ, પોતાના કપડાં પણ ભૂલી જાય છે. હાય! કેવી અદ્ભુત વાત છે! જ્યારે નંદનંદન, દુઃખીજનોને આનંદ આપનાર, વાંસળી વગાડે છે, ત્યારે તેની છાતી પર હાર અને સ્મિત વીજળી જેવી ઝગમગે છે. વ્રજના સાંઢો, હરણ અને ગાયોની ટોળકીઓ પણ, દૂરથી વાંસળીના અવાજથી મંત્રમુગ્ધ થઈ જાય છે; તેમના મોઢામાં ઘાસ અટવાઈ જાય છે, કાન તણાઈ જાય છે, અને તેઓ જાણે ચિત્રમાં રંગાયેલા હોય તેમ સ્થિર થઈ જાય છે. ક્યારેક, મુકુંદ મોરપંખ, રંગીન ખડકો અને પાનથી શોભિત, મલ્લયોધ્ધા જેવા વેશમાં, ગોપાલો સાથે ગાયો બોલાવે છે. નદીઓ પણ, એમના ચરણરજથી પવન આવતાં, એમના દર્શન માટે તરસે છે, એમની ધારાઓ સ્થિર થઈ જાય છે, જાણે પ્રેમથી હલચલ કરે છે. ક્યારેક, એ મૂળ પુરુષ, પર્વતાધિપતિ સમાન, પોતાના મિત્રો દ્વારા વીરતા માટે પ્રશંસિત થાય છે, અને ફરી વાંસળી વગાડે છે, ગાયોને પર્વતના ઢોળાણે બોલાવે છે. વનના લતાવૃક્ષો અને વૃક્ષો, ફૂલો અને ફળોથી ભરપૂર, જાણે પોતાની અંદર વિષ્ણુને પ્રગટ કરે છે; તેમનાં ડાળીઓ મધથી નમ થઈ જાય છે, તેમનાં શરીર પ્રેમથી વિભોર થઈ જાય છે અને તેઓ ફૂલો ઉત્પન્ન કરે છે. આ રીતે, કૃષ્ણની લીલાઓ અને વ્રજવાસીઓની ભક્તિ, પ્રેમ અને આશ્ચર્યથી ભરપૂર જીવન વ્રજભૂમિમાં વહે છે.