શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

શ્રી શુકદેવજી કહે છે: જયારે ગોપીઓએ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના મોહક અને મધુર વચનો સાંભળ્યા, ત્યારે તેમના વિયોગના દુઃખનો અંત આવ્યો અને કૃષ્ણના સાનિધ્યથી તેમની સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થઈ ગઈ. ત્યારબાદ, ગોવિંદએ આનંદિત અને ભક્તિભર્યા મનથી પરિપૂર્ણ એવી ગોપીઓની વચ્ચે રસક્રીડા આરંભી. ગોપીઓ એકબીજાના હાથમાં હાથ નાખીને, એકમેકમાં ગૂંથાઈ, કૃષ્ણને ઘેરીને ઉભી હતી. આ રસોત્સવમાં ગોપીઓની મંડળી જ્યોત્સ્નાની જેમ ઝગમગતી હતી અને શ્રીકૃષ્ણ, યોગેશ્વર, દરેક ગોપી વચ્ચે વચ્ચે ઉભા હતા. કૃષ્ણ દરેક ગોપીને પોતાના ગળે લગાવીને રમ્યા; જે કોઈ આ દૃશ્ય જોયે, તેને આકાશમાં અનેક ઉડતી વિમાનોની ભીડ દેખાય તેમ લાગતું. દેવતાઓ અને તેમની પત્નીઓ પણ ઉત્સુકતાથી આ દૃશ્ય નિહાળી રહ્યા હતા. ત્યારબાદ દેવદુંદુભીઓ વાગી ઉઠી, પુષ્પવૃષ્ટિ થવા લાગી અને ગંધર્વો તથા તેમની પત્નીઓ કૃષ્ણની નિર્મળ કીર્તિ ગાન કરવા લાગ્યા. રસમંડળમાં ગોપીઓના કંકણ, પાયલ અને ઘૂઘરાંઓના અવાજથી આસપાસનું વાતાવરણ ગુંજી ઉઠ્યું. એ દરમ્યાન દેવકીનંદન શ્રીકૃષ્ણ, સુવર્ણમય રત્નોમાં ઝગમગતા મહામણિ જેવા, અત્યંત તેજસ્વી જણાય રહ્યા હતા. ગોપીઓના પગલાંઓના ઠપાઠપ, હાથોના હલનચલન, સ્મિતભર્યા નજર, ભમરાવતાં ભ્રૂભંગ, લટકતાં કાનનાં કુંડળો, છૂટેલી વાળની લટ અને પરસેવે ભીંજાયેલા કપાળ સાથે, કૃષ્ણપત્નીઓ ગીત ગાઈ રહી હતી – તેઓ મેઘમંડળમાં વીજળી જેવી ઝગમગી રહી હતી. નૃત્ય કરતી ગોપીઓ, કૃષ્ણના સ્પર્શથી આનંદિત, ઉત્સાહથી ગીત ગાઈ રહી હતી અને તેમની મધુર ધ્વનિથી આખું સ્થળ ગુંજી ઉઠ્યું. એક ગોપી મુકુંદ સાથે સંગીતમાં એવી રીતે મલી ગઈ કે કૃષ્ણે તેને “શાબાશ, શાબાશ” કહી પ્રશંસા કરી, પ્રેમથી સન્માન આપ્યું અને તે ગોપી ફરી ફરી ગીત ગાવા લાગી. બીજી એક ગોપી રમતાં રમતાં થાકી ગઈ, તેના હાથમાંથી કંકણ ઢીલા પડી ગયા અને મલ્લધરી કૃષ્ણના ખભા પર પોતાનો હાથ રાખીને આરામ કરવા લાગી. કોઈ ગોપી કૃષ્ણના કમળ જેવા હાથને, જે નિલોત્પલની સુગંધ અને ચંદનથી સુગંધિત હતા, પોતાના નાક પાસે લાવી આનંદથી ચુંબન કરી રહી હતી. બીજીએ પોતાના ગાલ પર નૃત્ય કરતાં લટકતાં કાનનાં કુંડળોની ઝલકથી સજ્જ ગાલ કૃષ્ણના ગાલે લગાડી અને પોતે ચવેલા પાન તેમને અર્પણ કર્યા. એક ગોપી નૃત્ય ગાન કરતી થાકી ગઈ, તો તેણે બાજુમાં ઉભેલા અચ્યૂતના કમળહસ્તને પોતાના સ્તન પર આરામથી મૂકી દીધો. ગોપીઓએ અચ્યૂતને પોતાનો પ્રિયતમ પામી, શ્રીલક્ષ્મીજીના એકમાત્ર પતિને ગળે લગાડ્યા અને ગીત ગાઈ આનંદ માણ્યો. તેમના કાનમાં કમળાકાર કુંડળો, છૂટેલા વાળ, પરસેવાથી તેજસ્વી ગાલ, ચમકતા ચહેરા, કંકણ-પાયલના સંગીત અને ગુલાબી હારવાળા વાળમાં મધમાખીઓના ઝુંડ સાથે ગોપીઓ કૃષ્ણ સાથે નૃત્ય કરી રહી હતી. આ રીતે, ગળે લગાવવું, હાથનો સ્પર્શ, પ્રેમભરી નજર, રમૂજી સ્મિત અને હાસ્યથી શ્રીલક્ષ્મીનાથ કૃષ્ણ વ્રજના સુંદર સ્ત્રીઓ સાથે રમ્યા – જેમ બાળક પોતાનો પ્રતિબિંબ જોઈ આનંદ માણે છે. કૃષ્ણના અંગસંગના આનંદથી ગોપીઓની ઇન્દ્રિયોએ મોહિત થઈ, તેમના વાળ, કપડાં કે સ્તનબંધ છૂટી ગયા, હાર અને આભૂષણ નીચે સરકી ગયા અને તેઓ તેને યોગ્ય રીતે સંભાળી પણ શકી નહીં. કૃષ્ણના રમણિય વિહાર જોઈને આકાશમાં રહેલી દેવસ્ત્રીઓ પણ મોહિત થઈ ગઈ, કામભાવથી ભરાઈ ગઈ અને ચંદ્રમા પણ આ દૃશ્ય જોઈ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયો. ભગવાને પોતાની ઇચ્છાથી જેટલી ગોપીઓ હતી તેટલા સ્વરૂપ ધારણ કર્યા અને પોતે સર્વસ્વયંપ્રકાશી હોવા છતાં દરેક સાથે રમ્યા. જ્યારે ગોપીઓ વધુ રમતાં થાકી ગઈ, ત્યારે કૃષ્ણે કરુણાભર્યા હૃદયથી પોતાના શાંત હસ્તે તેમનાં ચહેરા પરનો પરસેવો હળવેથી પુંછ્યો. ગોપીઓ, સુવર્ણ કુંડળો અને વાળથી સજ્જ ગાલ, મધુર સ્મિત અને નજર સાથે, કૃષ્ણના કમળહસ્તના સ્પર્શથી ધન્ય અનુભવી, તેમના વિભૂતિપૂર્વકના કાર્યોનું ગીત ગાઈ રહી હતી. આ રીતે, ગોપીઓના હાર તૂટી ગયા, સ્તનના કુંકુમથી રંગાઈ ગયા, અને તેઓ કૃષ્ણને ઘેરીને વનમાં પ્રવેશી ગઈ – જેમ થાકેલો હાથી પોતાના ગજગણ સાથે બંધ તોડી પાણીમાં પ્રવેશે છે. ત્યાં, યુવાન ગોપીઓએ કૃષ્ણને સ્નાન કરાવ્યું, પ્રેમભરી નજરથી તેમને જોઈ, ચારે બાજુથી હાસ્ય અને પ્રશંસા સાથે તેમને પુષ્પવૃષ્ટિ કરતાં દેવતાઓ વચ્ચે કૃષ્ણ રાજા હાથીની જેમ રમ્યા. પછી કૃષ્ણ પોતાના વનમાં, જમીન અને જળમાં, જ્યાં દરેક દિશા ફૂલોની સુગંધથી ભરાઈ હતી, આનંદિત ગોપીઓના ઝુંડ સાથે મસ્ત હાથીની જેમ વિહાર કરતા ફર્યા. ચંદ્રપ્રકાશથી શોભિત રાત્રિઓમાં, કૃષ્ણે પોતાના વચનને સાચું રાખીને, પ્રેમભરી ગોપીઓ સાથે રસાસ્વાદ કર્યો અને પોતાનો આનંદ અંતર્મુખ રાખ્યો, શરદઋતુની કાવ્યમય મધુરતા માણી. આ સાંભળીને રાજા પરિક્ષિતે પૂછ્યું: હે બ્રાહ્મણ, ભગવાન તો ધર્મ સ્થાપન અને અધર્મના દમન માટે અવતરી છે; તો પછી તેઓએ કેમ પરસ્ત્રીઓનું સ્પર્શ કર્યું? ધર્મના વક્તા, કર્તા અને રક્ષા કરનાર એવા ભગવાને આવું વિરુદ્ધ વર્તન કેમ કર્યું? કૃપા કરીને અમારા સંશય દૂર કરો. શુકદેવજી કહે છે: દેવતાઓમાં પણ ધર્મના ઉલ્લંઘન અને ઉદ્દાત ક્રિયાઓ જોવા મળે છે; શક્તિશાળી માટે કોઈ દોષ નથી, જેમ અગ્નિ સર્વેને ભસ્મ કરી દે છે. જે ભગવાન નથી, એ વ્યક્તિએ ક્યારેય—even વિચારમાં પણ—આવું અનુસરણ કરવું જોઈએ નહીં; અજ્ઞાનવશ એવું કરનારનું રુદ્રની જેમ વિનાશ થાય છે. ભગવાનના વચનો અને કૃત્યો સત્ય હોય છે, પણ વિવેકપૂર્વક માત્ર યોગ્ય વાતોનું અનુસરણ જ કરવું. તેઓ પોતાની કોઈ વ્યક્તિગત ઈચ્છાથી આવું કરતા નથી; નિર્લેપ મનુષ્ય માટે વિપરીત ઘટે તો પણ કોઈ દોષ નથી. પશુ, મનુષ્ય કે દેવ—બધા માટે પુણ્ય-પાપનું બંધન લાગુ પડે છે. જે લોકો ભગવાનના ચરણરજથી તૃપ્ત થાય છે, જેમની યોગશક્તિથી સર્વ કર્મબંધન નાશ પામે છે, એ મહાત્માઓ ભગવાનની ઈચ્છાથી શરીર ધારણ કરીને બંધનથી મુક્ત રહે છે. ભગવાન સર્વ જીવમાં, ગોપીઓમાં, તેમના પતિઓમાં અને સર્વ દેહધારીઓમાં વ્યાપી છે અને સર્વના અંતરમાં રહેલ છે. જીવો પર કૃપા કરવા માટે જ તેમણે માનવદેહ ધારણ કર્યો છે અને આવા લિલા કરે છે; જેનો શ્રવણ કે કથન કરવાથી મનુષ્ય ભક્તિ પ્રાપ્ત કરે છે. વ્રજવાસીઓ ભગવાનની માયાથી મોહિત થઈ ગયા હતા, તેથી તેમણે કૃષ્ણના સંગમાં રહેલી ગોપીઓને પોતાની પત્ની જ માનેલી હતી. જ્યારે બ્રહ્માની રાત્રિ પૂર્ણ થઈ, ત્યારે—even અનિચ્છાથી—ગોપીઓ કૃષ્ણના અનુમોદનથી પોતાના ઘરો તરફ પાછી ગઈ. જે કોઈ શ્રદ્ધાપૂર્વક કૃષ્ણ અને વ્રજગોપીઓની આ લિલાનું શ્રવણ કે કથન કરે છે, તે ઝડપથી પરમભક્તિ પ્રાપ્ત કરે છે અને જ્ઞાની પુરુષ હૃદયની કામનાની રોગને દૂર કરી દે છે.