શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

શુદ્ધ જ્ઞાન જ પરમ બ્રહ્મ, પરમ આત્મા, ભગવાન, અને પુરુષ છે; એક જ ભગવાન, ભલે વિવિધ વસ્તુઓમાં અલગ-અલગ દેખાય, પણ વાસ્તવમાં એ એક જ છે. યોગ દ્વારા પૂર્ણ રીતે, યોગી અહીં ઇચ્છિત લક્ષ્ય પ્રાપ્ત કરે છે—એ છે સર્વ વસ્તુઓથી સંપૂર્ણ વૈરાગ્ય. એક જ જ્ઞાન, બહાર વળેલી ઇન્દ્રિયોથી, મایا દ્વારા, ગુણરહિત બ્રહ્મ તરીકે, ધ્વનિ વગેરેના સ્વરૂપમાં પ્રગટ થાય છે. જેમ મહત્તત્વ તત્વ અહંકારના સ્વરૂપે ત્રણગું અને પાંચગું, સ્વશાસક બની, એના અગિયારગું સ્વરૂપે બ્રહ્માંડ રૂપે જગતની ઉત્પત્તિ કરે છે, એ જ રીતે, જે શ્રદ્ધા અને ભક્તિથી યોગમાં સતત પ્રવૃત્ત છે, એકાગ્ર મન રાખે છે, વૈરાગ્ય ધરાવે છે, detached રહીને જુએ છે, તે આ બધું જોઈ શકે છે. આ રીતે, બ્રહ્મની દૃષ્ટિરૂપે, આ ગૂઢ જ્ઞાન કહેવામાં આવ્યું છે, જેના દ્વારા પ્રકૃતિ અને પુરુષની વાસ્તવિકતા સમજાય છે. જેમ એક વસ્તુ અનેક ગુણોથી સજ્જ હોય છતાં ઇન્દ્રિયોના અલગ-અલગ દ્વારથી જુએ છે, પણ એ ભાગે નથી, એ જ રીતે અનેક શાસ્ત્રમાર્ગોથી ભગવાનને પામવામાં આવે છે. કર્મ, યજ્ઞ, દાન, તપ, અધ્યયન, આત્મસંયમ, ઇન્દ્રિય-મનના નિયંત્રણ, અને કર્મના ત્યાગથી—યોગના વિવિધ અંગો દ્વારા, ભક્તિ-યોગ દ્વારા, ધર્મના ક્રિયાત્મક અને ત્યાગરૂપે, બંનેમાં જ પ્રવૃત્ત રહીને—આત્મતત્વની અનુભૂતિ અને દૃઢ વૈરાગ્યથી, ગુણયુક્ત અને ગુણરહિત, ભગવાનને પોતાના આત્મા દ્વારા પ્રાપ્ત કરી શકાય છે. ચાર પ્રકારના ભક્તિ-યોગનું વર્ણન કર્યું છે, અને એ પણ જે, સમય અપ્રકટમાં પ્રવેશી જાય ત્યારે જીવોમાંથી લુપ્ત થઈ જાય છે. અવિદ્યા અને કર્મથી સર્જાયેલ અનેક જન્મ-મરણના ચક્રમાં જીવ પ્રવેશ કરે છે, છતાં પોતાનો માર્ગ જાણતો નથી. આ જ્ઞાન કદી દુષ્ટ, અશિસ્ત, અહંकारी, દુશ્મન, કે માત્ર બહારથી ધાર્મિક જણને આપવું નથી; લોભી, ગૃહસ્થ જીવનમાં મગ્ન, મારા પ્રતિ અવિભક્ત, કે મારા ભક્તોને દુશ્મન, એમને પણ આપવું નથી. પરંતુ, જે શ્રદ્ધાળુ, ભક્ત, શિસ્તબદ્ધ, ઈર્ષ્યાવિહિન, સર્વ જીવમાં મિત્રભાવ ધરાવે છે, સેવા માટે ઉત્સુક છે—અને જે બહારથી detached છે, મન શાંત છે, ઈર્ષ્યાવિહિન છે, શુદ્ધ છે, અને મને સર્વથી વધુ પ્રિય માનવે છે, એમને આ જ્ઞાન આપવું જોઈએ. હે માતા, જે પણ વ્યક્તિ શ્રદ્ધાથી આ સાંભળે છે, કે મનને મારા પર એકાગ્ર રાખીને પઠન કરે છે, તે નિશ્ચિતપણે મારા માર્ગને પામે છે. શુકદેવજી કહે છે: આ રીતે ભગવાનના સુંદર વચન સાંભળીને, ગોપીઓએ વિયોગથી થયેલી પીડા છોડીને, કૃષ્ણના દર્શનથી તેમની ઈચ્છાઓ પૂર્ણ થઈ. ત્યાં, ગોવિંદે રાસલિલા શરૂ કરી, ગોપીઓના વર્તુળથી ઘેરાયેલા, જે સ્ત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ રત્ન હતા, એકબીજાના હાથમાં હાથ નાખી, આનંદથી. રાસનું ઉત્સવ શરૂ થયું, ગોપીઓના વર્તુળમાં, યોગીઓના સ્વામી કૃષ્ણ દરેક જોડામાં વચ્ચે ઊભા હતા. કૃષ્ણે ગોપીઓ વચ્ચે પ્રવેશ કરીને, તેમને ગળે લગાવ્યા; આ દૃશ્ય જોઈને, જાણે આકાશમાં હજારો ઉડતી મહલોથી ભરાઈ ગયું હોય એવું લાગતું. દેવતાઓ અને તેમની પત્નીઓ પણ ઉત્સુકતાથી જોઈ રહ્યા હતા; ત્યારબાદ, ઢોલ વગાડાયા, ફૂલવર્ષા થઈ, અને ગંધર્વો તેમના પત્નીઓ સાથે ભગવાનની નિર્મલ કીર્તિ ગાઈ રહ્યા હતા. રાસના વર્તુળમાં ગોપીઓના કંકણ, પાયલ અને ઘંટડીઓથી ધ્વનિ થયો, તેમના પ્રિય કૃષ્ણ સાથે. ત્યાં દેવકીપુત્ર ભગવાન, જાણે સોનાની રત્નોમાં પાનના પત્થર, એમ ઝળહળતા હતા. પગની થાપ, હાથની લહેર, સ્મિતભર્યા નજર, ભમરા રમતા ભ્રૂ, ઝૂમતી કાનની ઝુમકા, ચહેરા પર ઓસ પડેલી છૂટેલી વાળ, અને કૃષ્ણપત્નીઓ ગીત ગાઈ રહી હતી; જાણે વાદળના વર્તુળમાં વીજળી ઝળહળે. નૃત્ય કરતાં, ગીત ગાઈ, ગળા ઉલ્લાસથી લાલ, કૃષ્ણના સ્પર્શથી આનંદિત, ગોપીઓ ગીત ગાઈ, સમગ્ર સ્થળ સંગીતથી ગુંજી ઉઠ્યું. એક ગોપી, મુકુંદ સાથે, પોતાની ગાયકી કૃષ્ણ સાથે મિશ્ર કરી, અને કૃષ્ણે 'શાબાશ, શાબાશ' કહી, પ્રેમથી સન્માન આપ્યો, અને એ ફરી-ફરી ગાઈ, કૃષ્ણે તેને વિશેષ પ્રસન્નતા આપી. એક ગોપી, રાસથી થાકી, છૂટેલી કંકણ અને મોગરાની વણેલી વાળ સાથે, મેસધારી કૃષ્ણના ખભા પર હાથ રાખી આરામ કર્યો. બીજી, કૃષ્ણના કમળ સમાન હાથ, જે નિલોટસની સુગંધ અને ચંદનથી લિપ્ત હતા, તેને નાકે લગાવી, આનંદથી ચુંબન કર્યો. બીજી, નૃત્ય કરતાં, ઝુમકાની ઝળહળ સાથે, પોતાનું ગાલ કૃષ્ણના ગાલ સાથે દબાવી, પોતે ચાવેલો પાન તેમને અર્પણ કર્યો. એક ગોપી, નૃત્ય-ગીત કરતાં, પાયલ અને કમરપટ્ટાથી ધ્વનિ કરતાં, થાકી, અચ્યુતના કમળહાથને પોતાના સ્તનો પર આરામ માટે મૂક્યો. ગોપીઓએ, અચ્યુતને પોતાના પ્રેમી તરીકે, શ્રીની એકમાત્ર પતિ તરીકે, ગળે લગાવી, ગીત ગાઈ, આનંદ માણ્યો. કમળના ઝુમકા, વાળ, ચહેરા પર ઓસ, તેજસ્વી ચહેરા, કંકણ-પાયલના સંગીત સાથે, ગોપીઓ ભગવાન સાથે નૃત્ય કરતાં, વાળમાં છૂટેલી વણેલી વેણીઓ, અને ગાયાળાના વનમાં મધમાખીઓ સંગીત ગાઈ રહી હતી. embrace, હાથનો સ્પર્શ, પ્રેમભર્યા નજર, રમૂજી સ્મિત અને હાસ્યથી, શ્રીના સ્વામી, વ્રજની સુંદર સ્ત્રીઓ સાથે આનંદ માણી રહ્યા હતા, જાણે બાળક પોતાનો પ્રતિબિંબ જોઈને રમે. કૃષ્ણના અંગોના સ્પર્શથી ગોપીઓના ઇન્દ્રિય આનંદથી વ્યાકુળ થઈ, વાળ, વસ્ત્ર, કે સ્તનપટ્ટા છૂટી ગયા, અને તેઓ તેમને યોગ્ય રીતે સંભાળી શક્યા નહીં, હે કુરુશ્રેષ્ઠ, તેમના હાર-અભૂષણ પણ સરકી ગયા. કૃષ્ણના રમણિય ખેલ જોઈને, આકાશમાં રહેલી દેવસ્ત્રીઓ પણ મોહિત થઈ, કામથી વ્યાકુળ, અને ચંદ્રમાએ પણ આશ્ચર્ય કર્યું. કૃષ્ણે, જેટલી ગોપીઓ હતી, એટલા સ્વરૂપ ધારણ કરી, સ્વયં-તૃપ્ત હોવા છતાં, પોતાની લીલાથી સર્વ સાથે આનંદ કર્યો. જ્યારે ગોપીઓ વધુ રમવાથી થાકી, ત્યારે કૃષ્ણે, દયાળુ અને પ્રેમભર્યા, શાંતિભર્યા હાથથી તેમનો ચહેરો પુંછ્યો. ગોપીઓ, સુવર્ણ ઝુમકા અને વાળથી શોભિત, મીઠા સ્મિત અને નજર સાથે, સર્વોત્તમ પુરુષના મહિમા ગાઈ, કૃષ્ણના કમળહાથના સ્પર્શથી ધન્ય અનુભવી. એ સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલા, તેમના હાર છૂટી ગયા, સ્તનના કેશરથી લિપ્ત, કૃષ્ણ વનમાં પ્રવેશ્યા, ગંધર્વો સાથે, જાણે થાકેલ હાથી, બંધ તોડી, જળમાં પ્રવેશ કરે છે, અને આસપાસ સ્ત્રીઓ હોય.