કૃષ્ણના દર્શનથી ગોપીઓની અંતરાત્મા આનંદથી ભરી ઊઠી. એક ગોપી અવિચલિત આંખોથી કૃષ્ણના કમળ જેવા મુખને નિહાળી રહી હતી; તે સતત તેને જોઈ રહી હતી, તેમ છતાં તેની તૃપ્તિ થતી નહોતી—જેમ વિદ્વાન લોકો ભગવાનના ચરણોમાં કદી તૃપ્ત થતા નથી. બીજી ગોપીએ આંખો બંધ કરી, કૃષ્ણને પોતાની આંખોના દ્વારથી હૃદયમાં ઉતારી લીધો અને આનંદથી તેના અંગો રોમાંચિત થઈ ગયા, જાણે યોગી સમાધિમાં લીન થઈ જાય. કૃષ્ણના દર્શનથી બધાજ ગોપીઓના હૃદયમાં આનંદનો મહોત્સવ છવાઈ ગયો; વિયોગનો દુઃખ જાણે વિદ્યા પ્રાપ્ત કર્યા પછી જેવું શાંત થઈ જાય, તેમ દૂર થઈ ગયું. દુઃખમુક્ત ગોપીઓથી ઘેરાયેલા અચ્યૂત ભગવાનની તેજસ્વિતા વધુ જ પ્રગટ થઈ—જેમ શક્તિ પ્રાપ્ત કરેલો પુરુષ તેજસ્વી બને છે. આ ગોપીઓ સાથે કૃષ્ણ યમુનાના રેતાળ તટ પર ગયા, જ્યાં ચમેલી અને મંદારાના પુષ્પો ખીલી રહ્યા હતા, સુગંધિત પવન વહેતો હતો, અને માખીઓ ગુંજન કરતી હતી. તે સ્થળ શુભ હતું, શરદપૂનમના ચાંદનીના અજવાળે અંધકાર વિસર્જિત થઈ ગયો હતો, કૃષ્ણના ચંચળ હાથે અને તેજસ્વી, નરમ રેતથી સજ્જ હતું. કૃષ્ણના દર્શનથી ગોપીઓના મનનું દુઃખ ઓગળી ગયું, જેમ વેદો પોતાના પરમ લક્ષ્યને પામે છે તેમ. તેમણે પોતાના ઉપરના વસ્ત્રો પાથરીને, જે તેમના સ્તનના લાલ રંગથી રંગાયેલા હતા, પોતાના પ્રિયતમ માટે આસન તૈયાર કર્યું. ત્યાં બેઠેલા ભગવાન, યોગીઓના હૃદયમાં વસતા સ્વામી, ગોપીઓની સભામાં તેજસ્વી રીતે પ્રકાશિત થયા—તેમની મૂર્તિ ત્રણેય લોકની શ્રીનું એકમાત્ર નિવાસસ્થાન હતી. ગોપીઓએ હાસ્ય, ચંચળ નજરો અને ભાવસભર ભ્રૂઓથી, કૃષ્ણના ચરણોને પોતાના હાથથી સ્પર્શી, તેમને ગૌરવપૂર્વક વંદન કર્યું અને થોડો ખોટો રોષ દર્શાવીને બોલવા લાગી: “જે પ્રેમ કરે છે, તેને સામે પક્ષ પણ પ્રેમ કરે છે; બીજો પક્ષ વિરુદ્ધ વર્તે છે; અને કેટલાક તો કોઈને પ્રેમ કરતાં જ નથી. હે કૃષ્ણ, સાચું શું છે?” કૃષ્ણે સમજાવ્યું: “જે લોકો પોતાના હિત માટે જ પરસ્પર પ્રેમ કરે છે, તેઓ માત્ર મિત્ર છે—એમાં સાચો પ્રેમ કે ધર્મ નથી. જે લોકો તેમને પ્રેમ કરતા નથી, તેમ છતાં જેમને પ્રેમ કરે છે—જેમ દયાળુ માતાપિતા—એમાં સાચો પ્રેમ અને શ્રેષ્ઠ ધર્મ છે. કેટલાક તો પોતાને પ્રેમ કરનારને પણ પ્રેમ કરતા નથી; તેઓ સ્વયંમાં તૃપ્ત, અસંતોષી, અહંकारी અને વૃદ્ધોના અપમાનકર્તા છે. પણ, હે મિત્રો, હું પણ મારા ભક્તો પર પ્રેમ દર્શાવતો નથી—એવું લાગતું હોય છે; કારણ કે જેમ ગરીબ માણસને ધન મળે અને પછી ગુમાવી બેસે, તેમ તે તેની યાદમાં જ લીન રહે છે. તેમ, તમે પણ, હે નાજુક હૃદયવાળી ગોપીઓ, વિશ્વ અને શાસ્ત્રીય કર્તવ્યોનો ત્યાગ કરી મારી સેવા માટે આવી છો. હું જાતે છુપાઈ જાઉં છું, જેથી તમારો પ્રેમ વધુ ઊંડો બને; તમે રોષ ન કરો. તમારી નિર્મળ ભક્તિનું ફળ હું દેવોના આયુષ્ય જેટલું લાંબું સમય આપીને પણ આપી શકતો નથી. તમે ઘરની કઠિન બંધનો તોડી મારી પ્રીતિ માટે અહીં આવ્યા છો—તમારા પુણ્ય કર્મો જ તમારું પુરસ્કાર બને.” આ રીતે, ગોપીઓના હૃદયથી વિયોગનું દુઃખ દૂર થયું. તેઓ કૃષ્ણના સાક્ષાત્કારથી પરિપૂર્ણ થઈ ગયા. પછી, ભગવાને ભક્તિરૂપે યોગનું મહિમા વર્ણવ્યું: “જ્યારે ભક્તિ યોગ ભગવાન વસુદેવ તરફ થાય છે, ત્યારે જલ્દી જ વૈરાગ્ય અને જ્ઞાન જન્મે છે—જે બ્રહ્મસ્વરૂપની અનુભૂતિ તરફ દોરી જાય છે. જ્યારે મન, ઇન્દ્રિયોના કાર્યથી, સુખદુઃખની કોઈ ભેદભાવ સ્વીકારતું નથી, ત્યારે એ ક્ષણે મનુષ્ય પોતાને અસંગ, સર્વમાં સમ, ગ્રહણ-ત્યાગથી મુક્ત અને પરમસ્થિતિમાં સ્થિર જોય છે. શુદ્ધ જ્ઞાન જ પરમ બ્રહ્મ, પરમાત્મા, ભગવાન અને પુરુષ છે; ભગવાન એક જ છે, પણ વિવિધ દૃશ્યોથી ભિન્ન દેખાય છે. પૂર્ણ યોગથી યોગી અહીં જે ઇચ્છે છે તે પામે છે—સર્વથી સંપૂર્ણ વૈરાગ્ય. એક જ્ઞાન, બહારગામી ઇન્દ્રિયોથી, માયાથી વિવિધ વિષયરૂપે દેખાય છે; ગુણરહિત બ્રહ્મ પણ ધ્વનિ વગેરે સ્વરૂપે દેખાય છે. મહત્તત્વ, અહંકાર રૂપે, ત્રણ અને પાંચ ભાગે, સ્વતંત્ર રીતે, અને અગિયાર ભાગે, અંડરૂપે, જગતની ઉત્પત્તિ કરે છે. જે શ્રદ્ધા અને ભક્તિથી સતત યોગ કરે છે, મન એકાગ્ર રાખે છે, અસક્ત છે, તે આ બધું જોઈ શકે છે. હું તને બ્રહ્મદર્શનરૂપે આ ગૂઢ જ્ઞાન કહ્યું છે, જેના દ્વારા પ્રકૃતિ અને પુરુષનું તત્ત્વ સમજાય છે. જેમ એક વસ્તુમાં અનેક ગુણ હોવા છતાં તે ઇન્દ્રિયદ્વારાની જુદી જુદી અનુભૂતિથી વિભાજિત થતી નથી, તેમ ભગવાન પણ અનેક માર્ગોથી પામવામાં આવે છે. કર્મ, યજ્ઞ, દાન, તપ, અધ્યયન, ઇન્દ્રિય-મનનો દમન, કર્મત્યાગ, વિવિધ યોગ અને ભક્તિ, કર્મયુક્ત તથા ત્યાગમય ધર્મ, આત્મતત્ત્વના જ્ઞાન અને દૃઢ વૈરાગ્યથી ભગવાન ગુણસહિત કે ગુણરહિત રૂપે પ્રાપ્ત થાય છે. હું તને ભક્તિયોગના ચાર પ્રકાર અને સમયના પ્રવેશથી અદૃશ્ય થનારા તત્વનું વર્ણન કર્યું. અવિદ્યાથી અને કર્મથી જીવ અનેક યોનિમાં ભટકે છે—પણ પોતાનો માર્ગ જાણતો નથી. આ જ્ઞાન કદી દુષ્ટ, અવિનયી, અહંકારી, દુશ્મન, કે માત્ર બહારથી ધર્મી જણાય એવા માણસોને ન કહેવું; લોભી, ગૃહસ્થસક્ત, અભક્ત કે મારા ભક્તોને દ્વેષ કરતા લોકોને પણ ન કહેવું. પરંતુ જે શ્રદ્ધાળુ, ભક્ત, વિનયી, નિર્દોષ, સર્વપ્રાણીપ્રેમી અને સેવા માટે આતુર હોય, જેના મનમાં વૈરાગ્ય છે, જે શાંત, નિર્મળ, અને મને સર્વથી વધુ પ્રિય માને—એવા વ્યક્તિને આ જ્ઞાન આપવું. હે માતા, જે આ કથા શ્રદ્ધાથી સાંભળે કે મન એકાગ્ર કરીને કહેશે, તે નિશ્ચયે મારા માર્ગને પામે છે.” શુકદેવજી કહે છે: “આ રીતે ભગવાનના મીઠા વચનો સાંભળીને ગોપીઓના મનમાંથી વિયોગનું દુઃખ ઓગળી ગયું; કૃષ્ણના સાક્ષાત્કારથી તેમનાં સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થઈ ગઈ. ત્યાં, ગોવિંદે રાસમંડળ આરંભ્યો—સુંદર, ભક્તિભર્યા અને આનંદિત ગોપીઓથી ઘેરાયેલા, એકબીજાની બાહોમાં હાથ નાખી, જેમ સ્ત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ રત્નો હોય. રાસનો મહોત્સવ શરૂ થયો, ગોપીઓના મંડળથી શોભિત, અને યોગેશ્વર કૃષ્ણ દરેક જોડમાં વચ્ચે ઊભા રહ્યા.