શ્રીમદ્ ભાગવતના દશમ સ્કંધના આ પ્રસંગમાં, જ્યારે શ્રીકૃષ્ણ ગોપીઓ વચ્ચે ઉપસ્થિત થયા, ત્યારે અનેક ગોપીઓએ પોતાના પ્રેમ અને લાગણીઓ વિવિધ રીતે વ્યક્ત કરી. એક સુકુમારી ગોપીએ શ્રીકૃષ્ણે ચવાયેલું પાન પોતાના જોડાયેલા હાથમાં લઈ લીધું; બીજી ગોપી, જે વિરહની અગ્નિમાં દહાતી હતી, તેણે કૃષ્ણના કમળ સમાન પગને પોતાના છાતી વચ્ચે રાખ્યો. એક ગોપી, પ્રેમના ઉન્માદથી વ્યાકુળ થઈ, ભૃકુટિ ભાંકી અને હોઠ નીચે દાંત દબાવી, તિરસ્કારભરી નજરે કૃષ્ણ તરફ જોઈ રહી હતી. બીજી એક ગોપી તો પલક પણ ન ઝાંપતી, કૃષ્ણના કમળમુખને તાકી રહી હતી, અને છતાં એને સંતોષ થતો જ નહોતો – જેમ જ્ઞાની પુરુષો કૃષ્ણના ચરણોમાં તૃપ્ત થતાં નથી. બીજી એક ગોપીએ તો આંખો મીંચી, કૃષ્ણને પોતાના હૃદયમાં આંખોના દ્વારથી આવકાર્યો અને રોમાંચિત શરીરે, યોગીના આનંદમાં લીન થઈ, એમને હૃદયપૂર્વક અંકલાવવામાં આવ્યા. સર્વે ગોપીઓએ, કેશવના દર્શનથી, અત્યંત આનંદની અનુભૂતિ કરી, અને વિરહનું દુઃખ ત્યજી દીધું – જેમ જ્ઞાની પુરુષો જ્ઞાન પ્રાપ્ત થતાં સંસારી દુઃખ ભૂલી જાય છે. દુઃખમાંથી મુક્ત થયેલી ગોપીઓથી ઘેરાયેલા અચ્યૂત ભગવાન વધુ તેજસ્વી જણાતા હતા, જેમ શક્તિથી સશક્ત થયેલો પુરુષ પ્રકાશમાન થાય છે. પછી શ્રીકૃષ્ણે સૌ ગોપીઓ સાથે યમુનાના રેતીલા કિનારે પ્રવેશ કર્યો, જ્યાં ચમેલી અને મંદારના ફૂલો ખીલી રહ્યા હતા, સુગંધિત પવન વહેતો હતો, અને મધમાખીઓ ગુંજારી રહી હતી. એ સ્થળ શુભ હતું, શરદપૂનમના ચાંદનીના પ્રકાશથી અંધકાર દૂર થઈ ગયો હતો; કૃષ્ણના ચંચળ હાથે અને તેજસ્વી, કોમળ રેતીથી એ સ્થળ શોભામાન હતું. ગોપીઓએ પોતાના હૃદયમાં રહેલા દુઃખને કૃષ્ણના દર્શનથી ભૂલીને, પોતાની ઉપરની વસ્ત્રોથી, પોતાના વક્ષસ્થલના લાલ ચિહ્નોથી ચિતરાયેલા, શ્રીકૃષ્ણ માટે આસન તૈયાર કર્યું. એ આસન પર બિરાજમાન ભગવાન યોગીઓના હૃદયમાં જે રીતે બિરાજે છે, તેમ ગોપીઓની સભામાં તેજસ્વી બની બેઠા. એ સ્વરૂપ ત્રણેય લોકની શ્રીનો એકમાત્ર નિવાસસ્થાન હતું. ગોપીઓએ હાસ્ય, રમુજી નજર અને ભવ્ય ભૃકુટિથી શ્રીકૃષ્ણની આરાધના કરી, પોતાના હાથ તેમના ગોદમાં રાખીને તેમના ચરણોને સ્પર્શ્યા અને થોડીક ઠપકીવાળી વાણીમાં એમની સ્તુતિ કરી. ત્યારબાદ ગોપીઓએ પુછ્યું: "પ્રભુ, એક વ્યક્તિ પ્રેમ કરે અને સામે વ્યક્તિ પણ કરે, એકે કરે અને બીજું ના કરે, તો કયું યોગ્ય છે? કૃપા કરીને અમને કહો." શ્રીકૃષ્ણે ઉત્તર આપ્યો: "જે એકબીજાના સ્વાર્થ માટે પ્રેમ કરે છે, તેઓ મિત્રો છે, પણ એમાં સાચો પ્રેમ કે ધર્મ નથી – એ સ્વાર્થમય છે. જે વ્યક્તિને સામે પ્રેમ મળતો નથી, છતાં પ્રેમ કરે છે – જેમ દયાળુ માતા-પિતા કરે છે – એમાં સાચો પ્રેમ અને શ્રેષ્ઠ ધર્મ છે. કેટલાક તો પોતાને પ્રેમ કરનારા પ્રત્યે પણ પ્રેમ નથી કરતા; એમની તો વાત શું? તેઓ આત્મતૃપ્ત, સ્વયંમાં પૂર્ણ, કૃતઘ્ન અને વૃદ્ધોના અપમાનકર્તા છે. પણ, હે સખીઓ, હું પણ મારા પર પ્રેમ કરનારાઓને પ્રેમ કરતો નથી – કારણ કે તેમનાં મનમાં મારી અભાવની તીવ્ર તલપ છે, જેમ ગરીબને ધન મળે અને ફરી ગુમાય, તો એ ધન વિના બીજું કશું જ યાદ રહેતું નથી. તમે બધા તો જગત અને શાસ્ત્રના ધર્મ ત્યજીને મારી સેવા માટે અહીં આવ્યા છો. જો કે તમે મને સીધા આરાધો છો, હું છુપાઈ રહ્યો છું, જેથી તમે મારો રોષ ન કરો. હું તો દેવતાઓની આયુષ્યથી પણ, તમારી નિષ્કલંક ભક્તિનું પ્રતિફળ આપી શકતો નથી; જે લોકો ઘરના બંધન તોડી મારી ભક્તિ કરે છે, તેમનાં પુણ્ય કર્મો જ તેમનાં પુરસ્કાર છે." આ રીતે, ગોપીઓના હૃદયમાં આનંદ અને તૃપ્તિ પ્રસરી ગઈ. પછી શ્રીકૃષ્ણે યોગ અને ભક્તિ વિશે ઉપદેશ આપ્યો: "જ્યારે યોગરૂપ ભક્તિ ભગવાન વાસુદેવમાં થાય છે, ત્યારે ઝડપથી વૈરાગ્ય અને બ્રહ્મજ્ઞાન ઉત્પન્ન થાય છે. જ્યારે મન ઇન્દ્રિયોના કાર્ય દ્વારા સુખદુઃખમાં ભેદ નથી માને, ત્યારે મનુષ્ય પોતાના સ્વરૂપને જુએ છે – બધામાં સમદૃષ્ટિ, આસક્તિથી મુક્ત, સ્વસ્થિત. શુદ્ધ જ્ઞાન જ પરમ બ્રહ્મ, પરમાત્મા, ભગવાન છે; એ જ એકરૂપ છે, જો કે વિવિધ વસ્તુઓમાં ભિન્ન દેખાય છે. પૂર્ણ યોગ દ્વારા યોગી અહીં સર્વે વિષયોમાં વૈરાગ્ય પામે છે. એક જ્ઞાન, બહાર વળેલી ઇન્દ્રિયોથી, માયાથી વિષયરૂપ દેખાય છે – ગુણાતીત બ્રહ્મ પણ ધ્વનિ વગેરે સ્વરૂપે દેખાય છે. જેમ મહત્તત્વ અહંકારરૂપ થઈ, ત્રણ અને પાંચ ભાગે વિભાજિત થઈ, અગિયાર અંગથી બ્રહ્માંડ રૂપે જગતને ઉત્પન્ન કરે છે, તેમ યોગી શ્રદ્ધા અને ભક્તિથી સતત યોગાભ્યાસે, એકાગ્ર અને વૈરાગ્યપૂર્ણ મનથી એ બધું જુએ છે. આ રીતે મેં તને આ ગૂઢ જ્ઞાન કહ્યું, જે બ્રહ્મદર્શન છે, જેના દ્વારા પ્રકૃતિ અને પુરુષનું તત્ત્વ સમજાય છે. જેમ એક વસ્તુમાં અનેક ગુણ હોય, પણ ઇન્દ્રિયોના અલગ દ્વારથી જુદી જુદી જણાય છે, તેમ ભગવાન પણ અનેક માર્ગથી પ્રાપ્ત થઈ શકે છે. કર્મ, યજ્ઞ, દાન, તપ, અધ્યયન, ઇન્દ્રિય-મનનો દમન, કર્મત્યાગ – આ બધા દ્વારા, યોગના વિવિધ અંગો અને ભક્તિયોગ દ્વારા, કર્મયોગ અને સંન્યાસથી, આત્મજ્ઞાન અને દૃઢ વૈરાગ્યથી, ભગવાન ગુણવાળા કે નિર્ગુણ – બંને રીતે, આત્મદ્રષ્ટિથી પ્રાપ્ત થાય છે. હું તને ચતુર્વિધ ભક્તિયોગ પણ સમજાવ્યો, અને એ પણ કે કાળ અનાદિ અવસ્થામાં પ્રવેશે ત્યારે જીવોમાંથી એ કેવી રીતે અદૃશ્ય થઈ જાય છે. અજ્ઞાન અને કર્મથી સર્જાયેલા જન્મમરણના અનેક ચક્રોમાં જીવ ફસાઈ જાય છે, અને પોતાનો માર્ગ જાણતો નથી. આ જ્ઞાન કદી દુષ્ટ, અશાંત, દંભી, દુર્ભાવનાવાળા કે માત્ર બહારથી ધાર્મિક જણાય એવા લોકોને ન કહો; લોભી, ગૃહસ્થ જીવનમાં ફસાયેલા, અભક્ત કે મારા ભક્તોને દ્વેષ કરનારા માટે પણ નથી. પણ જે શ્રદ્ધાળુ, ભક્ત, શાંત, નિર્મલ, સર્વપ્રતિ દયાળુ અને મારા માટે સર્વથી પ્રિય છે – તેને આ જ્ઞાન આપવું. જે વૈરાગ્યમય, શાંત, નિર્મલ, અને મને સર્વપ્રિય માને છે – તેને પણ આપવું. હે માતા, જે કોઈ શ્રદ્ધાથી આ કથા સાંભળે કે મન એકાગ્ર કરી ઉચ્ચારે, તે નિશ્ચિતપણે મને પ્રાપ્ત કરે છે." આ રીતે, શ્રી શુકદેવજી કહે છે: "જ્યારે ગોપીઓએ ભગવાનના વચન સાંભળ્યા, ત્યારે તેમનું સર્વ દુઃખ અને વિરહ ક્ષણમાં દૂર થઈ ગયું, અને કૃષ્ણના સાક્ષાત્કારથી તેમનાં સર્વ મનોભાવ પૂર્ણ થયા.