શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

એક જીવ, શરીર સાથે, જીવનથી ભરપૂર, સતત કર્મો કરે છે અને તેમના ફળોનો અનુભવ કરે છે, એક દુનિયા પરથી બીજી દુનિયામાં ફરતો રહે છે—એમાં કયારેય વિરામ નથી. જીવનું શરીર, પાંચ તત્વો, ઇન્દ્રિયો અને મનથી બનેલું છે; જ્યારે એનું વિઘટન થાય છે, ત્યારે મૃત્યુ આવે છે, અને ફરીથી એનું પ્રાગટ્ય જન્મ કહેવાય છે. જ્યારે કોઈ વસ્તુને અનુભવવા માટેની ઇન્દ્રિય અને એ વસ્તુને અનુભવવાની ક્ષમતા ગુમાઈ જાય છે, ત્યારે એ વિઘટન કહેવાય છે; અને જ્યારે વસ્તુઓનો અનુભવ થાય છે, ‘હું’ ની ભાવના ઊભી થાય છે, ત્યારે એ જન્મ કહેવાય છે. જેમ આંખ કે તેની ઘટકો જોવાની શક્તિ ગુમાવે છે, ત્યારે જોનારનું દૃષ્ટિ ક્ષમતા પણ બંધ થઈ જાય છે—એ જ રીતે, જ્યારે બંને અયોગ્ય બને, દૃષ્ટિ સમાપ્ત થાય છે. માટે, કોઈને ડરવું, દુ:ખી થવું કે ગૂંચવણમાં પડવું જોઈએ નહીં; આત્માની યાત્રાને જાણીને, જ્ઞાનવાન, આસક્તિથી મુક્ત, અહીં યોગ્ય રીતે જીવન જીવવો જોઈએ. સાચી દૃષ્ટિથી, યોગ અને વૈરાગ્યથી જોડાઈ, Maya-થી બનેલી આ દુનિયામાં, શરીરથી અનાસક્ત રહીને જીવન જીવવું જોઈએ. એ સમયે, શુકદેવજી કહે છે: ગોપીઓ, વિવિધ રીતે ગાન અને વિલાપ કરતાં, ઉંચી અવાજે રડતાં, કૃષ્ણના દર્શનની તલપાપ સાથે, દુ:ખમાં ડૂબી ગઈ હતી. પછી, હરિ, એટલે કે શ્રીકૃષ્ણ, તેમના વચ્ચે પ્રગટ થયા—કમળ જેવું મુખ, સ્મિતે ભરપૂર, પીળાં વસ્ત્રો, હારથી શોભિત, અને પ્રેમદેવને પણ ચકિત કરનાર. પ્રિય કૃષ્ણને પાછા મળ્યા, એ સ્ત્રીઓની આંખો આનંદથી ખીલી ઉઠી; બધાં એકસાથે ઊભા થઈ ગયા, જાણે જીવ પોતે જ તેમના શરીરમાં પાછો આવી ગયો. એક ગોપી ખુશીથી કૃષ્ણના કમળ જેવાં હાથે પોતાના જોડાયેલા હાથોમાં લઈ લે છે; બીજી, કૃષ્ણના ચંદનથી લિપ્ત હાથને પોતાના કાંધ પર મૂકે છે. એક સળીલ ગોપી, કૃષ્ણે ચવેલા પાનને પોતાના હાથમાં લઈ લે છે; બીજી, longingથી ભરપૂર, કૃષ્ણના કમળ જેવા પગને પોતાના ઉર પર રાખે છે. એક ગોપી, પ્રેમની ઉથલપાથલથી ઘેરાઈ, ભ્રૂ ભાંયવી, હોઠ નીચે દાંત દબાવી, કૃષ્ણ તરફ તીક્ષ્ણ નજરે જોતી લાગે છે. બીજી, આંખે પblink ન કરતાં, કૃષ્ણના કમળ જેવા મુખને નિરંતર નિહાળે છે; છતાં, એ જમણા જમણા પીવે છે, પણ સંતોષ નથી—જેમ જ્ઞાની શ્રીકૃષ્ણના પગથી કદી તૃપ્ત નથી થતા. બીજી, આંખો બંધ કરી, આંખોની જ openingથી કૃષ્ણને હૃદયમાં લઈ જાય છે, અને યોગી જેવો આનંદ અનુભવે છે, રોમાંચથી ઘેરાઈ. કેશવના દર્શનથી, સૌ ગોપીઓ, સર્વોચ્ચ આનંદના ઉત્સવમાં મગ્ન, વિયોગનું દુ:ખ ત્યજી દે છે—જેમ જ્ઞાન પ્રાપ્ત થયા પછી લોકો દુ:ખ ભૂલી જાય છે. દુ:ખથી મુક્ત ગોપીઓથી ઘેરાયેલા, અચ્યૂત ભગવાન વધુ ઝલકતા, જેમ શક્તિથી સજ્જ મનુષ્ય પ્રકાશિત થાય છે. પછી, ભગવાન ગોપીઓ સાથે યમુનાના રેતાળ કાંઠે ગયા, જ્યાં ચમેલી અને મંદારાના ફૂલો ખીલા, સુગંધિત પવન વહેતો, અને મધમાખીઓ ગુંજી રહી હતી. એ સ્થળ શુભ હતું, શરદપૂનમના ચાંદનીથી અંધકાર દૂર, કૃષ્ણના ચંચલ હાથ, અને રેત કાંતિમય અને નરમ હતી. કૃષ્ણના દર્શનથી હૃદય દુ:ખ દૂર થઈ ગયું, જેમ વેદો પોતાનું લક્ષ્ય પામે છે; ગોપીઓએ પોતાના ઉપરના વસ્ત્રો, જે પોતાના ઉર પર લાલ રંગથી ચિહ્નિત હતા, દ્વારા પ્રિય કૃષ્ણ માટે બેઠક તૈયાર કરી. ત્યાં, ભગવાન યોગીઓના હૃદયમાં જે રીતે વસે છે, એ રીતે ગોપીઓની સભામાં, સૌના આરાધ્ય, ત્રણ લોકના વૈભવનું એક માત્ર ધામ, તેજસ્વી રૂપે બેઠા. ગોપીઓએ, હાસ્ય, રમૂજી નજર, અને ભાવસભર ભ્રૂથી, ઈચ્છાને પ્રગટ કરી, તેમના પગને હાથથી સ્પર્શ કરી, અને થોડા ખોટા ગુસ્સાથી ભગવાનને પ્રશંસા કરતા, એમ બોલ્યા: “જે પ્રેમ કરે છે, એના માટે કોઈ પ્રેમ કરે છે, કોઈ એના વિપરીત કરે છે, અને કેટલાક તો બંને માટે પ્રેમ નથી કરતા. હે મહાન, સાચું શું છે?” ભગવાન બોલ્યા: “જે લોકો પોતાનાં હિત માટે એકબીજાને પ્રેમ કરે છે, એ મિત્રો છે; પણ એમાં સત્ય પ્રેમ કે ધર્મ નથી, એ માત્ર સ્વાર્થ છે. જે લોકો, જેમ દયાળુ માતા-પિતા, એના માટે પ્રેમ નથી કરતા, છતાં પ્રેમ કરે છે, એમાં પ્રેમ અને ધર્મ શ્રેષ્ઠ છે. કેટલાક તો, જે તેમના માટે પ્રેમ કરે છે, એ માટે પણ પ્રેમ નથી કરતા; એ સ્વયં-તૃપ્ત, સ્વયં-પૂરક, અકૃતજ્ઞ, અને વડીલોના અપમાનકર્તા છે. પણ, હું, મિત્રો, જે મારા માટે પ્રેમ કરે છે, એમને પણ પ્રેમ નથી કરતો—કારણ કે, જેમ ગરીબ માણસ ધન મેળવે અને ગુમાવે, એના વિચારમાં એ આખો સમય એ ધનનું સ્મરણ કરે છે, બીજું કંઈ જાણતો નથી. તમે, નબળા, મારા માટે દુનિયાની અને શાસ્ત્રની ફરજ ત્યજી, મારી સેવા માટે સમર્પિત થયા; તમે સીધા મને પૂજ્યા, છતાં હું છુપાઈ રહ્યો, તો આથી દુ:ખી ન થવું, હે પ્રિયાઓ. હું, દેવતાઓના આયુષ્ય જેટલું પણ, તમારી નિર્મલ ભક્તિનું પ્રતિફળ આપી શકતો નથી; તમે, ઘરનાં કઠોર બંધન તોડી, જે શ્રેષ્ઠ કર્મ કર્યા છે, એ જ તમારો પુરસ્કાર છે.” આ રીતે, ‘ગોપીઓનું સમાધાન’ નામે, દશમ સ્કંધના પ્રથમ અર્ધમાં, શ્રીમદ ભાગવતના બત્રીસમા અધ્યાયનો અંત આવે છે. જ્યારે યોગરૂપ ભક્તિ ભગવાન વાસુદેવમાં નિમિત્ત બને છે, ત્યારે તે જલ્દીથી વૈરાગ્ય અને જ્ઞાન ઉત્પન્ન કરે છે, જે બ્રહ્મના અનુભવ સુધી લઈ જાય છે. જ્યારે મન, ઇન્દ્રિયોની ક્રિયાઓથી, pleasant કે unpleasant કોઈ પણ વસ્તુમાં ભેદ નથી માને— ત્યારે, એ જ ક્ષણે, મનુષ્ય પોતાને પોતે, unattached, સર્વમાં સમત્વથી, સ્વીકાર અને ત્યાગથી મુક્ત, સર્વોચ્ચ સ્થિતિમાં સ્થિત જોઉં છે. શુદ્ધ જ્ઞાન જ પરમ બ્રહ્મ, પરમ આત્મા, ભગવાન, પુરુષ છે; ભગવાન, એક જ છે, પણ વિષય અને અન્ય વસ્તુઓથી અલગ અલગ દેખાય છે. માત્ર એટલા સુધી, પૂર્ણ યોગથી, યોગી અહીં ઈચ્છિત લક્ષ્ય પામે છે—મહાન વૈરાગ્ય, સર્વથી પૂર્ણ વિમુક્તિ. એક જ જ્ઞાન, બહાર વળેલી ઇન્દ્રિયોથી, માયાના કારણે, વિષયરૂપે દેખાય છે—નિર્વિકાર બ્રહ્મ, ધ્વનિ વગેરે ગુણોથી પ્રગટ થાય છે. જેમ મહાન તત્વ, અહંકારરૂપે, ત્રણ અને પાંચ ભાગમાં, સ્વયં-શાસિત, અને એનું અગિયાર ભાગરૂપે બ્રહ્માંડ બને છે, જેમાં જગત ઉત્પન્ન થાય છે—એ જ, શ્રદ્ધા અને ભક્તિથી યોગમાં સતત લીન, મન એકાગ્ર, unattached, અને વૈરાગ્યથી જોનારને દેખાય છે. આ રીતે, આ ગહન જ્ઞાન, બ્રહ્મના દર્શનરૂપ, પ્રકૃતિ અને પુરુષની તથ્યતા સમજાવવા માટે કહેવામાં આવ્યું છે. જેમ કોઈ વસ્તુ, ઘણા ગુણો હોવા છતાં, ઇન્દ્રિયોના અલગ અલગ દ્વારથી અનુભવાય છે, પણ વિભાજીત નથી, એ જ રીતે ભગવાન, અનેક શાસ્ત્રમાર્ગોથી પામ્યા, પણ એક જ છે. કર્મ, યજ્ઞ, દાન, તપ, અધ્યયન, દમ, ઇન્દ્રિયો અને મન પર નિયંત્રણ, અને કર્મનો ત્યાગ—આ બધાથી...