શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

સત્સંગથી મળતા ગુણો જેવા કે સત્ય, પાવનતા, દયાળુપણું, મૌન, બુદ્ધિ, સુખ, લજ્જા, યશ, ક્ષમા, શાંતિ, આત્મસંયમ અને સમૃદ્ધિ—all gradually diminish when we associate with those who lack these very qualities. તેથી, જે લોકો ચંચળ, મૂર્ખ, મનથી તૂટી ગયેલા કે અસાદુ હોય, અથવા દયનીય હોય, કે જે સ્ત્રીઓ રમકડા જેવી હોય, એવાં લોકોની સંગતિ ટાળવી જોઈએ. મોહ અને બંધન સામાન્ય લોકોની સંગતિ કરતાં સ્ત્રીઓની સંગતિથી વધુ થાય છે—અને એથી પણ વધુ, જેમને સ્ત્રીઓ પ્રત્યે આસક્તિ છે, એમની સંગતિથી થાય છે. પ્રજાપતિએ પોતાનાં જ પુત્રીને મૃગીઓના રૂપમાં જોઈને, તેના સૌંદર્યથી મોહિત થઈ, હરણના રૂપમાં પીછો કર્યો અને પછી શરમથી ભરાઈ ગયા. એટલા બધા સર્જન અને પુનઃ સર્જન થયેલા જીવોમાં, મારી જેવી સ્ત્રી, જે માયાથી રચાયેલી છે, એને કોણ—મહર્ષિ નારાયણ સિવાય, જેમનું મન કદી પણ ચંચળ થતું નથી—રોકી શકે? મારી માયાની શક્તિ જુઓ, જે સ્ત્રીના રૂપમાં પ્રગટ થાય છે; એ દિશા-વિજયી મહાપુરૂષોને પણ વશ કરી લે છે, માત્ર ભ્રૂકુંચનથી જ ધરતી પર ચાલનારા મહાન પુરુષોને પણ જીતી લે છે. જે યોગી સર્વોચ્ચ અવસ્થામાં પહોંચવા ઇચ્છે છે, એને કદી સ્ત્રીઓની સંગતિ કરવી નહીં; જે લોકો મને સેવા કરીને પરમાત્મા પ્રાપ્ત કરે છે, તેઓ કહે છે કે આવી સંગતિ તો નર્કનું દ્વાર છે. દેવતાઓ દ્વારા રચાયેલી મારી માયા, સ્ત્રીના સ્વરૂપે ધીમે ધીમે નજીક આવે છે; એને એ રીતે ઓળખવી જોઈએ જેમ ઘાસથી ઢંકાયેલી કૂવા જેવી, જે આત્મા માટે મૃત્યુરૂપ છે. મોહગ્રસ્ત પુરુષ, મારી માયાને પોતાની પત્ની માને છે, જે ગાયના સ્વરૂપમાં દેખાય છે; સ્ત્રીઓની સંગતિથી એ સ્ત્રી-શરીરમાં જાય છે અને ધન, સંતાન તથા ઘરથી બંધાય જાય છે. એ સ્ત્રી, જે પતિ, સંતાન અને ઘરનું સ્વરૂપ છે, એ જ મૃત્યુ છે, જે વિધિના જોગે આવે છે—જેમ શિકારીનું ગીત હરણ માટે મૃત્યુરૂપ બને છે. આ રીતે, જીવાત્મા શરીર સાથે જન્મે છે, જગતભરમાં ભટકે છે, સતત કર્મો કરે છે અને તેના ફળ ભોગવે છે. આ શરીર, પંચમહાભૂત, ઇન્દ્રિયો અને મનથી બનેલું છે, એ જીવને અનુસરે છે; તેનું વિલય એટલે મૃત્યુ અને તેનું પ્રગટ થવું એટલે જન્મ. જ્યારે વિષયને ગ્રહણ કરવાની ઇન્દ્રિયો અને ગ્રહ્યપદાર્થ બંને લુપ્ત થાય છે, ત્યારે તેને વિલય કહે છે; અને વિષયગ્રહણ થવાથી 'હું'ની ભાવના થાય છે, એ જન્મ કહેવાય છે. જેમ આંખ કે તેના અંગો જોવાની ક્ષમતા ગુમાવે છે, તો દ્રષ્ટાની દૃષ્ટિ પણ બંધાય જાય છે—એ જ રીતે, બંને અયોગ્ય થાય ત્યારે દૃષ્ટિનો અંત આવે છે. આથી, કોઈને ડરવું, દુઃખી થવું કે ગુંચવાવું જોઈએ નહીં; આત્માની યાત્રા જાણીને, વૈરાગ્યવંતો વિવેકી પુરુષ અહીં યોગ્ય રીતે જીવન વિતાવે. સત્યદ્રષ્ટિથી યુક્ત બુદ્ધિ, યોગ અને વૈરાગ્ય સાથે, આ માયિક જગતમાં દેહથી અસંલગ્ન રહીને જીવવું જોઈએ. એ સમયે, શુકદેવજી કહે છે: ગોપીઓ વિવિધ રીતે ગીત ગાતી, દુઃખ વ્યક્ત કરતી, અને ઉંચા અવાજે રડતી હતી, હે રાજન, કૃષ્ણના દર્શન માટે તરસતી હતી. એ પછી, હરિ, જેમનું મુખ કમળ જેવું સ્મિતમય હતું, પીળા વસ્ત્રો અને ફૂલોની વણાવેલી માળા પહેરીને, એ પ્રેમદેવતાને પણ મોહિત કરી દે એવા, ગોપીઓની વચ્ચે પ્રગટ થયા. પ્યારાને પાછા મળતાં જ સ્ત્રીઓની આંખોમાં આનંદ ફૂટી નીકળ્યો; બધા એકસાથે ઊભી રહી—as if their very life had returned. કોઈએ આનંદથી હરિના કમળ જેવા હાથને જોડેલા હાથે પકડી લીધા; બીજી એના ચંદનલિપ્ત હાથને પોતાના ખભા પર મૂકી. કોઈ સુશીલાએ હરિ ચવેલી પાનની વાટકી હાથે ગ્રહણ કરી; બીજી, તીવ્ર તરસથી, એના કમળ-પદને પોતાના વક્ષસ્થળ વચ્ચે મૂકી. કોઈ, ભ્રૂકુટિ ભીંસી, પ્રેમના ઉલ્લાસથી વ્યાકુળ થઈ, તીક્ષ્ણ નજરથી માર્યા જેવી લાગતી હતી, હોઠ નીચે દાંત દબાવી. બીજી, અચલ દૃષ્ટિથી, હરિના કમળ સમાન મુખને જોઈ રહી, અને એ જોતા જોતા પણ કદી તૃપ્ત થતી નહોતી—જેમ વિદ્વાન ભગવાનના પગથી કદી તૃપ્ત થતા નથી. બીજી, આંખો બંધ કરીને, પોતાના હૃદયમાં કૃષ્ણને આંખોના દ્વારથી આવકારતી, રોમાંચિત અંગોથી એને હૃદયે લપટતી, યોગીની સમાધિમાં લીન થઈ ગઈ. આમ, બધા ગોપીઓએ કેશ્વરના દર્શનથી, પરમ આનંદ ઉત્સવ અનુભવ્યો અને વિયોગનું દુઃખ છોડ્યું—જેમ જ્ઞાનીને જ્ઞાન પ્રાપ્ત થયા પછી દુઃખ રહેતું નથી. આ દુઃખમુક્ત ગોપીઓથી ઘેરાયેલા, અચ્યૂત ભગવાન વધુ તેજસ્વી જણાઈ—જેમ શક્તિઓથી સશક્ત વ્યક્તિ. પછી, ભગવાન એ ગોપીઓ સાથે યમુના ના રેતીલા કિનારે ગયા, જ્યાં ચમેલી અને મન્દાર ફૂલો ખીલેલા હતા, સુગંધિત પવન વહેતો અને ભમરો ગુનગુનાવતા. એ સ્થળ શુભ હતું, શરદપૂનમના ચંદ્રપ્રકાશથી અંધકાર દૂર થયો હતો, કૃષ્ણના ચંચળ હાથે, અને રેતી કાંપાળ અને તેજસ્વી હતી. પ્રેમથી હૃદયમાં આનંદ છવાઈ ગયો, જેમ વેદો પોતાના પરમ લક્ષ્ય સુધી પહોંચે છે, એમ ગોપીઓએ પોતાના ઉપરના વસ્રો પાથરી, એમાં પોતાના વક્ષસ્થળનાં લાલ ચિહ્નો હતા—એથી પોતાના પ્રિયતમ માટે આસન તૈયાર કર્યું. ત્યાં, એ આસને ભગવાન, યોગીઓના હૃદયમાં જે રીતે આસન ગહણ કરે છે તેમ, ગોપીઓની સભામાં તેજસ્વી રીતે બેસ્યા—એમનું રૂપ ત્રણેય લોકની લક્ષ્મીનું એકમાત્ર નિવાસસ્થાન હતું. પછી, ગોપીઓએ, જેમને ભગવાને કામ પ્રગટાવ્યો, હાસ્ય, રમુજી નજરો અને ભ્રૂકુટિથી એનું પૂજન કર્યું; પગને પોતાના હાથથી સ્પર્શી, એના કાંધ પર રાખી, અને થોડુંક ઢોંગી ગુસ્સા સાથે વખાણ કરતાં બોલી. ગોપીઓએ કહ્યું: એક પ્રેમ કરે છે તો બીજું પણ કરે છે; બીજું એના વિરુદ્ધ કરે છે; અને કોઈ તો બંનેથી વિમુખ રહે છે. હે મહાન, સાચું શું છે, એ કહો. ભગવાને કહ્યું: જે લોકો પોતાનાં હિત માટે એકબીજાને પ્રેમ કરે છે, એ મિત્રો છે; પણ એમાં સાચો પ્રેમ કે ધર્મ નથી—એ માત્ર સ્વાર્થ માટે છે. જે લોકો એમને પ્રેમ કરતા નથી, એમ છતાં પ્રેમ કરે છે, જેમ દયાળુ માતાપિતા, એ નિર્દોષ છે—એમાં સ્નેહ અને ધર્મ શ્રેષ્ઠ છે. કોઈ-કોઈ તો, જેમના માટે પ્રેમ પ્રગટાવવામાં આવે છે, તેમ છતાં પ્રેમ કરતા નથી—તો પછી જે પ્રેમ કરતા નથી તેમની વાત જ શું! તેઓ આત્મનિષ્ઠ, સ્વયં-સંતૃપ્ત, કૃતઘ્ન અને વડીલોના અપમાનકર્તા છે. પણ હું, હે સખીઓ, મારા ભક્તો માટે, જેમણે મને પ્રેમ આપ્યો છે, એમને પણ તાત્કાલિક પ્રેમ આપતો નથી; જેમ ગરીબને ધન મળે અને પછી ગુમાવી દે, તો એ સતત એના વિચારમાં રહે છે અને બીજું કશું જ યાદ રાખતો નથી. તમે તો, હે નબળી ગોપીઓ, મારા માટે દુન્યવી અને શાસ્ત્રીય ફરજીઓ છોડી દીધી છે; મારી સીધી આરાધના છતાં, હું છુપાઈ ગયો—કેમ કે તમે મને વેરગી ન થાઓ. હું તો—even if I had the lifespan of the devas—તમારી નિર્મળ ભક્તિનું ઋણ ચૂકવી શકતો નથી; જેમણે ઘરનાં મજબૂત બંધનો તોડી મારા માટે પ્રેમ કર્યો છે, એમના પુણ્ય કર્મો જ તમારો પ્રતિફળ છે. આ રીતે, પ્રથમ સ્કંધના દસમા અધ્યાયના બત્રીસમાં અધ્યાયનું, 'ગોપીઓનું આશ્વાસન' નામે, શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણ, પરમહંસ શાસ્ત્રનાં અધ્યાયનું સમાપન થાય છે. જ્યારે યોગરૂપે ભક્તિ ભગવાન વાસુદેવમાં લગાવવામાં આવે છે, ત્યારે તે જલ્દીથી વૈરાગ્ય અને બ્રહ્મજ્ઞાન ઉત્પન્ન કરે છે, જે પરમાત્મા-સાક્ષાત્કાર તરફ દોરી જાય છે.