શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

શૌનકાદિ ઋષિઓના સભામાં, સુતજી ભગવત કથા વિશે કહે છે: "સાત દિવસની શ્રવણ, યોગ, ધ્યાન, અને જ્ઞાનથી પણ શ્રેષ્ઠ છે; તેની મહિમા તો અવિશ્વસનીય છે—વારંવાર તે સર્વથી વધુ છે." શૌનક કહે છે: "આ કથા તો અદભુત છે; જ્ઞાન અને અન્ય ધર્મોને એક બાજુ રાખી, ભાગવત પુરાણ કેવી રીતે ઉપજ્યું, જે સર્વોત્તમ કલ્યાણ અને યોગાદિ માર્ગો દર્શાવે છે?" સુતજી કહે છે: "જ્યારે શ્રીકૃષ્ણ પૃથ્વી છોડીને પોતાના ધામ જવા નિશ્ચય કર્યો, ત્યારે ઉદ્ધવ સહિત અગિયાર મુખ્ય ભક્તો પાસે બેઠા. ઉદ્ધવ, શ્રીકૃષ્ણને કહે છે: 'હે ગોવિંદ, તમે ભક્તોના કાર્યો પૂરા કરીને વિદાય લેશો; મારા હૃદયમાં ઊભેલી મોટી ચિંતા સાંભળો અને મને આશ્વાસન આપો. હવે ભયાનક કલિ યુગ આવી ગયો છે; દુષ્ટ લોકો ફરીથી ઉદ્ભવશે, અને સજ્જન પણ તેમની સંગતિથી ઉગ્ર બની જશે. પૃથ્વી ભારથી પીડાયેલી, ગાયના રૂપમાં આશ્રય લેશે; હે કમલનયન, તમારા સિવાય બીજો કોઈ રક્ષક દેખાતો નથી. હે ભક્તવત્સલ, કૃપા કરો અને વિદાય ન લો; ભક્તોના હિત માટે, તમે ગુણધર્મયુક્ત રૂપ ધારણ કર્યું છે, જ્યારે તમે સ્વરૂપે નિરાકાર અને ચૈતન્ય છો. તમારા વિના ભક્તો પૃથ્વી પર કેવી રીતે રહેશે? નિરાકારની પૂજા મુશ્કેલ છે, તેથી કંઈક વિચાર કરો.'" ઉદ્ધવના શબ્દો સાંભળીને, શ્રીહરિ પ્રભાસ ક્ષેત્રે વિચારે: 'ભક્તોના આધાર માટે શું કરું?' પછી, પોતાનું દિવ્ય તેજ ભાગવત પુરાણમાં સ્થાનાંતરિત કરે છે; પોતાને છુપાવી, શ્રીમદ્ ભાગવતના પવિત્ર સાગરમાં પ્રવેશ કરે છે. તેથી, શબ્દરૂપ આ ભાગવત, સ્વયં હરિ રૂપે પ્રગટ છે; તેને સેવા, શ્રવણ, પઠન, કે દર્શન દ્વારા પાપો નાશ પામે છે. સાત દિવસની ભાગવત શ્રવણ, તમામ સાધનાઓથી શ્રેષ્ઠ ગણાય છે; આ કલિ યુગ માટે ધર્મ જાહેર થયો છે. આ ધર્મ કલિ યુગમાં દુ:ખ, ગરીબી, અશુભ અને પાપ દૂર કરવા, તથા કામ-ક્રોધને જીતવા માટે જાહેર થયો છે. કેમ કે, વૈષ્ણવ માયા—even દેવતાઓ માટે પણ—છોડી આપવી અતિ દુષ્કર છે; તો સામાન્ય લોકો કેવી રીતે છોડી શકે? તેથી સાત દિવસના પઠન-શ્રવણનું વિધાન છે. સુતજી કહે છે: "જ્યારે ઋષિઓએ કલિ યુગ માટે આ ધર્મ જાહેર કર્યો, ત્યારે નાગશ્રવણની સભામાં અદભુત ઘટના ઘટી. હે શૌનક, સાંભળો: ભક્તિ, પોતાના બે યુવાન પુત્રોને હાથમાં લઈ, પવિત્ર પ્રેમરૂપે, વારંવાર 'શ્રીકૃષ્ણ, ગોવિંદ, હરે, મુરારી, નાથ' નામો ઉચ્ચારતી, અચાનક પ્રગટ થઈ. સભામાં સૌએ તેને જોયા—તે ભાગવતના અર્થના આભૂષણોથી સજ્જ, સુંદર વસ્ત્રો પહેરીને આવી; સૌ આશ્ચર્યમાં પડ્યા—કેવી રીતે, ક્યાંથી આવી? તે સમયે, કુમારો કહે: 'તે હવે આ કથાના સારથી પ્રગટ થઈ છે.' આ સાંભળીને, ભક્તિ તથા તેના પુત્રો વિનમ્રતાપૂર્વક સનતકુમારને પૂછે છે: 'આજે, તમારી કૃપાથી, હું કલિ યુગમાં લુપ્ત હતી, પણ આ કથાના અમૃતથી પુષ્ટ થઈ છું; હવે, હું ક્યાં વસું? બ્રાહ્મણો મને કહો.'" કુમારો કહે છે: 'હે ભક્તિ, ભક્તોમાં તમે ગોવિંદના રૂપો ઉત્પન્ન કરો છો; પ્રેમને પોષો છો, સંસારના રોગો નાશ કરો છો; તેથી, હંમેશા, વૈષ્ણવોના હૃદયમાં સ્થિર રહો.' તેથી, કલિ યુગના દોષો તમને જોઈ શકતા નથી, તેમનો પ્રભાવ પણ નથી; કુમારોના આજ્ઞાથી, ભક્તિ હરિભક્તોના હૃદયમાં સ્થિર થઈ. સુતજી કહે છે: "જગતમાં, જે લોકો સર્વ પ્રકારથી દયાળુ છે, પરંતુ તેમના હૃદયમાં માત્ર શ્રીહરિ પ્રત્યે ભક્તિ છે, તેઓ સાચા ધન્ય છે; કેમ કે, સ્વયં હરિ, પોતાનું ધામ છોડી, ભક્તિના તાંતણે બંધાઈ, તેમના હૃદયમાં પ્રવેશ કરે છે. આજે, ભા­ગવત તરીકે ઓળખાતા, જે પૃથ્વી પર બ્રહ્મરૂપ છે, તેની મહિમા શું કહીએ? તેના આશ્રયમાં—even કથાના વાચક અને શ્રોતાએ પણ—શુદ્ધ સમતા પ્રાપ્ત કરે છે, જે બીજાં કોઈ ધર્મથી મળતી નથી." પછી, સુતજી કહે છે: "વૈષ્ણવોના હૃદયમાં અદભુત ભક્તિ જોઈ, ભક્તવત્સલ ભગવાને પોતાનું ધામ છોડી દીધું. તેઓ વનમાલા પહેરેલા, મેઘ જેવા શ્યામ, પીળાં વસ્ત્રો, સુવર્ણ કટિબંધી, તેજસ્વી મુકુટ અને કુંડલોથી શોભિત હતા. ત્રણ વક્ર ભંગીથી, સૌંદર્યથી ભરપૂર, કૌસ્તુભમણિથી સજ્જ, દસ લાખ કામદેવથી પણ વધુ સુંદર, ચંદનના સુગંધથી અષ્ટંગ, મધુર, વાંસળી ધારણ કરતા, પરમ આનંદ અને ચૈતન્યરૂપે, ભક્તોના પવિત્ર હૃદયમાં પ્રવેશ કરે છે. વૈકુંઠવાસી, જેમ કે ઉદ્ધવ અને અન્ય વૈષ્ણવો, ભાગવત કથાના શ્રવણ માટે પૃથ્વી પર ગુપ્ત રૂપે આવ્યા છે. એ સમયે, જય જયકારના નાદ, અદભુત રસની અનુભૂતિ, પુષ્પોની वर्षા, અને શંખના ધ્વનિ સતત સંભળાય છે. સભામાં બેઠેલા સૌ, શરીર, ઘર, અને સ્વનું ભાન ભૂલી ગયા; તેમના આ ભક્તિમાં લીન અવસ્થાને જોઈ, નારદજી કહે છે: 'હે ઋષિઓ, આજે મેં આ અદભુત મહિમા જોઈ છે, સાત દિવસની ભાગવત કથાથી—even અજ્ઞાન, દુરાચાર, પશુ અને પક્ષીઓ પણ—સર્વ પાપથી મુક્ત થાય છે.' 'તેથી, મનુષ્યલોકમાં, કલિ યુગમાં, મનશુદ્ધિ માટે બીજું કંઈ નથી; પૃથ્વી પર પાપના ઢગલા નાશ કરવા માટે, ભાગવત કથાના શ્રવણ જેટલું બીજું કંઈ નથી.' નારદ પુછે છે: 'કોણો, સાત દિવસના પઠનથી શુદ્ધ થાય છે? કોઈ દયાળુ વ્યક્તિ, વિશ્વના હિત માટે, શું નવો માર્ગ બતાવ્યો છે?' કુમારો કહે છે: 'જે મનુષ્યો સતત પાપ કરે છે, દુષ્ટ વર્તન કરે છે, ક્રોધથી દગધ, કૂવૃત્તિ, કામથી ભરેલા—કલિ યુગમાં, સાત દિવસના યજ્ઞથી શુદ્ધ થાય છે. જે સત્યવિહિન, માતાપિતાને અપમાન કરે છે, કામગ્રસ્ત, આશ્રમધર્મવિહિન, કપટી, ઈર્ષ્યાળુ, હિંસક—કલિ યુગમાં, સાત દિવસના યજ્ઞથી શુદ્ધ થાય છે. જે પાંચ મહાપાપ કરે છે, દગાબાજ, ક્રૂર, દયાહિન, બ્રહ્મધનથી પોષાય છે, પરસ્ત્રીગમન કરે છે—કલિ યુગમાં, સાત દિવસના યજ્ઞથી શુદ્ધ થાય છે. જે શરીર, વાણી, મનથી સતત પાપ કરે છે, દગાબાજ, અડવણ, પરધનથી પોષાય છે, અપવિત્ર, દુર્વૃત્તિ ધરાવે છે—કલિ યુગમાં, સાત દિવસના યજ્ઞથી શુદ્ધ થાય છે.' 'હવે, હું તમને એક પ્રાચીન કથા કહું છું, જેના માત્ર શ્રવણથી પાપ નાશ થાય છે.' કુમારો કહે છે: 'તુંગભદ્રા તટે, એક સુંદર શહેર હતું, જ્યાં ચાર વર્ણના લોકો પોતાના ધર્મ અનુસાર સત્ય અને સદાચારમાં નિષ્ઠાવાન હતા. એ શહેરમાં, આત્મદેવ નામનો એક બ્રાહ્મણ રહેતો, જે સર્વ વેદોમાં પારંગત, શ્રુતિ-સ્મૃતિમાં નિપુણ, બીજાં સૂર્ય જેવો તેજસ્વી હતો.' આ રીતે, ભાગવત કથાના સાત દિવસના શ્રવણની મહિમા, ભક્તિનું પ્રગટ થવું, અને પાપી-પતિતોને પણ શુદ્ધ કરવાની શક્તિ, આ પવિત્ર સભામાં પ્રગટ થઈ.