શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

સાંજના અંતે, વનફૂલો જેવી મુખાકૃતિ ધરાવતાં, વાદળી વાળવાળા, ધૂળથી ઢંકાયેલા, વારંવાર પ્રગટ થતાં કૃષ્ણ, તું અમારા હૃદયમાં પ્રેમની લહેરો ઉઠાવે છે. તારા કમળ જેવા પગ, જે વંદન કરનારને ઇચ્છિત ફળ આપે છે, જેમને ભૂમિના શોભા લક્ષ્મીજી પણ પૂજે છે, દુઃખમાં ધ્યાન કરવા યોગ્ય છે અને શાંતિ આપે છે—હે પ્રિય, એ પગ અમારાં છાતી પર મૂકી અમારા દુઃખ દૂર કર. તારા હોઠો, જે મીઠી વાંસળીના સ્પર્શથી સુગંધિત છે, પ્રેમ વધારતા અને દુઃખનો નાશ કરતાં, બધા અન્ય રાગોને ભૂલાવી દે છે—હે વીર, અમને તારા હોઠોના અમૃતનો અનુભવ કરાવ. જ્યારે તું દિવસ દરમિયાન વનમાં વિહાર કરે છે, ત્યારે તને ન જોઈ શકનાર માટે પળો પણ યુગ સમાન બની જાય છે. તારા વાળની લટ અને સુંદર ચહેરો, જેમની આંખોમાં જડતા છે, તેમને પોતાના પાંપણો છુપાવી લે છે. અમે પતિ, પુત્ર, કુટુંબ, ભાઈ અને સગાં-સંબંધી બધાને છોડીને, અંતે તારી પાસે આવી છીએ, હે અચ્યૂત. તારો માર્ગ જાણીને, તારી મોહક વાંસળીના સ્વરથી મોહિત થઈ, એવી કઈ સ્ત્રી છે કે રાત્રે પોતાના ઘરે પાછી જાય? તારા ગુપ્ત સંવાદો, હૃદયમાં ઉદ્ભવતો પ્રેમ, તારી સ્મિતભરી મુખાકૃતિ, પ્રેમભરી નજરો અને તારા વિશાળ છાતીની તેજસ્વિતા, repeatedly અમારા મનને તરસાવું છે, ભ્રમિત કરે છે—હે શ્રીવાસ, repeatedly. હે વ્રજવાસીઓના કલ્યાણરૂપ, તારી હાજરી માત્રથી બધું દુઃખ દૂર થાય છે અને સર્વત્ર શુભતા ફેલાય છે. કૃપા કરીને, જેમના હૃદયમાં તારા વિયોગની તીવ્ર ચાહના છે, એમના પડખેથી થોડું પણ દૂર થઈ જા—એમનું દુઃખ દૂર થતું નથી, તારા વિયોગથી જ એ દુઃખનું નિર્વાણ થાય છે. હે પ્રિય, અમે ભયથી પણ તારા કમળ જેવા પગ અમારા છાતી પર ધીમેથી મૂકી દઈએ છીએ—શું એ પગની કઠિનતા માટે તું વનમાં ભટકે છે? શું તારા પગને કાંટા અને પથ્થરો દુઃખ આપતા નથી? અમારું મન, જે તારા જીવનથી જ જીવતું છે, તારી પાસેથી કદી દૂર જતું નથી. આ રીતે, પ્રથમ સ્કંધના દશમ અધ્યાયના પ્રથમ ભાગમાં, 'ગોપીઓનું ગીત' નામનું અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે. પછી, રામની પત્નીઓ, એમના પતિના શરીરને અંકલાવી અગ્નિમાં પ્રવેશી ગઈ; વસુદેવની પત્નીઓ અને હરિની વહુઓ, જેમાં પ્રતિમ્નની પણ હતી, એમણે પણ આવું જ કર્યું; અને કૃષ્ણની પત્નીઓ, રુક્મિણીના નેતૃત્વમાં, કૃષ્ણ સાથે આત્મસંયોગથી અગ્નિમાં પ્રવેશી ગઈ. કૃષ્ણના વિયોગથી દુઃખી થયેલા અર્જુને, કૃષ્ણના ગીતો અને જ્ઞાનપૂર્ણ વચનો દ્વારા પોતાનું મન શાંત કર્યું. તેણે પોતાના મૃત્યુ પામેલા સગાં-સંબંધીઓના યોગ્ય ક્રિયા-કર્મ કર્યા. હરિએ છોડેલી દ્વારકા શહેરને, ભગવાનના દિવ્ય નિવાસ સિવાય, ક્ષણમાં જ સમુદ્રે ગરકી નાખી. ત્યાં, ભગવાન મધુસૂદન સદા હાજર છે, જેમનું સ્મરણ કરવાથી સર્વ દુઃખો દૂર થાય છે; તેઓ સર્વશ્રેષ્ઠ શુભ છે. બચેલા સ્ત્રીઓ, બાળકો અને વૃદ્ધોને અર્જુને ઇન્દ્રપ્રસ્થ લઈ જઈ, ત્યાં વજ્રને રાજયાભિષેક કરાવ્યો. પોતાના મિત્રોના મૃત્યુના સમાચાર સાંભળીને, રાજા, અર્જુનના પિતામહોએ તને વંશધર બનાવી, પછી બધા મહાન માર્ગે પ્રસ્થાન કરી ગયા. જે કોઈ શ્રદ્ધાથી વિષ્ણુના જન્મ અને કાર્યોનું વર્ણન કરે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે. આ રીતે, હરિના મનોહર અવતારો, વિરુદ્ધ કાર્યો અને બાળલીલાઓનું શ્રવણ અને પઠન કરીને, માણસને પરમ ભક્તિ પ્રાપ્ત થાય છે—જ્યાં પણ હોય ત્યાં. શરીર, અભિમાન, વધતો ક્રોધ અને કામનાથી ભરાયેલ વ્યક્તિ, બીજાં ઈચ્છુકો સાથે ઝઘડો કરે છે અને પોતે જ વિનાશ પામે છે. પાંચ મહાભૂતોથી બનેલા શરીરમાં, અજ્ઞાની આત્મા વારંવાર 'હું' અને 'મારું' ના ભ્રમમાં ફસાઈ જાય છે, અને આવું વિચારીને ખોટી બુદ્ધિ પેદા થાય છે. જો કોઈ પદાર્થના આનંદ માટે દુષ્ટોનો માર્ગ પકડે, તો તે ફરીથી અંધકારમાં પડી જાય છે. સત્ય, પવિત્રતા, દયા, મૌન, બુદ્ધિ, ભાગ્ય, લાજ, યશ, ક્ષમા, શાંતિ, આત્મસંયમ અને સમૃદ્ધિ—આ બધું દુષ્ટ સંગથી ઘટે છે. ક્યારેય ચંચળ, મૂર્ખ, હતાશ, અસાધુ, દયનીય અથવા રમણિય સ્ત્રીઓ સાથે સંગ ન કરવો. મોહ અને બંધન, બીજાં લોકો કરતાં સ્ત્રીઓના સંગથી વધુ થાય છે—અને સ્ત્રીઓથી આસક્ત લોકોના સંગથી તો વધુ જ થાય છે. પ્રજાપતિએ પોતાની દીકરીને, જે હરણીની રૂપે હતી, જોઈને, પોતે મૃગ બની પીછો કર્યો—લજ્જિત થયો. નિરંતર સર્જાતા સર્વ જીવોમાં, મારા સિવાય બીજું કોણ, નારાયણ ઋષિ સિવાય, મારી જેવી માયા-રૂપિ સ્ત્રી સામે અડીખમ રહી શકે? મારી માયાની શક્તિ જુઓ—સ્ત્રીના રૂપમાં, તે દિશા-વિજયીઓને પણ જીતી લે છે; માત્ર ભ્રૂભંગથી પૃથ્વી પર ચાલનારા પુરુષોને વશ કરી લે છે. યોગના સર્વોચ્ચ અવસ્થાએ પહોંચવા ઇચ્છનાર એ સ્ત્રીઓ સાથે ક્યારેય સંગ ન કરે; જેમણે મારી સેવા દ્વારા પરમાત્મા પ્રાપ્ત કર્યો છે, તેઓ કહે છે કે એવો સંગ નરકનું દ્વાર છે. દેવતાઓએ રચેલી સ્ત્રી-રૂપિ માયા ધીમે ધીમે આવે છે; તેને આત્માના મૃત્યુરૂપે ઓળખવી જોઈએ, જેમ ઘાસથી ઢંકાયેલું કૂવું છુપાયેલું હોય. મોહવશ, પુરુષ તેને પોતાની પત્ની માને છે, જ્યારે તે મારી માયા છે, ગાયના રૂપમાં દેખાય છે; સ્ત્રીઓના સંગથી તે સ્ત્રીપણે જાય છે અને ધન, સંતાન, ઘરથી બંધાઈ જાય છે. તેને, જે પતિ, સંતાન અને ઘરનું સ્વરૂપ છે, એના રૂપે મૃત્યુ સમજી લેવું જોઈએ—જેમ શિકારીનું ગીત હરણ માટે મૃત્યુ છે. પ્રાણવંત શરીર સાથે જીવ જગતમાં ફરતો રહે છે, સતત કર્મ કરે છે અને તેનાં ફળ ભોગવે છે. પંચભૂત, ઇન્દ્રિયો અને મનથી બનેલું શરીર એને અનુસરે છે; તેનું વિલય એનું મૃત્યુ છે, અને તેનું પ્રગટ થવું એ જન્મ છે. જ્યારે વિષયને ગ્રહણ કરવાની ક્ષમતા અને એ વિષય બંને નષ્ટ થાય, ત્યારે એને વિલય કહે છે; વિષયના અનુભવથી 'હું' ભાવ ઊપજે છે, એ જન્મ કહેવાય છે. જેમ આંખ કે એના અંગો જોવાની ક્ષમતા ગુમાવે, ત્યારે દ્રષ્ટાની દૃષ્ટિ બંધ થાય છે—એ જ રીતે, બંને અયોગ્ય બનતા દૃષ્ટિ સમાપ્ત થાય છે. એથી, ભય, દયા કે મૂંઝાયેલી સ્થિતિમાં રહેવું જોઈએ નહીં; આત્માના યાત્રા જાણીને, વિરાગી અને જ્ઞાની પુરુષે અહીં અનુકૂળ જીવન જીવવું જોઈએ. સાચી દૃષ્ટિથી, યોગ અને વિરાગ્યથી યુક્ત થઈ, આ માયામય જગતમાં, શરીરની ચિંતા કર્યા વિના રહેવું જોઈએ. શુકદેવજી કહે છે: આમ, ગોપીઓ વિવિધ રીતે ગીત ગાઈ અને વિયોગમાં રડતી હતી, હે રાજા, કૃષ્ણના દર્શનની તીવ્ર તરસમાં. ત્યારબાદ, હરિ પોતે તેમના વચ્ચે પ્રગટ થયા—કમળ જેવા મુખ પર સ્મિત, પીળાં વસ્ત્રો પહેરેલા, વણમાલા ધારણ કરેલાં—જે કામદેવને પણ મોહિત કરે છે. પોતાના પ્રિયતમ કૃષ્ણને પાછા જોઈ, ગોપીઓની આંખોમાં આનંદ ફૂટી નીકળી; એમને લાગ્યું કે તેમના શરીરમાં ફરીથી પ્રાણ આવી ગયા હોય, અને બધાજ એકસાથે ઊભી રહી ગઈ.