શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ભગવાન કૃષ્ણ! તમે અમને સતત અનેક પ્રકારના સંકટોમાંથી બચાવ્યા છો—જળના વિષથી, સાપરૂપ અસુરથી, તોફાન, વીજળી, અગ્નિ, વરुणદેવના પુત્રથી અને દરેક જગ્યાએ ઉદ્ભવતા ભયથી. હે સર્વોચ્ચ, તમે માત્ર ગોપીઓના આનંદમય નથી, પણ સર્વ જીવમાં રહેલા અંતર્યામી છો. બ્રહ્માજીએ જગતની રક્ષા માટે પ્રાર્થના કરતાં, તમે સાક્ષાત્ સાત્વત વંશમાં અવતર્યા. વૃષ્ણિમાં શ્રેષ્ઠ, જેમણે તમારી શરણે આવેલા લોકોને સંસારના ભયમાંથી મુક્તિ આપી છે, આવા પ્રભુ, તમારી કમળ જેવા હાથે અમારે માથા પર શુભ સ્પર્શ કરો. હે વ્રજના દુઃખ દૂર કરનાર, તમારી મુસ્કાનથી પોતાના જ પ્રજાનો અહંકાર નાશ પામે છે; અમને તમારો દાસ સ્વીકારો અને તમારું સુંદર કમળ સમાન મુખ અમને દર્શાવો. પાપનો નાશક, ગાયોને ચરાવનારના અનુયાયી, શ્રીના નિવાસ, તમારાં પદ કમળ કે જેઓ નમન કરે છે, તેમને કામનાઓ આપે છે—કાળિયાના ફણોએ પણ તેમને અર્પણ કર્યા હતા—એમને અમારાં હૃદય પર ધરાવો અને અમારાં દુઃખ દૂર કરો. તમારી મીઠી વાણી, મોહક બોલ અને મનને આનંદ આપતી બુદ્ધિથી, હે કમળનેત્ર, તમે અમને મોહિત કરો છો; હે વીર, અમને તમારા ઓઠોના અમૃતથી પોષો. તમારી કથાઓ દુઃખી જન માટે જીવંત અમૃત છે; મહાન કવિઓ તેને ગાય છે, એ પાપ દૂર કરે છે, સાંભળવાથી શુભ અને ધન પ્રાપ્ત થાય છે, અને જે લોકો તેને વિશ્વમાં ફેલાવે છે, તેઓ સાચા દાતાઓ છે. પ્રિય, તમારો હાસ્ય, પ્રેમભરી નજર, રમણીઓ અને ધ્યાન—આ બધું શુભ છે; હૃદયને સ્પર્શતી ગુપ્ત વાતો, હે મોહન, અમારાં મનને ઉલઝણમાં નાખે છે. તમે જ્યારે વ્રજમાં ગાયો ચરાવતા ફરો છો, ત્યારે તમારાં કમળ જેવા પગ પથ્થરો, ઘાસ અને કોપરાં પર પડે છે; અમારું મન, તમારો અભાવ સહન ન કરી શકે, તમારે પાછળ જાય છે. દિવસના અંતે, વાદળી વાળ, વનફૂલોવાળું મુખ, ધૂળથી ઢંકાયેલાં, વારંવાર દર્શન આપતાં, હે નાયક, તમે અમારાં હૃદયમાં પ્રેમ જગાવો છો. તમારા કમળ જેવા પગ, જે નમન કરનારને કામનાઓ આપે છે, શ્રીલક્ષ્મી દ્વારા પૂજાય છે, દુઃખમાં ધ્યાન કરવા યોગ્ય છે અને શાંતિ આપે છે—પ્રિય, એ પગ અમારાં હૃદય પર ધરાવો અને અમારું દુઃખ દૂર કરો. તમારા ઓઠો, મધુર વાંસળીથી સ્પર્શાયેલા, પ્રેમ વધારતા અને દુઃખ નાશ કરતા, લોકોના બધા અન્ય રસ ભૂલાવી દે છે; હે વીર, અમને તમારા ઓઠોનાં અમૃત આપો. તમે જ્યારે વનમાં ફરો છો, ત્યારે જે તમને જોઈ શકતા નથી, તેમના માટે એક ક્ષણ પણ યુગ સમાન લાગે છે; વાળની લટ અને સુંદર મુખ, જેને જોવાનો અવસર પણ પલકોની વચ્ચે છૂપાઈ જાય છે. પતિ, પુત્ર, કુટુંબ, ભાઈ અને સંબંધીઓ ત્યજીને, અમે અંતે તમારી પાસે આવ્યા છીએ, હે અચ્યૂત; તમારો માર્ગ જાણીને, તમારા ગીતે મોહિત થઈ, રાત્રે કઈ સ્ત્રી ઘરે પાછી ફરશે? તમારી ગુપ્ત વાતો, હૃદયમાં ઉદ્ભવતો પ્રેમ, હાસ્યમય મુખ, પ્રેમભરી નજર અને વિશાળ છાતીની કાંતિ, હે શ્રીના નિવાસ, વારંવાર અમારાં મનને ઉલઝણમાં નાખે છે. વ્રજવાસીઓ માટે શુભતાના સ્વરૂપ, તમારું માત્ર હાજર રહેવું જ સર્વ દુઃખ દૂર કરે છે અને સર્વેમાં કલ્યાણ ફેલાવે છે. કૃપા કરીને, જેમના હૃદયમાં તમારાં વિયોગથી દુઃખ છે, એવા તમારા પ્રિયજનોથી થોડું દૂર રહો—કારણ કે તમારો અભાવ જ વિયોગના દુઃખની દવા છે. પ્રિય, અમે ડરતાં ડરતાં તમારા સુંદર કમળ જેવા પગ અમારાં હૃદય પર મુકીએ છીએ—તેમની કઠોરતા પણ અમને ભય આપે છે. શું એ માટે જ તમે વનમાં ફરો છો? શું તમારાં પગ尖 પથ્થરો પર ચાલતાં દુઃખી નથી થતા? અમારું મન તો તમારા પ્રાણથી જ જીવતું છે અને ક્યારેય તમાથી વિમુખ થતું નથી. આ રીતે, પ્રથમ સ્કંધના દશમ વિભાગના એકત્રીસમા અધ્યાય, ‘ગોપીગીત’નું સમાપન થાય છે, જે મહાપુરાણ શ્રીમદ્ ભાગવતનું મહાત્મ્ય દર્શાવે છે. પછી, રામજીની પત્નીઓએ તેમના દેહને ભેટ આપી અગ્નિમાં પ્રવેશ કર્યો; વસુદેવજીની પત્નીઓ અને હરિના પુત્રવધૂઓ, જેમાં પ્રદ્યુમ્નની પત્નીઓ પણ હતી, એમણે પણ આવું જ કર્યું; કૃષ્ણજીની પત્નીઓ—રુક્મિણીના નેતૃત્વમાં—પતિ સાથે એકરૂપ બની અગ્નિમાં પ્રવેશી ગઈ. અર્જુન, પોતાના પ્રિય મિત્ર કૃષ્ણના વિયોગથી વ્યાકુળ, કૃષ્ણના ગીતો અને જ્ઞાનવાણીથી પોતાને શાંત પાડે છે. પોતાના કુટુંબના જે વંશ વિનાશ પામેલા સ્વજનો હતા, તેમના યોગ્ય ક્રમમાં અંતિમ સંસ્કાર અર્જુને કર્યા. હરિ દ્વારા ત્યજાયેલું દ્વારકા શહેર ક્ષણમાં જ સાગરે ગરકાવ થઈ ગયું, રાજા, માત્ર ભગવાનનું દિવ્ય નિવાસ સ્થાન જ બચ્યું. ત્યાં ભગવાન મધુસૂદન સદા વાસ કરે છે; સ્મરણથી સર્વ પાપનો નાશ કરે છે, અને સર્વેમાં સર્વોત્તમ શુભતા આપે છે. બચેલા સ્ત્રી, બાળકો અને વૃદ્ધોને લઈને ધનંજય (અર્જુન) તેમને ઇન્દ્રપ્રસ્થ લાવ્યા અને વજ્રને રાજા બનાવી સ્થાપિત કર્યા. પોતાના મિત્રો મૃત્યુ પામ્યા છે એ સાંભળીને, અર્જુનના પિતામહોએ તમને વંશના ધારી તરીકે નિમણુંક કરી, અને પછી બધાએ મહાન માર્ગે ગમન કર્યું. જે કોઇ શ્રદ્ધાથી વિષ્ણુ ભગવાનના અવતાર અને કાર્યોનું વર્ણન કરે છે, તે સર્વ પાપથી મુક્ત થાય છે. આ રીતે, હરિના મનમોહક અવતાર, પરાક્રમી કાર્યો અને બાળલિલાઓનું જ્યાં પણ શ્રવણ અને કથન થાય છે, તે ત્યાં શ્રોતાને પરમ ભક્તિ પ્રાપ્ત થાય છે. શરીર, અહંકાર, ક્રોધ અને કામનાથી ભરેલો માણસ બીજા ઇચ્છુક લોકો સાથે ઝઘડો કરે છે અને પોતાનું જ નાશ કરે છે. પાંચ મહાભૂતોથી બનેલા શરીરમાં અજ્ઞાની આત્મા ‘હું’ અને ‘મારું’ના ભ્રમમાં ફસાઈ જાય છે, અને એવી ખોટી વિચારધારાથી બુદ્ધિ બગડે છે. જો પ્રાણી ફરીથી દુષ્ટ માર્ગે જાય, તો ઇન્દ્રિય અને પેટની તૃપ્તિ માટે પ્રયત્ન કરે છે, ભોગમાં ડૂબે છે અને પાછા અંધકારમાં જાય છે. સત્ય, પવિત્રતા, દયા, મૌન, બુદ્ધિ, લક્ષ્મી, લજ્જા, યશ, ક્ષમા, શાંતિ, આત્મસંયમ અને સમૃદ્ધિ—આ બધું દુષ્ટસંગથી ઘટી જાય છે. ચંચળ, મૂર્ખ, નિરાશ, અશુભ, દયનીય અથવા રમણિય સ્ત્રીઓ જેવાં લોકો સાથે ક્યારેય સંગ ન કરવો જોઇએ. મોહ અને બંધન અન્ય સંગથી જેટલું નથી, તેટલું સ્ત્રી-સંગથી થાય છે, અને એથી પણ વધુ સ્ત્રી-આસક્ત લોકોના સંગથી થાય છે. પ્રજાપતિએ પોતાની જ પુત્રીને હરણ રૂપે જોઈ, તો પોતે હરણ બની તેને પીછો કર્યો અને પછી શરમ અનુભવ્યો. સૃષ્ટિમાં વારંવાર ઉત્પન્ન થતા તમામ જીવોમાં, મારા સિવાય (નારાયણ ઋષિ), જેને માયા કદી વ્યાકુળ નથી કરતી, એવો બીજો કોણ છે જે મારી માયા રૂપ સ્ત્રીનું આકર્ષણ ટાળી શકે? મારી માયાની શક્તિ જુઓ—સ્ત્રી સ્વરૂપે—even દિશાઓના વિજેતાઓને પણ જીતે છે; માત્ર ભ્રૂભંગથી જ પૃથ્વી પર ચાલનારા લોકોને મોહિત કરી દે છે. યોગમાં શ્રેષ્ઠ પદ પામવા ઇચ્છે તે ક્યારેય સ્ત્રી-સંગ ન કરે; જેણે મારી સેવા દ્વારા પરમાત્મા પ્રાપ્ત કર્યો છે, તે કહે છે કે એવો સંગ નરકના દ્વાર છે. દેવોએ રચેલી સ્ત્રીરૂપ માયા ધીમે ધીમે નજીક આવે છે; તેને મૃત્યુ સમજી લેવી જોઈએ, જેમ ઘાસથી ઢંકાયેલું કૂવું મૃત્યુનું કારણ બને છે. મોહગ્રસ્ત પુરુષ તેને પત્ની માને છે, જ્યારે તે તો મારી માયા છે—ક્યારેક ગાય રૂપે દેખાય છે; સ્ત્રી-સંગથી તે સ્ત્રી બને છે અને ધન, સંતાન, ઘરથી બંધાઈ જાય છે. એને સમજવું જોઈએ કે પતિ, સંતાન અને ઘર સ્વરૂપે દેખાતી એ સ્ત્રી ખરેખર મૃત્યુ છે, જેમ શિકારીનું ગીત હરણ માટે મૃત્યુરૂપ છે.