શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

શરદની રાત્રિમાં, ગોપીઓ શ્રીકૃષ્ણને વંદન કરીને કહે છે: “હે મહાન, તમારી દૃષ્ટિ કમળના હૃદયની સુંદરતા પણ ચોરી લે છે. પ્રેમના સ્વામી, અમે તો તમારી નિઃસ્વાર્થ દાસીઓ છીએ. હે વરદાતા, શું તમને યોગ્ય લાગે છે કે અહીં અમારો અંત કરો?” પછી તેઓ સ્મરણ કરે છે: “પાણીના વિષથી, સાપરૂપ અસુરથી, વાવાઝોડા, વીજળી, અગ્નિ, ઈન્દ્રના પુત્ર અને અનેક સંકટોમાંથી repeatedly, હે પરમેશ્વર, તમે અમને બચાવ્યા છો. તમે માત્ર ગોપીઓના આનંદના કારણ નથી—તમારે તો સર્વ જીવોના અંતર્યામી છો. બ્રહ્માજીએ વિશ્વની રક્ષા માટે વિનંતી કરી ત્યારે, મિત્રો, તમે सात્વત વંશમાં અવતરણ લીધું.” ગોપીઓ કૃષ્ણને પ્રાર્થના કરે છે: “હે વૃષ્ણિ શ્રેષ્ઠ, તમારી પાવન પદપદ્મે શરણાગતને સંસારના ભયથી મુક્ત કરે છે. હે પ્રિય, તમારી કમળ જેવી હથેળીઓ, જે ઇચ્છિત ફળ આપે છે, અમારી મસ્તક પર રાખો. હે વિરાજમાન વીર, વ્રજના દુઃખોનું નાશક, તમારી સ્મિતથી પોતાના લોકોનો અહંકાર પણ વિઘટે છે. અમને દાસી રૂપે સ્વીકારો અને અમને તમારો સુંદર કમળમુખ દર્શાવો.” "પાપનાશક, ગૌચરણી કરતા ગોપાલક, લક્ષ્મીજીના નિવાસસ્થાન, તમારી પદપદ્મો કાળિયના ફણોએ પણ અર્પણ થઈ હતી—એ પદપદ્મો અમારા ઉર પર ધરો અને અમારા હૃદયની પીડા દૂર કરો. તમારી મીઠી વાણી, મોહક વચન અને મનને પ્રસન્ન કરતી બુદ્ધિથી તમે અમને મોહિત કરો છો; હે કમળનેત્ર, હવે અમને તમારા હોઠોના અમૃતથી પોષણ કરો.” "તમારી કથાઓ દુઃખીजनના જીવનરૂપ અમૃત છે, કવિઓએ જેનું ગાન કર્યું છે અને જે પાપને નાશ કરે છે. એ કથાઓ સાંભળવાથી સુખ અને ઐશ્વર્ય મળે છે; અને જે લોકો ધરતી પર એ કથાઓનું પ્રસરણ કરે છે, તેઓ સાચા દાતાર છે." "પ્રિય, તમારું હાસ્ય, પ્રેમભરી દૃષ્ટિ, રમણ અને ધ્યાન—all શુભ છે. તમારા ગુપ્ત સંવાદો, હે મોહન, હૃદયને સ્પર્શી જાય છે અને અમારો મન વિચલિત કરે છે." "જ્યારે તમે વ્રજ છોડીને ગાયો ચરાવવા જાઓ છો, હે પ્રભુ, તમારી કમળ જેવી પદપદ્મો કાંટા, ઘાસ અને કૂંપળો પર પડતી હોય છે; longingથી વ્યથિત અમારું મન પણ તમારા પાછળ જાય છે." "સાંજ સમયે, વાદળી વાળ અને વનમાલા થી સજ્જ, ધૂળથી ઢંકાયેલા, તમે વારંવાર દર્શન આપો છો; હે વીર, એથી અમારા હૃદયમાં પ્રેમની લહેર ઊઠે છે." "તમારી પદપદ્મો, જે વંદનથી સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરે છે અને લક્ષ્મીજી દ્વારા પૂજાય છે, સંકટમાં ધ્યાન માટે યોગ્ય છે અને શાંતિ આપે છે—એ પદપદ્મો અમારા ઉર પર ધરો અને દુઃખ દૂર કરો." "તમારા હોઠો, વાંસળીના મીઠા સ્પર્શથી, પ્રેમ વધારે છે, દુઃખ હટાવે છે અને સર્વ કામનાઓ ભૂલાવી દે છે; હે વીર, અમને એ હોઠોના અમૃત આપો." "જ્યારે તમે વનમાં વિહાર કરો છો, ત્યારે જે તમને જોઈ શકતા નથી, એમને એક ક્ષણ પણ યુગ સમાન લાગે છે; તમારી વાળની લટ અને સુંદર મુખ, જેમની આંખે મૂર્છા આવે છે, એમને તો પલક પણ અડચણ બને છે." "પતિ, પુત્ર, પરિવાર, ભાઈ અને સગાં બધાને છોડી, અમે છેલ્લી ગોપીઓ તમારી પાસે આવી છીએ, હે અચ્યুত. તમારી લીલા અને ગીતથી મોહિત, કઈ સ્ત્રી રાત્રે ઘરે પાછી જાય?" "તમારા ગુપ્ત સંવાદો, ઉદ્ભવતો પ્રેમ, સ્મિતમય મુખ, પ્રેમભરી દૃષ્ટિ અને વિશાળ વક્ષસ્થળની ભવ્યતા, હે શ્રીનિધિ, વારંવાર અમારું મન વ્યાકુળ અને મોહિત કરે છે." "વ્રજવાસીઓ માટે કલ્યાણરૂપ, તમારી ઉપસ્થિતિથી સર્વ દુઃખો દૂર થાય છે અને વિશ્વમાં શુભતા આવે છે. કૃપા કરીને, longingથી પીડાતા તમારા પ્રિયજનોથી થોડું દૂર રહો—કારણ કે વિયોગનો દુઃખ જ વિયોગની દવા છે." "પ્રિય, અમે ભયથી પણ તમારા સુંદર કમળપદોને હળવેથી ઉર પર મૂકીશું. શું એ માટે તમે વનમાં ફરતા રહો છો? શું કાંટા અને પથ્થરો પર ચાલતી તમારી પગલીઓ દુઃખી નથી થતી? અમારું મન તો તમાથી કદી વિમુખ થતું નથી." આ રીતે, 'ગોપી-गीत' નામે ત્રિસત્રીસ્મો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે, જે શ્રીમદ્ ભાગવતના દશમ સ્કંધના પ્રથમ ભાગમાં આવેલો છે—આ મહાપુરાણ, પરમ વેરાગ્યોના ગ્રંથ. પછી વર્ણન આવે છે: રામના પત્નીઓએ તેમના પતિના દેહને અંગીકાર કરીને અગ્નિમાં પ્રવેશ કર્યો; વસુદેવની પત્નીઓ, હરિના પુત્રવધૂઓ અને પ્રદ્યુમ્નની પણ એ જ રીતે અગ્નિમાં પ્રવેશ કર્યો; અને કૃષ્ણની પત્નીઓ, રુક્મિણીના નેતૃત્વમાં, કૃષ્ણના ચરણોમાં એકરૂપ થઈ આગમાં પ્રવેશી ગઈ. અર્જુન, પોતાના પ્રિય મિત્ર કૃષ્ણના વિયોગથી વ્યથિત, કૃષ્ણના ગીતો અને જ્ઞાનથી પોતાને શાંત કરે છે. તે પછી, પોતાના કુટુંબના નાશ પામેલા સગાંઓની યોગ્ય રીતે અંત્યેષ્ટિ કરે છે. હરિએ ત્યાગેલી દ્વારકા, એક પળમાં જ સમુદ્રમાં વિલિન થઈ ગઈ, માત્ર ભગવાનનું ભવ્ય નિવાસ સ્થાન બચ્યું. ત્યાં શ્રીમધુસૂદન સદા હાજર છે, સ્મરણથી સર્વ દુષ્ટતા દૂર કરે છે અને સર્વથી શુભ છે. પછી અર્જુન, બચેલા સ્ત્રીઓ, બાળકો અને વૃદ્ધોને લઇને ઇન્દ્રપ્રસ્થ પહોંચે છે અને વજ્રને રાજસિંહાસન પર સ્થાપે છે. પોતાના મિત્રોના અવસાનના સમાચાર સાંભળી, પાંડવો તમને (પરિક્ષિતને) વંશધર બનાવે છે અને પછી મહાપ્રસ્થાન પધારે છે. જે વ્યક્તિ શ્રદ્ધાથી વિષ્ણુના અવતાર અને કૃત્યોનું વર્ણન કરે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે. અને જે અહીં કે અન્યત્ર શ્રીહરિના મનોહર અવતારો, વીર્યકથા અને બાળલીલાઓ સાંભળે અને ગાય છે, તે મહાવૈરાગ્યના માર્ગે પરમ ભક્તિ પ્રાપ્ત કરે છે. પણ શરીર, અભિમાન, વધતા ક્રોધ અને કામના કારણે, મનુષ્ય બીજા ઇચ્છુક સાથે ઝઘડો કરે છે અને પોતાનો નાશ કરે છે. પાંચ ભૂતોથી બનેલા શરીરમાં, અજ્ઞાની આત્મા 'હું' અને 'મારું'ની મિથ્યા કલ્પનામાં અટવાઈ જાય છે, અને એથી બુદ્ધિમાં દોષ આવે છે. જો મનુષ્ય ફરીથી દુષ્ટ માર્ગે જઈ, ઈન્દ્રિય અને પેટની તૃપ્તિ માટે પ્રયત્ન કરે, તો તે પહેલાંની જેમ અંધકારમાં પડી જાય છે. સત્ય, પવિત્રતા, દયા, મૌન, બુદ્ધિ, લક્ષ્મી, લજ્જા, યશ, ક્ષમા, શાંતિ, આત્મસંયમ અને સમૃદ્ધિ—આ બધું દુર્ગણોવાળા લોકોની સંગતિથી ઓછી થઈ જાય છે. અપવિત્ર, મૂર્ખ, હતાશ, અસાધુ, દયનીય અથવા રમણિય સ્ત્રીઓ જેવી સંગતિથી દૂર રહેવું જોઈએ. મોહ અને બંધન બીજાની તુલનાએ સ્ત્રીસંગથી વધુ થાય છે અને સ્ત્રીપ્રતિ આસક્ત લોકોની સંગતિથી તો વધુ જ. પ્રજાપતિએ પોતાની જ પુત્રીને મૃગરૂપે જોઈને લજ્જાથી મૃગરૂપ ધારણ કર્યો અને તેના પાછળ દોડ્યો. પુનઃપુનઃ સર્જાતા સર્વ પ્રાણીઓમાં, મારા જેવા મોહમય સ્ત્રી રૂપે રચાયેલા પ્રપંચને, મુનિ નારાયણ સિવાય, કોણ જીતે? મારા મોહનું ચમત્કાર જુઓ—સ્ત્રીરૂપે, એ જ બધાને જીતે છે, જે દિશા વિજયી છે; માત્ર ભ્રૂકુંટિથી જ ધરતી પર ચાલનારાઓને વશ કરી લે છે. જે યોગમાં શ્રેષ્ઠ અવસ્થાને પામવા ઈચ્છે છે, તેને સ્ત્રીસંગથી દૂર રહેવું જોઈએ; જેમણે મને સેવા કરીને પરમાત્મા પ્રાપ્ત કર્યો છે, તેઓ કહે છે કે એ સંગતિ તો નર્કનું દ્વાર છે. દેવતાઓએ રચેલી મોહમય સ્ત્રી ધીમે ધીમે આવે છે; તેને આત્મા માટે મરણરૂપ, ઘાસથી ઢંકાયેલા કૂવા જેવી સમજવી જોઈએ. મૂઢ મનુષ્ય એને પત્ની માને છે, જ્યારે એ તો મારી મોહમય ગાયરૂપે અવતાર છે; સ્ત્રીસંગથી મનુષ્ય સ્ત્રીયોનિમાં જાય છે અને ધન, સંતાન, ઘર સાથે બંધાઈ જાય છે.