શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

જ્યારે દક્ષ પ્રગટ થયા, ત્યારે તેમના જન્મ સમયે જ તેઓ પોતાની તેજસ્વિતા અને કુશળતાથી બધા તેજસ્વીઓને પણ મલિન કરી દેતા હતા. પોતાના મહાન કર્મોથી તેઓ "દક્ષ" એટલે કે સમર્થ કહેવાયા. આ દક્ષને, જે અનાદિ છે, ભગવાને સર્વજીવોની સર્જના અને રક્ષણ માટે નિયુક્ત કર્યા અને તેમને તથા અન્યોને સર્વ પ્રાણીઓના સ્વામી બનાવ્યા. આપણે હવે વ્રજની ગોપીઓ તરફ વળી જઈએ. ગોપીઓએ શ્રીકૃષ્ણને સંબોધીને કહ્યું: "તમારા અવતરણથી વ્રજનું સૌભાગ્ય વધ્યું છે; અહીં લક્ષ્મીજી સદા વસે છે. પ્રિય, તમારા ભક્તો દરેક દિશામાં દેખાય છે; જેમના જીવનનું આધાર તમે જ છો, તેઓ સતત તમને શોધે છે. હે મહાન, શરદની રાત્રે તમારું દૃષ્ટિ કમળના હૃદયની સૌંદર્યને પણ હરન કરી લે છે. અમે તમારી નિઃશુલ્ક દાસીઓ છીએ; હે વરદાતા, શું એ યોગ્ય છે કે તમે અમને અહીં મરી જવા દો? પાણીના વિષ, સાપરૂપ અસુર, વાવાઝોડાં, વીજળી, અગ્નિ, વરુષાદેવના પુત્ર અને અનેક સંકટોમાંથી repeatedly, હે પરમેશ્વર, તમે અમને બચાવ્યા છો. તમે માત્ર ગોપીઓના આનંદના વિષય નથી; તમે સર્વ શરીરી જીવોના હૃદયસાક્ષી છો. બ્રહ્માજીએ વિશ્વના રક્ષણ માટે તમને વિનંતી કરી ત્યારે તમે સાત્વત વંશમાં અવતરી આવ્યા. હે વૃષ્ણિ શ્રેષ્ઠ, તમારા પાવન પદપદ્મો પાસે જે આવે છે, તેમને તમે સંસારના ભયથી મુક્ત કરો છો. પ્રિય, તમારી કમળ જેવી હસ્તમુદ્રા અમારા માથા પર રાખો. હે વીર, વ્રજના દુઃખો દૂર કરનાર, તમારી સ્મિતથી તમારા પોતાના લોકોનો અભિમાન પણ તૂટી જાય છે. દયાળુ, અમને તમારી દાસી સ્વરૂપે સ્વીકારો અને અમને તમારું સુંદર કમળમુખ દર્શાવો. જે તમે વંદન કરનારના પાપો નાશ કરો છો, ઘાસ ચરાવનારા ગોપાળકોના સાથે ચાલો છો, અને લક્ષ્મીનું નિવાસસ્થાન છો—તમારા પદપદ્મો કાળિયના ફણીએ અર્પણ કર્યા હતા; એ પદપદ્મો અમારા હૃદય પર મૂકીને અમારી પીડા દુર કરો. તમે અમને મધુર વાણી, મોહક સંવાદ અને મનને પ્રસન્ન કરનાર જ્ઞાનથી વિમોહિત કરો છો; હે કમળનેત્ર, અમને તમારા ઓષ્ઠામૃતથી પોષણ આપો. તમારી કથાઓ દુઃખી જીવનો જીવ છે; કવિઓ તેની સ્તુતિ કરે છે, તે પાપો દુર કરે છે. તેને સાંભળવાથી શુભતા અને સમૃદ્ધિ મળે છે; અને જે તેને પૃથ્વી પર ફેલાવે છે, તે ખરેખર દયાળુ છે. પ્રિય, તમારું હાસ્ય, પ્રેમભરી દૃષ્ટિ, રમણ અને ધ્યાન—all શુભ છે. હૃદયને સ્પર્શતા ગુપ્ત સંવાદો અમારું મન ઉથલપાથલ કરે છે. જ્યારે તમે ગાય ચરાવા વ્રજ છોડો છો, હે સ્વામી, તમારા કમળ જેવા પગ પથ્થર, ઘાસ અને કૂંપળો પર ચાલે છે; longingથી વ્યાકુળ અમારું મન તમારો પીછો કરે છે. સાંજના અંતે, વાદળી વાળ ધરાવતાં, વનફૂલમય મુખથી, ધૂળથી આવરણ પામેલા, તમે વારંવાર દર્શન આપો છો; હે વીર, તમે અમારાં હૃદયમાં પ્રેમ જગાવો છો. તમારા પદપદ્મો, જે વંદન કરનારની ઇચ્છા પૂર્ણ કરે છે, લક્ષ્મી દ્વારા પૂજિત છે, દુઃખમાં ધ્યાનયોગ્ય છે અને શાંતિ આપે છે; પ્રિય, એ પદપદ્મો અમારા હૃદય પર મૂકો અને અમારી પીડા દુર કરો. તમારા ઓષ્ઠ, જે વાંસળીના સંગીતા દ્વારા ચુંબન પામે છે, પ્રેમ વધારે છે અને દુઃખ નાશ કરે છે, બધાં અન્ય રસોને ભૂલાવી દે છે; હે વીર, અમને તમારા ઓષ્ઠામૃત આપો. જ્યારે તમે દિવસે વનમાં વિહાર કરો છો, ત્યારે જેમને તમારું દર્શન નથી મળતું, એમને એક ક્ષણ પણ યુગ સમાન લાગે છે; તમારી વાળની લટ અને સુંદર મુખ, જે કંટાળેલા નેત્રથી જોયા જાય છે, તે પલકોથી છુપાઈ જાય છે. પતિ, પુત્ર, કુટુંબ, ભાઈ અને સગાંને છોડી, અમે છેલ્લી સ્ત્રીઓ અહીં આવ્યા છીએ, હે અવિનાશી. તમારા માર્ગ જાણીને, તમારા ગીતથી મોહિત થઈ, કઈ સ્ત્રી રાત્રે ઘરે પાછી ફરે? ગુપ્ત સંવાદો, ઉદ્ભવતા પ્રેમભાવ, તમારું સ્મિતમય મુખ, પ્રેમભરી દૃષ્ટિ અને વિશાળ વક્ષસ્થળની કાંતિ, હે શ્રીનિધિ, વારંવાર અમારું મન ઉથલપાથલ કરે છે. હે વ્રજવાસીઓ માટેના કલ્યાણમૂર્તિ, તમારો સ્નેહમય સાથ સર્વ દુઃખોનો નાશ કરે છે અને સર્વત્ર મંગળ લાવે છે. કૃપા કરીને, longingથી વ્યાકુળ હૃદય ધરાવનારા તમારા પોતાના લોકો પાસેથી થોડો પણ વિયોગ ખેંચી લો, કેમ કે તમારી ગેરહાજરી જ વિયોગવેદનાનું ઉપચાર છે. પ્રિય, અમે ભયથી પણ, તમારા સુંદર પદપદ્મો આપણા હૃદય પર ધીમે ધીમે મૂકીયે છીએ. શું એ માટે તમે વનમાં ફરતા રહો છો? શું તમારા પગને કાંટા અને પથ્થરો દુઃખ આપતા નથી? અમારું મન, જે તમાથી જ જીવતું છે, ક્યારેય તમાથી વિમુખ થતું નથી. આ રીતે, શ્રીમદ્ ભાગવતમાં પ્રથમ સ્કંધના ત્રીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો—'ગોપીગીત' તરીકે પ્રસિદ્ધ. આ પછી, જ્યારે શ્રીકૃષ્ણની લીલા પૂર્ણ થઈ, ત્યારે રામના પત્નીઓએ તેમના દેહને અંકલાવી અગ્નિમાં પ્રવેશ કર્યો; વસુદેવની પત્નીઓ અને હરિના પુત્રો, જેમ કે પ્રદ્યુમ્નની પત્નીઓએ પણ આવું જ કર્યું; અને કૃષ્ણની પત્નીઓ, રુક્મિણીની આગેવાનીમાં, શ્રીકૃષ્ણ સાથે આત્મસંયોગથી અગ્નિસમાધિ લીધી. કૃષ્ણવિયોગથી દુઃખી થયેલા અર્જુને કૃષ્ણના ગીતો અને સુજ્ઞાનવચનો દ્વારા પોતાને શાંત કર્યા. અર્જુને પોતાના કુળના મૃત્યુ પામેલા સગાંઓના યોગ્ય ક્રિયા-કર્મ કર્યા. હરિ દ્વારા પરિત્યક્ત દ્વારકાને, એક ક્ષણે જ, સમુદ્રે ડૂબાડી દીધી—માત્ર ભગવાનનું દિવ્ય નિવાસસ્થાન બચ્યું. ત્યાં ભગવાન મધુસૂદન સદા ઉપસ્થિત છે; માત્ર તેમને સ્મરણથી સર્વ પાપો દુર થાય છે—સૌથી શુભમાં પણ શ્રેષ્ઠ. પછી અર્જુને બચેલા સ્ત્રીઓ, બાળકો અને વૃદ્ધોને લઈને ઇન્દ્રપ્રસ્થ પહોંચ્યા અને વજ્રને રાજસિંહાસન પર સ્થાપિત કર્યા. પછી, જ્યારે તેમના મિત્રોના અવસાનના સમાચાર મળ્યા, ત્યારે અર્જુનના પિતામહો (પાંડવો)એ તમને (પારિક્ષિત) વંશધર બનાવ્યા અને પોતે મહાપ્રસ્થાન પથ પર નીકળી ગયા. જે કોઈ શ્રદ્ધાપૂર્વક વિષ્ણુ ભગવાનના જન્મ અને કૃત્યોનું પઠન કરે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે. ભગવાન શ્રીહરિના મનોહર અવતારો, પરાક્રમ અને બાળલિલાઓનું શ્રવણ-પાઠન કરીને, અહીં કે અન્યત્ર, મનુષ્ય પરમ વૈરાગ્યમય ભક્તિ પ્રાપ્ત કરે છે. પંચમહાભૂતોથી બનેલા આ શરીરમાં, અજ્ઞાની જીવ 'હું' અને 'મારું'ના ખોટા ભાવથી બંધાઈ જાય છે અને એથી બુદ્ધિ ભ્રષ્ટ થાય છે. જો કોઈ જીવ દુષ્ટ માર્ગે ચાલે, ઇન્દ્રિયો અને પેટની તૃપ્તિ માટે પ્રયત્ન કરે, તો એ ફરી અંધકારમાં પડે છે. સત્ય, પવિત્રતા, દયા, મૌન, બુદ્ધિ, લક્ષ્મી, લજ્જા, કીર્તિ, ક્ષમા, શાંતિ, આત્મસંયમ અને સમૃદ્ધિ—આ બધું દુષ્ટજનના સંગથી ક્ષીણ થઈ જાય છે. એટલે, ચંચળ, મૂર્ખ, નિરાશ, અસંતજન, દુઃખી અથવા રમણિય સ્ત્રીઓ જેવી companyથી દૂર રહેવું જોઈએ. મોહ અને બંધન, પરજનના સંગથી એટલું નથી થતું જેટલું સ્ત્રીના સંગથી થાય છે; અને સ્ત્રીવશ પુરુષના સંગથી તો એ વધુ જ થાય છે. એક વખત, પ્રજાપતિએ પોતાની જ પુત્રીને જોયા અને તેની સૌંદર્યથી મોહિત થઈ ગયા; પુત્રી મૃગીના રૂપમાં હતી અને પિતા હરણના રૂપે, શરમથી, પાછળ દોડ્યા. આ રીતે, સર્જન અને પુનઃ સર્જન પામેલા સર્વ જીવોમાંથી, મારા જેવા મોહમય સ્ત્રીના રૂપે, મારાં માયાના પ્રભાવથી, ઋષિ નારાયણ સિવાય બીજે કોઈ પણ મનુષ્ય સંયમ રાખી શકે નહિ. મારી માયાની શક્તિ જુઓ—સ્ત્રીના રૂપમાં—even દિશા-વિજયીઓને પણ વિજયી કરી નાખે છે; માત્ર ભ્રૂકુંટિથી જ ધરતી પરના મહાન પુરુષોને પણ વશ કરી લે છે. આ રીતે, શ્રીમદ્ ભાગવતના આ અધ્યાયમાં દક્ષની સર્જનશક્તિથી શરૂ કરીને, ગોપીઓના હૃદયસ્પર્શી ગીતો, શ્રીકૃષ્ણના વિયોગ અને અંતે જીવનના તત્વજ્ઞાન સુધીની કથા એક સુદૃઢ પ્રવાહમાં વહે છે.