શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

શ્રવણના માત્ર સાત દિવસમાં જે ફળ તપ, યોગ કે ધ્યાનથી પણ મળવું અશક્ય છે, તે સહેલાઈથી પૂર્ણરૂપે પ્રાપ્ત થઈ જાય છે. આ સાત દિવસનું શ્રવણ યજ્ઞ, વ્રત, તપથી પણ શ્રેષ્ઠ છે—યાત્રાથી તો ઘણી વધારે છે. એ શ્રવણ યોગ, ધ્યાન અને જ્ઞાનથી પણ ઊંચું છે; તેની મહિમા શું વર્ણવી શકાય? એ તો વારંવાર બધાને અતિક્રમ કરે છે. શૌનકજીએ આશ્ચર્યથી પૂછ્યું: “આ કથા તો અદભૂત છે. જ્ઞાન અને અન્ય ધર્મોને પછાડી, સર્વોત્તમ કલ્યાણ સુધી પહોંચાડે છે. યોગ અને અન્ય માર્ગો બતાવે છે—આવા ભગવત પુરાણનો ઉત્પત્તિ કેવી રીતે થઈ?” સૂતજીએ કહ્યું: “જ્યારે શ્રીકૃષ્ણે પૃથ્વી છોડીને પોતાના ધામે જવાનું નક્કી કર્યું, ત્યારે તેમણે પોતાના અગિયાર મુખ્ય ભક્તોને સાંભળ્યા. એ સમયે ઉદ્ધવે ભગવાનને કહ્યું: ‘હે ગોવિંદ! તમે તમારા ભક્તોના કાર્ય પૂર્ણ કરીને વિદાય લેશો. મારી હૃદયની ગાઢ ચિંતા સાંભળો અને મને શાંતિ આપો.’ ‘હવે તો ભયાનક કલિયુગ આવી ગયો છે. દુષ્ટ લોકો ફરી ઊભા થશે, અને સજ્જનો પણ તેમનો સંપર્ક કરીને ઉગ્ર બની જશે. પૃથ્વી ભારથી પીડાયેલી ગાયના સ્વરૂપે આશ્રય લેશે. હે કમલનયન! તમારો સિવાય બીજો કોઈ રક્ષક નજરે પડતો નથી.’ ‘અત્યારે, હે ભક્તવત્સલ! કૃપા કરીને વિદાય ન લો. ભક્તોના હિત માટે તમે ગુણમય સ્વરૂપ ધારણ કર્યું છે, છતાં સ્વરૂપથી નિર્ગુણ છો. તમારી વિદાય પછી, તમારા ભક્તો પૃથ્વી પર કેવી રીતે રહેશે? નિરાકારની ઉપાસના તો અઘરી છે—કૃપા કરીને કંઈક વિચાર કરો.’ ઉદ્ધવના શબ્દો સાંભળીને શ્રીહરિએ પ્રભાસ ક્ષેત્રે મનન કર્યું: ‘મારા ભક્તોના આધાર માટે હું શું કરું?’ ત્યારબાદ, તેમણે પોતાનું દિવ્ય તેજ ભગવત પુરાણમાં સ્થાપિત કર્યું, પોતાને ગુપ્ત રાખી શ્રીમદ્ ભાગવતના પવિત્ર સાગરમાં પ્રવેશી ગયા. અતઃ શબ્દમય આ ભાગવત સ્વરૂપે સ્વયં હરિ પ્રગટ છે. તેની સેવા, શ્રવણ, પાઠ કે દર્શનથી પાપ નાશ પામે છે. તેથી, સાત દિવસનું ભાગવત શ્રવણ સર્વ સાધનોથી શ્રેષ્ઠ ગણાયું છે—આ જ કલિયુગનું ધર્મ છે. આ ધર્મ કલિયુગમાં દુઃખ, દારિદ્ર્ય, દુર્ભાગ્ય અને પાપના નાશ માટે તથા કામ-ક્રોધ પર વિજય મેળવવા માટે પ્રગટાવવામાં આવ્યું છે. નહિંતર, દેવતાઓ માટે પણ વૈષ્ણવ માયાને ત્યજી દેવું અત્યંત દુષ્કર છે, તો સામાન્ય મનુષ્ય કેવી રીતે ત્યજી શકે? એટલે સાત દિવસનું ભાગવત પાઠ નિર્ધારિત છે. સૂતજીએ કહ્યું: “જ્યારે મહર્ષિઓએ નાગશ્રવણની સભામાં આ ધર્મ જાહેર કર્યો, ત્યારે અદભૂત ઘટના ઘટી—હે શૌનક, સાંભળો. ભક્તિ, પોતાનાં બે યુવાન પુત્રોના હાથ પકડીને, અચાનક હાજર થઈ. શુદ્ધ પ્રેમથી પરિપૂર્ણ, તે વારંવાર શ્રીકૃષ્ણ, ગોવિંદ, હરે, મુરારી, નાથ એવા નામો ઉચ્ચારી રહી હતી. સભામાં બેઠેલા મહર્ષિઓએ જોયું કે તે ભાગવતના અર્થના આભૂષણોથી શોભાયમાન અને સુંદર વસ્ત્રોમાં આવી છે. બધા વિચારતા રહ્યા—આ કોણ છે? ક્યાંથી આવી? ત્યારે કુમારો બોલ્યા: ‘આ કથા ના સારથી પ્રગટ થઈ છે.’ આ સાંભળીને ભક્તિએ પોતાના પુત્રો સાથે વિનમ્રતાપૂર્વક સનતકુમારને પૂછ્યું: ‘આજે, તમારી કૃપાથી, હું કલિમાં ખોવાઈ ગઈ હતી છતાં આ અમૃતમય કથાથી પોષાઈ છું. હવે હું ક્યાં નિવાસ કરું? બ્રાહ્મણો મને કહો.’ ત્યારે મહર્ષિઓએ કહ્યું: ‘હે ભક્તિ! ભક્તોમાં તમે ગોવિંદના સ્વરૂપો ઉત્પન્ન કરો છો, માત્ર તમે જ પ્રેમને પોષો છો, સંસારના રોગનો નાશ કરો છો; તેથી, વૈષ્ણવોના હૃદયમાં નિશ્ચયપૂર્વક સદા નિવાસ કરો.’ એટલે, કલિનું દુષ્પ્રભાવ પણ તમારે પહોંચી શકતું નથી, અને તેની શક્તિ જગતમાં ચાલતી નથી. મહર્ષિઓના આદેશથી, પછી ભક્તિ હરિના સેવકોના હૃદયમાં સ્થિર થઈ. જે લોકો ત્રણે લોકમાં બધે દરીદ્ર છે, પણ હૃદયમાં શ્રીહરિ ભક્તિ ધરાવે છે, તેઓ ખરેખર ધન્ય છે; કેમ કે હરિ પણ પોતાના ધામ છોડીને ભક્તિના બાંધેલા સૂત્રથી તેમના હૃદયમાં પ્રવેશ કરે છે. આજે તો, જેને ‘ભાગવત’ કહેવાય છે, એનું મહાત્મ્ય શું વર્ણવું? જે પૃથ્વી પર બ્રહ્મરૂપ છે, એના આશ્રયથી—even વક્તા અને શ્રોતાએ પણ શ્રીકૃષ્ણ સમાન પવિત્રતા પ્રાપ્ત કરે છે, જે બીજું કોઈ ધર્મ આપી શકતું નથી. પછી સૂતજીએ કહ્યું: “ત્યારે, વૈષ્ણવોના હૃદયમાં એ અનન્ય ભક્તિ જોઈને, ભક્તવત્સલ ભગવાને પોતાનું ધામ છોડ્યું. તેઓ વનમાલા ધારણ કર્યા, મેઘ જેવું શ્યામ અંગ, પીળાં વસ્ત્રો, સુંદર રૂપ, સુવર્ણ કમરપટ્ટો, તેજસ્વી મુકડો અને કુંડલોથી શોભતા હતા. ત્રિભંગી મુદ્રામાં, કૌસ્તુભ મણિથી અલંકૃત, દશ લાખ કામદેવથી પણ વધુ સુંદર, સુગંધિત ચંદનથી અંકિત, પરમ આનંદ અને ચૈતન્યના સ્વરૂપ, મધુર, વાંસળીધારી, પોતાના ભક્તોના પવિત્ર હૃદયમાં પ્રવેશ્યા. વૈકુંઠના નિવાસી, ઉદ્ધવ વગેરે વૈષ્ણવોએ પણ અહીં શ્રવણ માટે ગુપ્ત સ્વરૂપ ધારણ કર્યું. એ સમયે જયઘોષ ઉઠ્યો, અદભુત રસની પવિત્રતા પ્રસરી, પુષ્પોની વર્ષા થઈ અને શંખનાદ સંભળાયો. સભામાં બેઠેલા બધાએ શરીર, ઘર અને પોતાને ભૂલી ગયા; એમની એ તલ્લીનતા જોઈને નારદજીએ કહ્યું: ‘હે મહર્ષિઓ! આજે મેં આ અદભુત મહિમા જોયો છે, જે સાત દિવસના પ્રસંગથી પ્રગટ થયો છે. અહીં તો અજ્ઞાન, દુરાચારી, પશુ-પંખી—બધા પાપમુક્ત થઈ જાય છે. ક્લિ યુગમાં મનુષ્યમાત્ર માટે, મનની શુદ્ધિ માટે, પાપના પર્વતો નાશ કરવા માટે, ભાગવત કથાના શ્રવણ જેટલું બીજું કંઈ નથી. સાત દિવસના આ કથાપ્રસંગથી કોણ પવિત્ર થાય છે? કોઈ દયાળુ પુરુષે લોકહિત માટે નવો માર્ગ બતાવ્યો છે? કુમારો કહે છે: ‘જે મનુષ્યો હંમેશા પાપ કરે છે, દુરાચારી છે, માર્ગથી વિમુખ છે, ક્રોધથી દહાય છે, વાંકડા અને કામી છે—તેઓ પણ કલિયુગમાં સાત દિવસના ભાગવત યજ્ઞથી પવિત્ર થાય છે. જે અસત્યપ્રવૃત્તિ ધરાવે છે, માતાપિતાને અપમાન આપે છે, કામથી ભરેલા છે, આશ્રમધર્મથી રહિત છે, કપટી, ઈર્ષાળુ અને ક્રૂર છે—તેઓ પણ કલિયુગમાં સાત દિવસના ભાગવત યજ્ઞથી પવિત્ર થાય છે. જે મહાપાપ કરે છે, કપટથી વર્તે છે, દૈત્યો જેવાં ક્રૂર અને નિર્દય છે, બ્રાહ્મણના ધનની આહાર પર જીવે છે, પરસ્ત્રીગામી છે—તેઓ પણ કલિયુગમાં સાત દિવસના ભાગવત યજ્ઞથી પવિત્ર થાય છે. જે શરીર, વાણી અને મનથી સતત પાપ કરે છે, કપટી અને હઠી છે, પરધનથી પોષાય છે, અશુદ્ધ અને દુષ્ટ મનવાળા છે—તેઓ પણ કલિયુગમાં સાત દિવસના ભાગવત યજ્ઞથી પવિત્ર થાય છે. હવે હું તમને એક પ્રાચીન કથા કહું છું—જેના માત્ર શ્રવણથી જ પાપનો નાશ થાય છે.