શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

જ્યારે બર્હિષ્મતના પુત્રોએ વૃક્ષોને આગે રાખી બળાવી નાખ્યાં, ત્યારે બ્રહ્મા પોતે ત્યાં આવ્યા અને તેમણે સમજદારીપૂર્વક તેમના મનને શાંત કર્યું. ત્યારબાદ, બચેલા અને ભયભીત વૃક્ષોએ, સ્વયંભૂ બ્રહ્માના આદેશથી, પોતાની પુત્રી પ્રચેતાઓને આપી દીધી. બ્રહ્માના આજ્ઞાથી પ્રચેતાઓએ મારીષાને સ્વીકારી, અને તેની પાસેથી એક મહાન અપમાનના કારણે જીવોની ઉત્પત્તિ કરનાર જન્મ્યો. સમયની ગતિએ, જ્યારે ચાક્ષુષ મન્વંતરનું અંતરાળ આવ્યું અને સર્જન શરૂ થયું, ત્યારે દક્ષે, જેનું ભાગ્યે નિર્ધારિત હતું, ઈચ્છિત જીવોની રચના કરી. જન્મ સમયે જ પોતાની તેજસ્વિતા અને કુશળતાથી બધાને ઝાંખા પાડનાર, પોતાના કાર્યોને કારણે ‘દક્ષ’ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો. અનાદિ ભગવાને તેને જીવોના સર્જન અને રક્ષણ માટે નિયુક્ત કર્યા, અને તેને તથા અન્યોને સર્વ જીવોના અધિપતિ બનાવ્યા. આપણે હવે ગોપીઓના હૃદયસ્પર્શી ગીત તરફ જઈએ. ગોપીઓએ કહ્યું: તારા અવતરણથી વ્રજ ધન્ય થયો છે; અહીં લક્ષ્મીજી સદા વાસ કરે છે. પ્રિય, તારા ભક્તો ચારે દિશામાં દેખાય છે; જેમના જીવનનો આધાર તું છે, તેઓ તારી શોધમાં છે. શરદની રાત્રે, હે મહાન, તારો દૃષ્ટિ કમળના હૃદયની સુંદરતા પણ ચોરી લે છે. અમારે તારા દાસી તરીકે કોઇ વેતન નથી, તું વરદાન આપનારો છે—શું તને અમને અહીં મરી જવા દેવું યોગ્ય છે? પાણીના ઝેરથી, સાપરૂપ દાનવથી, તોફાન, વીજળી, અગ્નિ, મેઘરાજાના પુત્ર અને સર્વત્રના ભયથી, હે પરમ, તું અમને વારંવાર બચાવ્યો છે. તું માત્ર ગોપીઓનો આનંદ નથી; તું સર્વ દેહધારીઓનો અંતર્યામી છે. બ્રહ્માના વિનંતીથી જગતની રક્ષા માટે, સાત્વત કુળમાં તારો અવતાર થયો છે. હે વૃષ્ણિમાં શ્રેષ્ઠ, તું તારા ચરણોને આશ્રયરૂપ બનાવ્યા છે, જે ભયથી મુક્તિ આપે છે. પ્રિય, તારા કમળ જેવા હાથે અમારે માથા પર શુભ સ્પર્શ કર. હે વીર, વ્રજના દુ:ખ દૂર કરનાર, તારી સ્મિત તારા પોતાના લોકોનો અભિમાન નાશ કરે છે. અમને તારા દાસી રૂપે સ્વીકાર અને તારો સુંદર કમળમુખ દર્શાવ. નમન કરનારના પાપ નાશક, ઘાસ ચરાવનારા સાથે ચાલનારા, શ્રીના નિવાસ, તારા ચરણો, જે કાળિયાના ફણોએ પૂજ્યા, અમારે ઉર પર મૂકી અમારું દુ:ખ દૂર કર. મીઠા વચન, મોહક બોલ અને મનને ભાવે એવી બુદ્ધિથી, હે કમળનેત્ર, તું અમને મોહિત કરે છે. હે વીર, તારા ઓઠોથી અમને અમૃત આપ. તારી કથા સંભળવી દુ:ખીજનને જીવન આપે છે, કવિઓએ તેનું ગાન કર્યું છે, તે પાપ દૂર કરે છે, સાંભળવાથી કલ્યાણ અને સમૃદ્ધિ મળે છે; જેને ધરા પર ફેલાવે છે, તેઓ ખરેખર દયાળુ છે. પ્રિય, તારી હાસ્ય, પ્રેમભરી નજર, રમણ, ધ્યાન—આ બધું શુભ છે. તારા ગુપ્ત સંવાદો, હે મોહન, અમારે મનને ઉથલપાથલ કરે છે. જ્યારે તું વ્રજમાં ગાયો ચરાવા જાય છે, હે સ્વામી, તારા કમળ જેવા પગ પથ્થર, ઘાસ અને કૂંપળો પર ચાલે છે; અમારો મન તારી લાગણીમાં તને અનુસરે છે. દિવસના અંતે, વાદળી વાળથી, તું જંગલના ફૂલો જેવી મુખાકૃતિ સાથે, ધૂળથી ઢંકાયેલી, વારંવાર દેખાય છે; હે વીર, તું અમારે હૃદયમાં પ્રેમ જગાવે છે. તારા કમળચરણ, જે નમન કરનારને ઈચ્છા આપે છે, લક્ષ્મી દ્વારા પૂજ્ય છે, ધરાની શોભા છે, દુ:ખમાં ધ્યાન કરવા યોગ્ય છે અને શાંતિ આપે છે; પ્રિય, અમારે ઉર પર મૂકી દુ:ખ દૂર કર. તારા ઓઠ, મધુર વાંસળીથી સ્પર્શાય છે, પ્રેમ વધારાવે છે, દુ:ખ દૂર કરે છે અને અન્ય તમામ આસક્તિઓ ભૂલાવી દે છે; હે વીર, અમને તારા ઓઠનું અમૃત આપ. જ્યારે તું જંગલમાં ફરતો હોય છે, અને અમને દેખાતો નથી, ત્યારે એક ક્ષણ પણ યુગ જેટલી લાંબી લાગે છે; તારા વાળની લટ અને સુંદર મુખ, અમારે આંખો તો છે, પણ પાંપણો તે છુપાવી દે છે. પતિ, પુત્ર, કુટુંબી, ભાઈ અને સંબંધીઓને છોડી, અમે છેલ્લી રહીને તારા શરણમાં આવી છીએ, હે અચ્યૂત. તારો માર્ગ જાણીને, તારા ગીતના મોહમાં, રાત્રે કઈ સ્ત્રી ઘરે પાછી ફરે? ગોપન વાતો, હૃદયમાં ઉદ્ભવતો પ્રેમ, તારી સ્મિતભરી નજર, તારા છાતીની ભવ્યતા, હે શ્રીનિધિ, વારંવાર અમારે મનને તરસાવાવે છે. હે વ્રજવાસીઓ માટે કલ્યાણમૂર્તિ, તારી હાજરી જ સર્વ દુ:ખ દૂર કરે છે અને સર્વત્ર કલ્યાણ લાવે છે. તારા વિયોગથી વ્યથિત મનવાળા તારા પોતાના લોકો પાસેથી, અલ્પ પણ તું દૂર થા, કેમ કે તારી ગેરહાજરી જ વિયોગના દુ:ખની દવા છે. પ્રિય, અમે ભયથી તારા કમળચરણો અમારા ઉર પર મૂકીયે છીએ; શું એ માટે જ તું જંગલમાં ફરતો રહે છે? તારા પગ尖 પથ્થરો પર દુ:ખી થતો નથી? અમારો મન, જે તારા જીવનથી જ જીવે છે, તને છોડતું નથી. આ રીતે ગોપીગીત પૂર્ણ થાય છે, જે ભાગવતના દસમા સ્કંધના પ્રથમ અર્ધમાં ‘ગોપીગીત’ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે. પછી, રામના પત્નીઓએ તેમના પતિના દેહને અંકલાવી અગ્નિમાં પ્રવેશ કર્યો; વસુદેવની પત્નીઓ, હરિના પુત્રવધૂઓ અને પ્રદ્યુમ્નની પત્નીઓએ પણ આવું જ કર્યું; અને કૃષ્ણની પત્નીઓ, રુક્મિણીના નેતૃત્વે, અગ્નિમાં પ્રવેશી, આત્માને પતિ સાથે એક કરી દીધું. અર્જુને, પોતાના પ્રિય મિત્ર કૃષ્ણના વિયોગથી દુ:ખી થઈ, કૃષ્ણના ગીતો અને જ્ઞાનવચનો દ્વારા પોતાને સાંત્વના આપી. તેણે પોતાના કુટુંબના મૃત્યુ પામેલા સભ્યો માટે યોગ્ય ક્રિયા કરી, અને જેમની વંશ ટૂટી ગઈ હતી, તેમના માટે પણ યોગ્ય વિધાન કર્યું. હરિએ ત્યાગેલી દ્વારકા શહેરને, રાજા, ક્ષણે ઓશનથી પૂરાઈ ગઈ, માત્ર ભગવાનનું તેજસ્વી નિવાસ સ્થાન જ બચ્યું. ત્યાં ભગવાન મધુસૂદન સદા હાજર છે, સ્મરણથી સર્વ દુ:ખ દૂર કરે છે, અને સર્વ શ્રેષ્ઠ શુભતાનો સ્ત્રોત છે. અર્જુને બચેલા સ્ત્રીઓ, બાળકો અને વૃદ્ધોને લઈને ઇન્દ્રપ્રસ્થ પહોંચાડ્યા અને ત્યાં વજ્રને રાજા બનાવી સ્થાપિત કર્યા. પોતાના મિત્રોનું મૃત્યુ સાંભળી, અર્જુનના પિતામહોએ તમને વંશના ધારી તરીકે બનાવ્યા અને બધા મહાન માર્ગે પ્રસ્થાન કર્યો. જે કોઈ શ્રદ્ધાથી ભગવાન વિષ્ણુના જન્મ અને કાર્યોનું વર્ણન કરે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે. આ રીતે, હરિ ભગવાનના મનોહર અવતારો, પરાક્રમી કાર્યો અને બાળલીલાઓને જ્યાં પણ સાંભળે કે કહે, તે વ્યક્તિ શ્રેષ્ઠ વૈરાગ્યમાર્ગ પર પરમ ભક્તિ પ્રાપ્ત કરે છે. શરીર, અભિમાન, વધતી ક્રોધ અને ઇચ્છા સાથે, આસક્ત માણસ અન્ય ઇચ્છુકો સાથે ઝઘડો કરે છે અને પોતાનું હિત નાશ કરે છે. પાંચ તત્ત્વથી બનેલા શરીરમાં, અજ્ઞાની આત્મા વારંવાર ‘હું’ અને ‘મારું’ના મિથ્યા ભાવમાં ફસાઈ જાય છે, અને આવી દૃષ્ટિ ખોટી બુદ્ધિ લાવે છે. જો જીવ ફરી દુષ્ટમાર્ગે ચાલે, ઇન્દ્રિય અને પેટની તૃપ્તિ માટે પ્રયત્ન કરે, તો તે ફરીથી ભોગમાં ફસાઈ અંધકારમાં જાય છે. સત્ય, શુદ્ધિ, દયા, મૌન, બુદ્ધિ, લક્ષ્મી, લજ્જા, કીર્તિ, ક્ષમા, શાંતિ, આત્મનિગ્રહ અને સમૃદ્ધિ—આ બધું દુર્ગુણીઓની સંગતથી ઘટે છે. કોઈએ ચંચળ, મૂર્ખ, હતાશ, અસંત, દયનીય અથવા રમકડા જેવી સ્ત્રીઓની સંગત ન કરવી.