શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

યમુનાના કિનારે ફરી એકત્રિત થયેલા પ્રચેતસો, તેમની ચેતના કૃષ્ણમાં સ્થિર કરી, કૃષ્ણના આગમનની તીવ્ર અભિલાષામાં, એકસાથે બેઠા અને કૃષ્ણના ગુણગાન ગાતા હતા. એ સમયે, રાજા, તેઓ ક્રોધથી ભરાઈ ગયા અને તેમનાં મોઢેથી અગ્નિ અને વાયુ બહાર છોડી, જાણે સંવર્તક અગ્નિની જેમ, પૃથ્વીને બંજર બનાવવા લાગ્યા. વૃક્ષો દહન થઈ રાખ્યાં ત્યારે બ્રહ્મા પધાર્યા અને તેમણે બરિષ્મતના પુત્રોને જ્ઞાનપૂર્ણ ઉપદેશથી શાંત કર્યા. પછી, બચેલા વૃક્ષોએ, ડરીને, સ્વયંભૂના આદેશ અનુસાર, પોતાની પુત્રી પ્રચેતસોને આપી. બ્રહ્માના આદેશથી પ્રચેતસોએ મરીષાને સ્વીકારી, જેણે એક મહાપાપના કારણે સર્વ પ્રજાનો ઉત્પન્ન કરનાર જન્માવ્યો. પછી, ચક્ષુષ મન્વંતરનું અંતરાળ આવી પહોંચ્યું અને સર્જનના આરંભે, સમયના પ્રવાહે, દક્ષે, જે ભાવિથી પ્રેરિત હતા, ઇચ્છિત પ્રજાઓનું સર્જન કર્યું. દક્ષે, જેમણે પોતાના તેજથી સર્વને પ્રકાશિત કર્યા અને પોતાની કૌશલ્યથી “દક્ષ” તરીકે ઓળખાયા, તેમને સર્વ પ્રાણીઓની રચના અને રક્ષા માટે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા. અનાદિ ભગવાને તેમને તથા અન્ય પ્રજાપતિઓને સર્વ પ્રાણીઓના અધિકારી બનાવ્યા. એક સમયે, ગોપીઓએ કહ્યું: કૃષ્ણ, તારી જન્મભૂમિ વ્રજ તારા અવતરણથી વધુ ફૂલી ફાલી છે; અહીં લક્ષ્મીજી સદા નિવાસ કરે છે. પ્રિય, તારા ભક્તો સર્વ દિશામાં દેખાય છે; જેમના જીવન તારા આધારથી ચાલે છે, તેઓ તારી શોધમાં તપસ્યા કરે છે. હે મહાન, પૌષ માસની રાત્રે તારો દૃષ્ટિ કમળના હૃદયની સુંદરતાને પણ ચોરી લે છે. પ્રેમના દેવતા, અમે તારી નિ:સ્વાર્થ દાસીઓ છીએ; હે વરદાતા, શું તને યોગ્ય લાગે છે કે તું અમને અહીં મરી જવા દે? પાણીના વિષ, સાપરૂપ દાનવ, તોફાન, વીજળી, અગ્નિ, મેઘરાજાના પુત્ર અને સર્વત્ર ઉપદ્રવોથી, હે પરમેશ્વર, તું અમને વારંવાર બચાવતો રહ્યો છે. તું માત્ર ગોપીઓનો આનંદ નથી, તું સર્વ જીવના અંતરાત્મા છે. બ્રહ્માજી દ્વારા જગતની રક્ષા માટે વિનંતી થતાં તું સાત્વત વંશમાં અવતર્યો. વૃષ્ણિમાં શ્રેષ્ઠ, તારા પગે શરણાગતને તું ભયમુક્ત કરે છે; પ્રિય, તારા કમળ જેવા હાથ, જે સર્વ ઇચ્છાઓ આપે છે, અમારા માથે રાખ. હે પરાક્રમી, વ્રજની પીડા દૂર કરનારા, તારી સ્મિત તારા જાતના ગર્વને પણ વિનાશ કરે છે; અમને તારા દાસી સ્વીકારી, તારો સુંદર કમળમુખ દર્શાવ. નમનારના પાપ વિનાશક, ગાય ચરાવનારા, લક્ષ્મીનું નિવાસસ્થાન, તારા પગો પર શેષનાગે ફણ ચઢાવ્યા; એ પગ અમારે હૃદય પર મૂકી, અમારો દુઃખ દૂર કર. તારી મીઠી વાણી, મનને આનંદ આપતી બુદ્ધિ, હે કમળનેત્રીય, અમને મોહિત કરે છે; પરાક્રમી, તારા અંઠા અમને પીવો. તારી કથાઓ દુઃખીજન માટે અમૃત છે, કવિઓએ વખાણી છે, પાપ વિનાશે છે, સાંભળવાથી કલ્યાણ થાય છે; જે ધરતી પર તારી કથા ફેલાવે છે, એ સાચા દાનવીર છે. તારી હાસ્ય, પ્રેમભરી દૃષ્ટિ, રમણ, ધ્યાન—all શુભ છે; ગુપ્ત વાતો, હે મોહન, અમારું મન ઉથલપાથલ કરે છે. જ્યારે તું વ્રજ છોડીને ગાય ચરાવા જાય છે, પ્રભુ, તારા કમળ જેવા પગ કાંટા, ઘાસ અને અંકુર પર પડે છે; અમારા મન તારી યાદમાં તપ્ત છે અને તને અનુસરે છે. સાંજના અંતે, વાદળી વાળ, જંગલ-ફૂલોનું મુખ, ધૂળથી ઢંકાયેલું, વારંવાર દેખાય છે; પરાક્રમી, તું અમારાં હૃદયમાં પ્રેમ જગાવે છે. તારા કમળપદ, નમનારને ઇચ્છા આપે છે, લક્ષ્મી દ્વારા પૂજ્ય છે, પૃથ્વીનો શોભા છે, દુઃખમાં ધ્યાન કરવાનાં યોગ્ય છે, શાંતિ આપે છે; પ્રિય, એ પગ અમારે હૃદય પર મૂકી, દુઃખ દૂર કર. તારા હોઠ, વાંસળીના સ્પર્શથી મોહક બને છે, પ્રેમ વધારાવે છે, દુઃખ નાશે છે, સર્વ કામનાઓ ભૂલાવી દે છે; હે પરાક્રમી, અમને તારા હોઠોના અમૃત આપ. જ્યારે તું વનમાં ફરતો હોય છે, તને ન જોઈ શકનાર માટે પળો યૂગ સમાન લાગે છે; તારા વાળ અને મુખ, જેમણે તને જોઈ શક્યા નથી, એમના આંખના પલકો પણ અવરોધ બને છે. પતિ, પુત્ર, કુટુંબ, ભાઈ, સગા છોડી, અમે તારી પાસે આવી છીએ, હે અચ્યૂત; તારું માર્ગ જાણીને, તારી સંગીતથી મોહિત, રાતે કઈ સ્ત્રી ઘરે પાછી જાય? ગુપ્ત વાતો, હૃદયમાં ઉદ્ભવતો પ્રેમ, તારી સ્મિત, પ્રેમભરી દૃષ્ટિ, અને તારો વિશાળ વક્ષસ્થળ, હે શ્રીનિધિ, અમારું મન વારંવાર તરસી ઊભું કરે છે. વ્રજવાસીઓ માટે કલ્યાણરૂપ, તારી હાજરી સર્વ દુઃખ દૂર કરે છે, સર્વેને કલ્યાણ આપે છે. જો તું અમાથી થોડું પણ દૂર થાય, તો તારી વિયોગની વ્યથા જ અમારી વ્યથાનું ઉપચાર છે. પ્રિય, અમે ભયથી પણ તારા કમળપદ હૃદય પર મૂકીયે છીએ; શું એ માટે તું વનમાં ફરતો હોય છે? તારા પગ尖 કાંટા પર ચાલે છે, દુઃખ ન થાય? અમારા મન તારી યાદમાં મગ્ન છે. આ રીતે, એકત્રીસમો અધ્યાય, “ગોપીગીત,” શ્રીમદ ભાગવતના પ્રથમ સ્કંધના દશમ સ્કંધના પ્રથમ ભાગમાં પૂર્ણ થાય છે. પછી, રામની પત્નીઓ, તેમનું શરીર ભેટ આપીને અગ્નિમાં પ્રવેશી ગઈ; વસુદેવની પત્નીઓ, હરિની પુત્રવધૂઓ અને પ્રદ્યુમ્નની પત્નીઓએ પણ એ જ કર્યું; કૃષ્ણની પત્નીઓ, રુક્મિણીના નેતૃત્વમાં, કૃષ્ણ સાથે મનથી એક થઈ અગ્નિમાં પ્રવેશી ગઈ. અર્જુને, કૃષ્ણના વિયોગથી વ્યાકુળ થઈ, કૃષ્ણના ગીતો અને જ્ઞાનપૂર્ણ વાતોથી પોતાને સંત્વના આપી. તેણે પોતાના કુટુંબના અવશિષ્ટ સભ્યો માટે યોગ્ય રીતે શ્રાદ્ધક્રિયા કરી અને જે મર્યા હતા, એમને યોગ્ય રીતે વિધિપૂર્વક વિદાય આપી. હરિએ છોડેલી દ્વારકા, રાજા, એક ક્ષણમાં સાગરે ડૂબી ગઈ, માત્ર ભગવાનનું દિવ્ય નિવાસ સ્થાન બચ્યું. ત્યાં, ભગવાન મધુસૂદન સદા વાસ કરે છે; તેમનું સ્મરણ જ સર્વ પાપોનો નાશક અને સર્વ શ્રેષ્ઠ શુભ છે. અર્જુને બચેલા સ્ત્રી, બાળક અને વૃદ્ધોને લઈ, તેમને ઇન્દ્રપ્રસ્થ લઈ ગયો અને વજ્રને ત્યાં રાજા બનાવ્યો. તારા મિત્રોના મૃત્યુની ખબર સાંભળીને, રાજા, અર્જુનના પિતૃઓએ તને વંશનો ધારી રાખનાર બનાવ્યો અને પોતે મહાપ્રસ્થાન પધાર્યા. જે કોઈ શ્રદ્ધાપૂર્વક વિષ્ણુના અવતાર અને કાર્યોનું વર્ણન કરે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે. આ રીતે, ભગવાનના મોહક અવતારો, પરાક્રમ અને બાળલીલાઓનું શ્રવણ અને કથન, અહીં કે અન્યત્ર, શ્રેષ્ઠ વૈરાગ્યમાર્ગ પર, પરમ ભક્તિ પ્રાપ્ત કરાવે છે. શરીર, અભિમાન, ક્રોધ અને કામના વડે, કામી પુરુષ બીજા ઈચ્છુકો સાથે વિવાદ કરે છે અને પોતાનું હાનિ કરે છે. પાંચ તત્વોથી બનેલા શરીરમાં, અજ્ઞાન આત્મા વારંવાર ‘હું’ અને ‘મારું’ની ખોટી કલ્પનામાં ફસાઈ જાય છે, જેના કારણે બુદ્ધિ પણ ભ્રષ્ટ થાય છે. જો કોઈ જીવ ફરી દુરાચારના માર્ગે જાય, માત્ર ઇન્દ્રિય અને પેટની તૃપ્તિ માટે પ્રયત્ન કરે, તો તે ફરીથી ભોગમાં ફસાઈ, અંધકારમાં પડી જાય છે.