શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ગોપીઓના મન, વાણી અને કર્મો સર્વે કૃષ્ણમાં લીન થઈ ગયા હતા. તેઓ માત્ર કૃષ્ણના ગુણોનું ગાન કરતા, તેમનું ચિત્ત કૃષ્ણમાં એકાગ્ર હતું; પોતાનું ઘર પણ યાદ ન આવતું. તેઓ ફરીથી યમુનાના કાંઠે ભેગા થયા, કૃષ્ણના આગમનની તલપાપડીમાં કૃષ્ણના ગીતો ગાતા રહ્યાં. એ સમયે, રાજા, ગુસ્સામાં ભરાઈને ગોપીઓએ પોતાના મોઢામાંથી અગ્નિ અને પવન છોડ્યા, જાણે યુગના અંતે સંવર્તક અગ્નિથી પૃથ્વી બળે તેમ. વૃક્ષો ભસ્મીભૂત થવા લાગ્યાં ત્યારે બ્રહ્મા આવ્યા અને બર્હિષ્મતના પુત્રોને વિવેકપૂર્વક શાંત કર્યા. ત્યારબાદ, બચેલા વૃક્ષો ભયભીત થઈને, સ્વયંભૂના આદેશથી પોતાની પુત્રીને પ્રચેતસોને આપી દીધી. બ્રહ્માના આદેશથી પ્રચેતસોએ માળિષાને સ્વીકારી, જેના દ્વારા, એક મહાપાપના કારણે, પ્રજાપતિ જન્મ્યા. જ્યારે ચોક્ષુષ મન્વંતરનો અવકાશ આવ્યો અને સર્જનના આરંભે સમય વહેતો રહ્યો, ત્યારે દક્ષે, પોતાના ભાગ્યદ્વારા પ્રેરાઈ, ઇચ્છિત પ્રજાઓનું સર્જન કર્યું. જન્મે જ, દક્ષે પોતે જ પોતાની તેજસ્વિતાને કારણે સર્વેને ઝાંખા પાડ્યા અને પોતાના કૌશલ્યથી “દક્ષ” તરીકે ઓળખાયા. જેનુ આરંભ નથી, એવા પરમેશ્વરે દક્ષને સર્વ પ્રાણીઓની રચના અને રક્ષા માટે સ્થાપિત કર્યા અને દક્ષ તથા અન્યને સર્વે જીવોના અધિપતિ કર્યા. આ સમયે, ગોપીઓએ કહ્યું: કૃષ્ણ, તારી જન્મથી વ્રજ વધુ સુખી થયું છે; લક્ષ્મી અહીં સદા વસે છે. પ્રિય, તારા ભક્તો સર્વ દિશાઓમાં દેખાય છે; જેમના પ્રાણ તું જ છે, તે તને શોધે છે. હે મહાન, શરદની રાતે તારી નજર કમળના હૃદયની સુંદરતાને પણ હરાવે છે. પ્રેમના સ્વામી, અમે તારા નિ:સ્વાર્થ દાસી છીએ; દાતા, શું સાચું છે કે તું અમને અહીં મૃત્યુ પામવા દે છે? તું જ છે, જેણે અમને પાણીના ઝેરથી, સાપરૂપ દૈત્યથી, તોફાન, વીજળી, અગ્નિ, મેઘરાજના પુત્ર અને સર્વે સંકટોમાંથી વારંવાર બચાવ્યા છે. તું માત્ર ગોપીઓનું આનંદ નથી, તું સર્વે શરીરી જીવોમાં આંતરિક સાક્ષી છે. બ્રહ્માના વિનંતીથી તું જગતની રક્ષા માટે સાત્વત કુળમાં અવતરીયો છે. વૃષ્ણિમાં શ્રેષ્ઠ, તારા ચરણો આશ્રયરૂપ છે, જે ભયથી મુક્તિ આપે છે. કમળ સમાન હસ્તો વડે અમારે માથે તારો શુભ સ્પર્શ કર. હેવીર, વ્રજના દુ:ખને દૂર કરનાર, તારી સ્મિત પોતાના જ લોકોના અભિમાનને નાશ કરે છે; અમને તારા દાસી રૂપે સ્વીકાર અને તારો સુંદર ચહેરો દર્શાવ. નમન કરનારના પાપ નાશક, ગૌચરનારનો અનુસરો, લક્ષ્મીનું નિવાસસ્થાન, તારા કમળ સમાન પગ, જે કાળિયાના ફણોએ અર્પણ થયાં, અમારી છાતી પર મૂકી અમારો હૃદય દુ:ખ દૂર કર. મીઠી વાણી, મોહક શબ્દો અને મનને ભાવે તેવી બુદ્ધિથી, કમળનેત્ર, તું અમને મોહિત કરે છે; હેવીર, તારા હોઠોના અમૃતથી અમને પોષણ આપ. તારી કથાઓનું અમૃત દુ:ખીજન માટે પ્રાણ છે; કવિઓ તેની સ્તુતિ કરે છે, તે પાપ દૂર કરે છે; સાંભળવાથી શુભતા અને ઐશ્વર્ય મળે છે; જે તેને ધરતી પર ફેલાવે છે, તે ખરેખર દાનવીર છે. પ્રિય, તારી હાસ્ય, પ્રેમભરી નજર, ખેલ અને ધ્યાન—all શુભ છે. તારા ગુપ્ત સંવાદો, જે હૃદયને સ્પર્શે છે, અમારો મન ઉથલપાથલ કરે છે. જ્યારે તું વ્રજ છોડીને ગાય ચરાવા જાય છે, ભગવાન, ત્યારે તારા કમળ સમાન પગ પથ્થર, ઘાસ અને અંકુર પર ચાલે છે; અમારો મન, તારી વાંછા સાથે વ્યાકુળ, તારો અનુસરો કરે છે, પ્રિય. દિવસના અંતે, વાદળી વાળવાળો, તું જંગલનાં ફૂલોથી શોભિત ચહેરા સાથે, ધૂળથી ઢંકાયેલો, વારંવાર દેખાવા આવે છે; હેવીર, તું અમારા હૃદયમાં પ્રેમ જગાડે છે. તારા કમળ સમાન પગ, જે નમન કરનારની ઇચ્છા પૂરી કરે છે, લક્ષ્મી અને ધરતીના શ્રૃંગાર છે, દુઃખમાં ધ્યાન કરવા યોગ્ય છે અને શાંતિ આપે છે; પ્રિય, તે અમારી છાતી પર મૂકી અમારો દુ:ખ દૂર કર. તારા હોઠ, જે વાંસળીના મીઠા સંગીતથી ચુંબિત થાય છે, પ્રેમ વધારવા અને દુ:ખ નાશ કરવા માટે, સર્વે અન્ય આસક્તિઓ ભૂલાવી દે છે; હેવીર, અમને તારા હોઠોના અમૃતનો લાભ આપ. જ્યારે તું જંગલમાં ફરતો હોય છે, ત્યારે જે તને જોઈ શકતા નથી, તેમના માટે એક ક્ષણ પણ યુગ જેવું લાગે છે; તારા વાળ અને સુંદર ચહેરો, જેમની આંખો મંદ છે, તેઓ પોતાના પાંપણોથી તેને છુપાવી લે છે. પતિ, પુત્ર, કુટુંબ, ભાઈ અને સગા-સંબંધીને છોડીને, અમે અંતે તારી પાસે આવી છીએ, અચ્યૂત. તારો માર્ગ જાણીને, તારા ગીતથી મોહીત, કઈ સ્ત્રી રાતે ઘરે પાછી જશે? ગુપ્ત સંવાદો, હૃદયમાં ઉદ્ભવતા પ્રેમ, તારી સ્મિતભરી નજર અને વિશાળ છાતીની શોભા, લક્ષ્મીનું નિવાસસ્થાન, વારંવાર અમારો મન વ્યગ્ર અને મોહીત કરે છે. વ્રજવાસીઓ માટે કલ્યાણરૂપ, તારી હાજરી સર્વે દુ:ખ નાશક અને સર્વેમાં શુભતા લાવે છે. કૃપા કરીને, તારા પ્રત્યે વ્યગ્ર હૃદય ધરાવનાર પાસેથી થોડું પણ દૂર હટજે, કેમ કે તારી વિયોગની પીડા જ તારા પોતાના માટે વિયોગની દવા છે. પ્રિય, અમે ભયથી પણ તારા કમળ સમાન પગ અમારી છાતી પર ધીરે-ધીરે મૂકી દઈએ છીએ, કેમ કે તે કઠિન લાગે છે. શું એ માટે જ તું જંગલમાં ફરતો છે? શું તારા પગ તીખા પથ્થરો પર ચાલીને દુ:ખી નથી થતાં? અમારો મન, તારા જીવનથી જ જીવતું, તને છોડતું નથી. આ રીતે, 'ગોપીગીત' નામે એકત્રીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે, જે ભાગવતના દશમ સ્કંધના પ્રથમ અર્ધમાં આવેલો છે; મહાપુરાણ, પરમ વૈરાગ્યશાસ્ત્ર. પછી, રામની પત્નીઓ તેમના પતિના દેહને અંકલાવી અગ્નિમાં પ્રવેશી ગઈ; વસુદેવની પત્નીઓ, હરિની વહુઓ, પ્રદ્યુમ્નની પત્નીઓ અને કૃષ્ણની પત્નીઓ, રૂક્મિણીની આગેવાની હેઠળ, પણ અગ્નિમાં પ્રવેશી ગઇ, આત્માનંદમાં એકરૂપ થઈ. અર્જુન, પોતાના પ્રિય મિત્ર કૃષ્ણના વિયોગથી વ્યાકુળ, કૃષ્ણના ગીતો અને વિદ્વાનના વચનો વડે પોતાને શાંત કર્યા. તેણે પોતાના કુટુંબના મૃત્યુ પામેલા સભ્યોના યોગ્ય ક્રિયા-કર્મ કર્યા, જેમની વંશ પરંપરા તૂટી ગઈ હતી. હરિએ છોડી દીધેલી દ્વારકાને, રાજા, ક્ષણે જ સાગરે ડૂબાડી દીધી, માત્ર ભગવાનનું દિવ્ય નિવાસ સ્થાન બચ્યું. ત્યાં ભગવાન મધુસૂદન સદા હાજર છે, સ્મરણથી સર્વે પાપ નાશ કરે છે, અને સર્વેમાં શ્રેષ્ઠ શુભતા આપે છે. પછી અર્જુને બચેલા સ્ત્રી, બાળકો અને વૃદ્ધોને લઇને ઇન્દ્રપ્રસ્થ પહોંચાડ્યા અને વજ્રને રાજા બનાવ્યા. પોતાના મિત્રોના મૃત્યુના સમાચાર સાંભળી, અર્જુનના પિતામહોએ તને વંશધર બનાવ્યો અને બધા મહામાર્ગે ચાલ્યા. જે કોઈ શ્રદ્ધાથી દેવોના દેવ વિષ્ણુના જન્મ અને કૃત્યોનું વર્ણન કરે છે, તે સર્વે પાપોમાંથી મુક્ત થાય છે. આવી રીતે, હરિના અવતાર, શૌર્ય અને બાળલિલા સાંભળવાથી કે વર્ણનથી, મનુષ્ય પરમ વૈરાગ્યના માર્ગે પરમ ભક્તિ પામે છે. શરીર, અભિમાન, વધતી ક્રોધ અને ઇચ્છાથી ભરેલો માણસ, બીજા ઇચ્છુકો સાથે ઝઘડો કરે છે અને પોતાનું હાનિ કરે છે. પાંચ તત્વોથી બનેલા શરીરમાં અજ્ઞાની આત્મા વારંવાર 'હું' અને 'મારું'ના ભ્રમમાં ફસાઈ જાય છે, અને આવી ભૂલભરેલી દૃષ્ટિથી બુદ્ધિ પણ દોષગ્રસ્ત થાય છે.