શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ગોપીઓ કૃષ્ણની શોધમાં ઉન્મત્ત બની, તેમના રમતાં કૃત્યોનું અનુકરણ કરતી હતી—દરેક ગોપી કૃષ્ણમાં તદ્‌ભવ થઈ ગઈ હતી. એક ગોપી પૂતનાનું રૂપ ધારણ કરીને, કૃષ્ણને સ્તનપાન કરાવવાનો અભિનય કરતી; બીજી રડતાં બાળકની ભૂમિકા ભજવી, અને કોઈ તેને શાંત કરતું; ત્રીજી, શકટાસુરની જેમ, પગથી પ્રહાર પામતી. બીજી ગોપી દાનવ બની, કૃષ્ણની ભૂમિકા ભજવતી ગોપીને પકડી લેતી; એક ગોપી ગોપાલોની વસ્તીનો અવાજ ઉતારી, કોઈને પગે ખેંચતી. કેટલીક ગોપીઓ કૃષ્ણ અને રામ બની, ગોપાલ તરીકે રમતી; એક ગોપી વત્સાસુર બની, પરાજય પામતી; બીજી બકાસુરની ભૂમિકા ભજવી. કોઈ ગોપી દૂર રહેલી બીજી ગોપીને, કૃષ્ણની જેમ બોલાવી, વાંસળી વગાડતી અને રમતી; અન્ય ગોપીઓ તેને વખાણતી—"શાબાશ!" એક ગોપી પોતાની ભુજ બીજીના ખભા પર મૂકી, ચાલતી અને કહતી, "હું કૃષ્ણ છું—મારો મનોહર ચાલ જુઓ," તે મનથી કૃષ્ણમાં લીન હતી. "પવન કે વરસાદથી ડરશો નહીં; હું તમારી રક્ષા કરી છે," કહી, એક ગોપી એક હાથથી પોતાની વસ્ત્ર બીજી પર ઓઢાવતી. બીજી ગોપી બીજીના માથા પર પગ રાખીને, "અસુર, દૂર જા! હું દુષ્ટોના દંડક રૂપે જન્મ્યો છું!" કહી, અભિનય કરતી. કોઈ ગોપી બોલી, "ગોપાલો, જુઓ આ ભયંકર જંગલમાં અગ્નિ! આંખો બંધ કરો, હું તમારી રક્ષા કરું છું." એક નાજુક ગોપી, બીજીને ફૂલની માળા વડે ઉખલ સાથે બાંધતી, "હું એ માખણ ચોરને બાંધું છું, જેણે પાત્ર ફોડ્યા અને ઘી ચોરી લીધું!" બીજી ગોપી ડરીને આંખો ઢાંકી, ડરનો અભિનય કરતી. એમ, ગોપીઓ વૃંદાવનના લતાવૃક્ષો અને વૃક્ષોને કૃષ્ણ વિશે પૂછતી, જંગલમાં શ્રીમદ કૃષ્ણના પગલાં દર્શાવતી. આ પગલાં સ્પષ્ટ દેખાતા—નંદના પુત્રના, જેમાં ધ્વજ, કમળ, વજ્ર, અંકુશ અને યવના ચિહ્નો હતા. એ વિવિધ પગલાંઓને અનુસરી, ગોપીઓ આગળ વધતી; કેટલાક પગલાં એકદમ નજીક-નજીક હતા, જેમ નવવધૂના પગલાં કૃષ્ણ સાથે જોડાયેલા, તો ગોપીઓ દુ:ખથી બોલી, "આ પગલાં કોની છે, જે નંદના પુત્ર સાથે જાય છે, ખભા પર હાથ મૂકીને, જાણે હાથીની ગાય હાથી સાથે છે." "નિશ્ચિત, આ ગોપીએ ભગવાન હરિની આરાધના કરી છે—ગોવિંદ પ્રસન્ન થઈ, અમને છોડી, તેને ગુપ્તપણે લઈ ગયો." "કેટલા ધન્ય છે આ લતાવૃક્ષો અને છોડ, જેમને ગોવિંદના કમળપદની ધૂળી મળી, જે બ્રહ્મા, શિવ અને લક્ષ્મી પોતાના શિરે ધારણ કરે છે." "આ ગોપીના પગલાં, ઊંડા દબાયેલા, અમને વ્યથિત કરે છે—કૃષ્ણ માત્ર તેને લઈ, ગુપ્તપણે તેના ઓઠાંનો આનંદ માણે છે; તેના પગલાં આગળ દેખાતા નથી—નિશ્ચિત, ઘાસ-પાંદડાથી તેના નાજુક પગ દુ:ખી થયા, તો પ્રિયએ તેને ઉઠાવી લીધી." "જુઓ, ગોપીઓ, અહીં પગલાં વધુ ઊંડા છે—કૃષ્ણ પ્રેમથી પોતાની પ્રિયને ઉઠાવીને લઈ જાય છે; અહીં, મહાન આત્માએ ફૂલો તોડવા માટે પ્રિયને નીચે મૂક્યો." "અહીં, કૃષ્ણે પ્રિય માટે ફૂલો તોડ્યા; દરેક પગલાં પર તેના પગના ચિહ્નો સ્પષ્ટ દેખાય છે." "અહીં, પ્રેમીએ પ્રિયાની વાળ ગોઠવી; નિશ્ચિત, તે અહીં બેઠી હતી, ત્યારે કૃષ્ણે તેના વાળ શણગાર્યા." "જ્યારે કૃષ્ણ સ્વયં-તૃપ્ત અને અવિભાજિત છે, તેમ છતાં પ્રેમમાં લીન થઈ, પ્રેમીઓની દુ:ખી સ્થિતિ અને સ્ત્રીઓની ચંચળતા દર્શાવ્યા." આ રીતે, ગોપીઓ આ વાતો કહેતી, અચેત થઈ, જંગલમાં ફરતી; અને જે ગોપી કૃષ્ણે અન્ય ગોપીઓ છોડીને લઈ ગયો હતો—તે ગોપી પોતાને સર્વોત્તમ માનવા લાગી: "મારા પ્રિયએ ગોપીઓ છોડીને હવે મારી આરાધના કરે છે." પછી, જંગલમાં એક જગ્યાએ પહોંચી, ગર્વથી કૃષ્ણને બોલી, "હું વધુ ચાલી શકી નથી; હવે તમે જ્યાં ઇચ્છો, ત્યાં લઈ જાવો." એમ કહી, કૃષ્ણે કહ્યું, "મારા ખભા પર ચડી જા." પણ એ સમયે કૃષ્ણ અદૃશ્ય થઈ ગયો, અને નવવધૂ એકલી રહી, શોક કરતી. "હાય! પ્રભુ, પ્રિય, અતિપ્રિય! તમે ક્યાં છો, ક્યાં છો, મહાબાહુ? હે મિત્ર, તમારી દયાળુ દાસી સામે પ્રગટ થાઓ!" શુકદેવ બોલ્યા: ગોપીઓ, કૃષ્ણના પગલાં શોધતી, ક્યાં ગયા તે જાણ્યા વગર, પોતાની મિત્રને જોઈ, જે વિયોગથી અચેત અને દુ:ખી હતી. તેની પાસેથી જાણ્યું—તેના ગર્વ અને માધવના જવાબ, અને દુ:ખી થવાથી થયેલા અપમાન—તે સાંભળીને ગોપીઓ આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગઈ. પછી, તેઓ ચાંદની પડતી રહે ત્યાં સુધી જંગલમાં ભટકી; પણ અંધારું થતાં, સ્ત્રીઓ પાછી ફરી. તેમનું મન, બોલી, કર્મ, અને સ્વરૂપ કૃષ્ણમાં લીન, તે માત્ર કૃષ્ણના ગુણ ગાઈ, પોતાના ઘરની યાદ પણ ન રહી. ફરી યમુના તટ પર આવી, કૃષ્ણમાં મન લગાવી, ભેગી થઈ, કૃષ્ણના આગમનની આશા રાખી, કૃષ્ણના ગીત ગાઈ. પછી, હે રાજા, ગુસ્સાથી, તેઓ પોતાના મોઢેથી અગ્નિ અને પવન છોડ્યા, જાણે સંવર્તક અગ્નિથી પૃથ્વી સુકાઈ જાય છે. વૃક્ષો દાઝતા જોઈ, બ્રહ્મા આવ્યા અને બર્હિષ્મતના પુત્રોને શાંતિ અને માર્ગદર્શન આપ્યું. પછી, બાકી રહેલા વૃક્ષો, ડરથી, પોતાની દીકરીને પ્રચેતસોને આપી, જેમ સ્વયંભૂએ કહ્યું હતું. બ્રહ્માના આજ્ઞાથી, પ્રચેતસોએ મારીષાને સ્વીકારી, જેના પરથી, મહાપાપથી, પ્રજાપતિ જન્મ્યા. ચાક્ષુષ મન્વંતરનો અંતરાલ આવતા, સર્જનના આરંભે, સમયના પ્રવાહમાં, દક્ષએ ઈચ્છિત પ્રજાઓનું સર્જન કર્યું. જન્મ સમયે જ, પોતાની તેજથી બધાને ઝાંખા પાડતા, અને પોતાની કળા દ્વારા, દક્ષ—કામકાજથી—કહવામાં આવ્યા. જે અનાદિ છે, તેણે દક્ષને પ્રજાઓના સર્જન અને રક્ષણ માટે, અને અન્યને પણ, સર્વ જીવોના અધિપતિ તરીકે સ્થાપિત કર્યો. ગોપીઓ બોલી: "વ્રજમાં તારો જન્મથી વધુ સમૃદ્ધિ છે; લક્ષ્મી હંમેશા અહીં વસે છે. હે પ્રિય, તારા ભક્તો સર્વ દિશામાં દેખાય; જેમના જીવન તારા પરથી ચાલે છે, તે તારી શોધ કરે છે." "હે મહાન, શરદની રાતે, તારી નજર કમળના હૃદયની સુંદરતા પણ ચોરી લે છે. હે પ્રેમના સ્વામી, અમે તારા નિ:સ્વાર્થ દાસી છીએ; હે વરદાતા, શું તારે અમને અહીં મારવું યોગ્ય છે?