શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

વૃંદાવનના ગોપીઓ, એકત્રિત થઈ, કૃષ્ણના ગુણગાન ઉચ્ચ અવાજે ગાતા અને જંગલથી જંગલમાં ભટકતા, જાણે તેઓ પરમાત્માના પ્રેમમાં પાગલ થઈ ગયા હોય. તેઓ વૃક્ષો પાસે જઈને પૂછતા, “હે અશ્વત્થ, પલાશ, ન્યગ્રોધ, શું તમે નંદના પુત્ર કૃષ્ણને અહીંથી પસાર થતાં જોયા છે, જે પ્રેમભરી નજર અને તેજસ્વી સ્મિતથી અમારા મન ચોરી લે છે?” પછી તેઓ કુરબક, અશોક, નાગ, પુન્નાગ અને ચંપક વૃક્ષો પાસે પૂછે, “હે વૃક્ષો, શું રામના નાના ભાઈ, જેનું સ્મિત ગર્વીલા યુવતીઓને પણ વિનમ્ર કરી દે છે, અહીંથી ગયા છે?” તેઓ તુલસી પાસે પણ પૂછે, “હે પવિત્ર તુલસી, જે ગોવિંદના પગને પ્રિય છે અને મધમાખીઓથી ઘેરાયેલી છે, શું તમે અચ્યૂતને અહીંથી પસાર થતાં જોયા છે, જે તુલસીથી શોભિત છે?” માલતી, મલ્લિકા, જાતી અને યુથિકા પાસે પણ ગોપીઓ પૂછે, “હે ફૂલો, શું માધવ અહીંથી ગયા છે, અને તેમના સ્પર્શથી તમને આનંદિત કર્યા છે?” યમુના કિનારે આવેલા ચૂટા, પ્રીયાલા, પાનસા, આસન, કોવિદ, જાંબુ, અર્ક, બિલ્વ, બકુલ, આમ્ર, કદંબ, નીપ તથા અન્ય તમામ વૃક્ષોને પણ ગોપીઓ વિનંતી કરે છે, “અમારા હ્રદય ખાલી છે, કૃપા કરીને અમને બતાવો કે કૃષ્ણ કઈ દિશામાં ગયા છે.” પૃથ્વીથી પણ તેઓ પૂછે છે, “હે ધરા, તું શું તપ કર્યો છે, કે તું તેજસ્વી દેખાય છે અને તારા રોમાંચ ઊભા થઈ ગયા છે, કારણ કે કેશવના પાવન પગ તને સ્પર્શે છે? શું એ તેમના પગના સ્પર્શથી, તેમના મહાન કાર્યોના કારણે, કે તેમના વરાહ રૂપના आलિંગનથી છે?” પછી તેઓ કહે છે, “શાયદ અચ્યૂત અહીં પોતાની પ્રિય પાસે આવ્યા છે, અને તેના શરીર અને દૃષ્ટિથી તેણીનું મન આનંદિત કર્યું છે. મુખ્ય વંશપતિના ગળે પહેરેલી વણમાલાની સુગંધ, જે તેની પ્રિયાના કુંકુમથી રંગાઈ છે, અહીં ફેલાઈ રહી છે.” ગોપીઓ જુએ છે કે રામના નાના ભાઈ, પોતાના પ્રિયાના કાંધ પર કમળ જેવા હાથ રાખી, મધમાખીઓ અને તુલસીની સાથે અહીં ફરતા છે; વૃક્ષો તેમને પ્રેમથી નમન કરે છે. ગોપીઓ creepers (લતાઓ) પાસે પણ પૂછે છે, “તમે વૃક્ષોને કાંધે લગાડો છો, જરૂર તેમનાં હાથના સ્પર્શથી તમે આનંદમાં રોમાંચિત થઈ ગઈ છો.” આ રીતે, ગોપીઓ કૃષ્ણની શોધમાં પાગલ થઈ, તેમના રમણિય લીલાઓનું અનુસરણ કરીને, દરેક પોતે કૃષ્ણમાં તદ્દન લીન થઈ ગઈ. કોઈ ગોપી પુતનાનું રૂપ ધારણ કરી, કૃષ્ણને સ્તન પાન માટે આમંત્રણ આપે છે; બીજી બાળકૃષ્ણની જેમ રડતી અને કોઈ તેને શાંત કરે છે; બીજી કાર્ટ-દેમાં તરીકે પગથી માર કરે છે. બીજી ગોપી દાનવની જેમ, કૃષ્ણની ભૂમિકા ભજવતી ગોપીને પકડી લે છે; બીજી ગોપી ગોકુલના ઘોષ-ધ્વનિનું અનુસરણ કરીને, કોઈને પગથી ખેંચે છે. કેટલીક ગોપીઓ કૃષ્ણ અને રામ બની, ગોપાળની જેમ રમે છે; બીજી વત્સાસુરનું રૂપ ધારણ કરે છે અને પરાજય પામે છે; એક બકાસુર બની જાય છે. કોઈ ગોપી કૃષ્ણની જેમ દૂર બેઠેલી બીજા ગોપીને બોલાવે છે, વહાલથી વાંસળી વગાડે છે, અને અન્ય ગોપીઓ તેને વખાણે છે, “શાબાશ!” કોઈ ગોપી પોતાના હાથ બીજા ગોપીના કાંધ પર રાખી, ચાલતી, કહે છે, “હું કૃષ્ણ છું—મારી સુંદર ચાલ જુઓ,” અને મનથી કૃષ્ણમાં લીન છે. કોઈ ગોપી કહે છે, “પવન કે વરસાદથી ડરશો નહીં; હું તમારી રક્ષા કરું છું,” અને એક હાથથી પોતાની સાડીથી બીજી ગોપીને ઢાંકી દે છે. કોઈ ગોપી બીજી ગોપીના માથા પર ચડી, કહે છે, “અધર્મી, દૂર જા! હું અધર્મનો દંડક બની જન્મી છું!” કોઈ ગોપી કહે છે, “હે ગોપાળો, જુઓ આ ભયાનક જંગલની આગ! આંખો બંધ કરો, હું તરત જ તમારી સુરક્ષા કરીશ.” પાતળી ગોપી, બીજી ગોપીને વણમાળાથી ઉખલ સાથે બાંધે છે, કહે છે, “હું માખણ ચોરને બાંધું છું, જે માટલાં ફોડી માખણ ચોરી લે છે!” બીજીએ આંખો ઢાંકી, ડરનો અભિનય કરે છે. આ રીતે, ગોપીઓ વૃંદાવનના લતાવૃક્ષો અને વૃક્ષો પાસે કૃષ્ણ વિશે પૂછે છે, અને જંગલમાં પરમાત્માના પગલાંઓ બતાવે છે. આ પગલાંઓ સ્પષ્ટ દેખાય છે, અને એ નંદના પુત્રના છે; એમાં ધ્વજ, કમળ, વજ્ર, અંકુશ અને યવ જેવા ચિહ્નો છે. ગોપીઓ આ વિવિધ પગલાંઓનું અનુસરણ કરે છે; અને જ્યાં તેઓ વધુ નજીકથી કોઈના પગલાંઓ સાથે જોડાયેલા પગલાંઓ જુએ છે, તેઓ દુ:ખી થઈ બોલે છે. “કઈ ગોપી છે, જે નંદના પુત્ર સાથે ચાલી રહી છે, અને તેના હાથ કૃષ્ણના કાંધ પર છે, જાણે હાથીની ગાય હાથી સાથે ચાલે છે?” “નिश्चित, આ ગોપીએ પરમેશ્વર, હરીની આરાધના કરી છે, અને ગોવિંદ પ્રસન્ન થઈ, અમને છોડી, તેને ગુપ્ત રીતે લઈ ગયો છે.” “કેટલા ધન્ય છે આ લતાવૃક્ષો અને વનસ્પતિઓ, જે ગોવિંદના કમળ જેવા પગના પરાગથી શોભિત છે, અને જેને બ્રહ્મા, શિવ અને લક્ષ્મી પણ પોતાના માથે ધારણ કરે છે.” “તે ગોપીના પગલાંઓ વધુ ઊંડી દબાયેલા છે, જે અમને દુ:ખ આપે છે; અચ્યૂત માત્ર તેને લઈને, તેના હોઠોનો આનંદ માણે છે; આગળ તેના પગલાંઓ દેખાતા નથી—શાયદ તનતનાતા ઘાસ અને કુંડરા તેના નાજુક પગમાં દુ:ખ આપતા, તો પ્રેમી કૃષ્ણે તેને ઉઠાવી લીધી.” “જુઓ, ગોપીઓ, અહીં પગલાંઓ વધુ ઊંડી દબાયેલા છે—કૃષ્ણ, પ્રેમથી ભરી, પોતાની પ્રિયાને ઉઠાવીને લઈ જાય છે; અહીં મહાન આત્માએ તેને ફૂલો ચુંટવા માટે નીચે મૂકી છે.” “અહીં, પોતાના પ્રિય માટે, કૃષ્ણે ફૂલો ચુંટ્યા છે; દરેક પગલાંઓમાં કૃષ્ણના ચિહ્નો સ્પષ્ટ દેખાય છે.” “અહીં, પ્રેમીએ પોતાની પ્રિયાની વાળ ગોઠવી છે; ચોક્કસ, તેણી અહીં બેઠી હતી, ત્યારે કૃષ્ણે તેના વાળ શણગાર્યા.” “જ્યારે કૃષ્ણ સ્વયં-સંતૃપ્ત અને એકરૂપ છે, એ છતાં તેણે તેની સાથે આનંદ માણ્યો, પ્રેમીઓની દયનિયતા અને સ્ત્રીઓની ચંચળતા બતાવી.” આ રીતે, ગોપીઓ આ વાતો બોલતી, આશ્ચર્યથી ભટકી રહી; અને એ ગોપી, જેને કૃષ્ણે બીજા ગોપીઓથી અલગ કરીને જંગલમાં લઈ ગયા— તે ગોપી મનમાં વિચાર કરે છે, “હું સર્વ શ્રેષ્ઠ સ્ત્રી છું; ગોપીઓ, જેમને કૃષ્ણની ઇચ્છા છે, તેમને છોડીને મારા પ્રેમી હવે મારી આરાધના કરે છે.” પછી, જંગલના એક સ્થળે પહોંચીને, ગર્વથી તે કૃષ્ણને કહે છે, “હું હવે વધુ ચાલી શકતી નથી; હવે તમે મને જ્યાં ઈચ્છો ત્યાં લઈ જાઓ.” કૃષ્ણ કહે છે, “મારા કાંધ પર ચડી જા.” પણ એ સમયે કૃષ્ણ અદૃશ્ય થઈ જાય છે, અને એ ગોપી દુ:ખી થઈ રડવા લાગે છે. “હાય, સ્વામી, પ્રેમી, પ્રિય! તમે ક્યાં છો, ક્યાં છો, મહાબાહુ? હે મિત્ર, તમારી ગરીબ દાસીને દર્શન આપો!” શુકદેવ કહે છે: ગોપીઓ, ભગવાનના માર્ગની શોધ કરતાં, જાણતી નહોતી કે કૃષ્ણ ક્યાં ગયા છે, અને પોતાની મિત્રને જુએ છે, જે પોતાના પ્રેમીથી વિયોગમાં પાગલ અને દુ:ખી છે. તે ગોપીને શું બન્યું—તેના ગર્વ અને માધવના જવાબ, અને તેના દુ:ખથી થયેલી અપમાન—આ સાંભળીને, ગોપીઓમાં વિશાળ આશ્ચર્ય થાય છે. પછી, તેઓ ચાંદની રહે ત્યાં સુધી જંગલમાં પ્રવેશ કરે છે; પણ અંધારું થતાં, સ્ત્રીઓ પાછી વળે છે. તેમનું મન, બોલી, ક્રિયા, અને આત્મા—બધું કૃષ્ણમાં લીન છે; તેઓ માત્ર કૃષ્ણના ગુણગાન ગાય છે, અને પોતાના ઘરોને યાદ પણ નથી કરતી.