શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

મૃત્યુ સમયે, જે કોઈ શ્રદ્ધાપૂર્વક શુકદેવજીના શાસ્ત્રના વચનોને સાંભળે છે, તેને ભગવાન ગોવિંદ વૈકુંઠધામ પ્રદાન કરે છે. અને જે વ્યક્તિ આ ભગવાનના ભાગવતગ્રંથને સુવર્ણ સિંહાસનથી શોભિત કરીને કોઈ વૈષ્ણવને અર્પણ કરે છે, તે નિશ્ચિતપણે શ્રીકૃષ્ણ સાથે એકરૂપતા પ્રાપ્ત કરે છે. જેનાં મનમાં કપટ હોય, અને જેમણે જન્મથી આજદિન સુધી ક્યારેય શુકદેવજીના શાસ્ત્રની કથા સાંભળી જ નથી, તે તો ચંડાળ કે ગધેડા સમાન જીવન જીવે છે; અહો, એમનું જન્મ વ્યર્થ છે અને એમની માતાનો પ્રસવો પણ વ્યર્થ ગયો. જે મનુષ્ય પાપમય કર્મો કરે છે અને શુકદેવજીની કથાનો એક અંશ પણ સાંભળ્યો નથી, તે જીવતો મૃતક કહેવાય છે; દેવતાઓની સભામાં એવા મનુષ્યને પૃથ્વી પર ભારરૂપ, પશુ સમાન ગણવામાં આવે છે. આ શ્રીમદ્ ભાગવતની કથા તો જગતમાં અતિ દુર્લભ છે; તે લાખો જન્મના પુણ્યથી જ પ્રાપ્ત થાય છે. તેથી, હે વિદ્વાન, આ યોગમય ખજાનાને પુરુષાર્થપૂર્વક સાંભળવી જોઈએ; તેને સાંભળવા માટે કોઈ દિવસની મર્યાદા નથી—દરેક સમયે સાંભળવાનું શ્રેયસ્કર છે. સત્યનિષ્ઠા અને બ્રહ્મચર્ય સાથે દરેક સમયે સાંભળવું શ્રેષ્ઠ છે; પણ કલિયુગમાં, લોકોની અશક્તિને ધ્યાનમાં રાખીને શુકદેવજીએ વિશેષ ઉપદેશ આપ્યો છે. મનના ચંચળતાને જીતવું, નિયમિત આચરણ અને દિક્ષા—આ બધું કલિયુગમાં અઘરું છે; તેથી સાત દિવસમાં કથા સાંભળવી શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવી છે. જે વ્યક્તિ શ્રદ્ધાપૂર્વક દરરોજ—વિશેષ કરીને માઘમાસમાં—કથા સાંભળે છે, તેને જે ફળ મળે છે, એ જ ફળ શુકદેવજી દ્વારા સાત દિવસમાં સાંભળવાથી પ્રાપ્ત થાય છે. મનને કાબૂમાં ન લઈ શકવું, રોગ, આયુષ્યની ક્ષીણતા અને કલિયુગના દોષોની વધુતા—all these are reasons why seven-day hearing is prescribed. જે ફળ તપ, યોગ કે ધ્યાનથી પણ પ્રાપ્ત થતું નથી, તે સાત દિવસની કથા શ્રવણથી સરળતાથી પૂર્ણરૂપે પ્રાપ્ત થાય છે. સાત દિવસનું શ્રવણ યજ્ઞ, વ્રત, તપ અને તીર્થયાત્રા કરતાં પણ શ્રેષ્ઠ છે; અને યોગ, ધ્યાન, જ્ઞાન—આ બધાથી પણ repeatedly એ શ્રેષ્ઠ છે. શૌનકજીએ પૂછ્યું: “આ કથા તો અદ્ભુત છે, જ્ઞાન અને અન્ય ધર્મો બધાને પછાડીને, સર્વોત્કૃષ્ટ કલ્યાણપ્રદ છે અને યોગાદિ માર્ગ દર્શાવે છે; તો આ ભાગવત પુરાણ કેવી રીતે ઉદ્ભવ્યું?” સૂતજી કહે છે: જ્યારે શ્રીકૃષ્ણ પૃથ્વી છોડી પોતાના ધામ જવાની તૈયારી કરતા હતા, ત્યારે ઉદ્ધવજી એ તેમને પૂછ્યું: “હે ગોવિંદ, તમે ભક્તોની સેવા કરી અને તેમનું કાર્ય પૂર્ણ કર્યું પછી વિદાય લેશો; પણ મારા હૃદયની આ મોટી ચિંતા સાંભળો અને મને શાંતિ આપો. હવે તો ભયાનક કલિયુગ આવી ગયું છે; દુષ્ટ લોકો ફરીથી જન્મશે અને સજ્જનો પણ તેમના સંગથી ઉગ્ર થઈ જશે. પૃથ્વી ભારથી દબાઈ જશે અને ગાયના સ્વરૂપે આશ્રય લેશે; હે કમળનેત્ર, તમારાથી વિના બીજો કોઈ રક્ષક દેખાતો નથી. તેથી, હે ભક્તવત્સલ, કૃપા કરીને વિદાય ન લો; ભક્તોના હિત માટે જ તમે ગુણમય સ્વરૂપ ધારણ કર્યું છે, જ્યારે તમે સ્વરૂપે તો નિર્ગુણ અને ચૈતન્યરૂપ છો. તમારા વિના ભક્તો પૃથ્વી પર કેવી રીતે રહી શકશે? નિર્જન સ્વરૂપની ઉપાસના અઘરી છે; તેથી કંઈક વિચાર કરો.” ઉદ્ધવજીના વચનો સાંભળીને, હરિ પ્રભાસ ક્ષેત્રે વિચારી રહ્યા: “મારા ભક્તોના આશ્રય માટે હું શું કરું?” અંતે, તેમણે પોતાનું દિવ્ય તેજ ભાગવતમાં સ્થપિત કર્યું, પોતે ગુપ્ત રહી ભાગવતના પાવન સાગરમાં પ્રવેશી ગયા. આથી, શબ્દરૂપે પ્રગટ થયેલું આ ભાગવત સ્વયં હરિનું સ્વરૂપ છે; તેની સેવા, શ્રવણ, પઠન કે દર્શનથી પાપ નાશ પામે છે. તેથી, સાત દિવસનું ભાગવત શ્રવણ સર્વ સાધનાઓ કરતાં શ્રેષ્ઠ ગણાયું છે; કલિયુગ માટે આ ધર્મ નિર્ધારિત થયો છે. આ ધર્મ કલિયુગમાં દુઃખ, દરિદ્રતા, દુર્ભાગ્ય અને પાપના નાશ માટે તથા કામ ક્રોધના વિજય માટે ઘોષિત થયો છે. નહિંતર, દેવતાઓને પણ વૈષ્ણવ માયા ત્યાગવી અતિદુર્લભ છે, તો સામાન્ય લોકો કેવી રીતે ત્યાગી શકે? તેથી સાત દિવસનું પાઠ નિર્ધારિત છે. સૂતજી કહે છે: જયારે ઋષિઓએ આ ધર્મ નાગશ્રવણની સભામાં જાહેર કર્યો, એ સમયે અદ્ભુત ઘટના બની—હે શૌનક, સાંભળો. ભક્તિદેવી, પોતાના બે યુવાન પુત્રોનો હાથ પકડીને, હૃદયપૂર્વક શ્રીકૃષ્ણ, ગોવિંદ, હરે, મુરારી, નાથ—આ નામો ઉચ્ચારીને, અચાનક પ્રગટ થઈ. સભામાં સૌએ જોયું કે, ભાગવતના અર્થના આભૂષણોથી શોભિત અને સુંદર વસ્ત્રો પહેરીને ભક્તિદેવી આવી છે; બધા આશ્ચર્યચકિત થયા કે, આ કથા-મધ્યે, તે ક્યાંથી અને કેવી રીતે આવી? ત્યારે કુમારોએ કહ્યું: “આ ભક્તિ હવે કથાના સારથી પ્રગટ થઈ છે.” આ સાંભળીને, ભક્તિદેવી પોતાના પુત્રો સાથે વિનમ્રતાપૂર્વક સનત્કુમારને પ્રણામ કરી અને પૂછ્યું: “આજે, આપ સૌએ મને કથારૂપ અમૃતથી પોષી છે; હું તો કલિયુગમાં લુપ્ત થઈ ગઈ હતી. હવે હું ક્યાં વાસ કરું? બ્રાહ્મણો મને કહો.” ત્યારે ઋષિઓએ કહ્યું: “હે ભક્તિ, તું ભક્તોમાં ગોવિંદના સ્વરૂપો ઊભા કરે છે, તું જ પ્રેમને પોષે છે અને તું જ સંસારરોગનો નાશ કરે છે; તેથી, વૈષ્ણવોના હૃદયમાં મજબૂત સંકલ્પથી સદા નિવાસ કર.” આથી, કલિયુગના દોષો પણ ભક્તિને જોઈ શકતા નથી કે તેનો વિકાર પૃથ્વી પર ચાલે છે; અને ભક્તિદેવી, ઋષિઓના આદેશથી, હરિના સેવકોના હૃદયમાં વસવા લાગી. આ જગતમાં જે કોઈ પણ સર્વ રીતે દરીદ્ર હોય, પણ જેમના હૃદયમાં માત્ર શ્રીહરિપ્રત્યે ભક્તિ વસે છે, તે ખરેખર ધન્ય છે; કારણ કે ભગવાન પણ પોતાના ધામને ત્યજીને, ભક્તિના સૂત્રથી બંધાઈ, એમના હૃદયમાં પ્રવેશ કરે છે. આજે તો, જે ભાગવત કહેવાય છે—જે પૃથ્વી પર બ્રહ્મરૂપ છે—એના મહિમા વિશે વધુ શું કહીએ? એના આશ્રયમાં આવનાર વક્તા અને શ્રોતાએ પણ, શ્રીકૃષ્ણ સાથે સમાનતા પ્રાપ્ત કરે છે, જે બીજાં કોઈ ધર્મથી પ્રાપ્ત થતું નથી. સૂતજી કહે છે: ત્યારબાદ, વૈષ્ણવોના હૃદયમાં જે અદભુત ભક્તિ ઉદ્ભવી, તે જોઈને, પોતાના ભક્તો પર અનંત સ્નેહ ધરાવતા ભગવાને પોતાનું ધામ પણ ત્યજી દીધું. તેઓ વનમાળાથી શોભિત, મેઘસમાન શ્યામવર્ણ, પીળાં વસત્રધારી, સુંદર સ્વરૂપવાળા, સુવર્ણ કમરપટ્ટા, તેજસ્વી મુકડા અને કુંડલોથી અલંકૃત હતા. ત્રણ વક્ર ભંગીથી શોભતા, કૌસ્તુભમણિથી વિભૂષિત, દશ લાખ કમદેવની સમાન સુંદરતા ધરાવતા અને સુગંધિત ચંદનથી અંકિત હતાં. તેઓ પરમ આનંદ અને ચૈતન્યના સ્વરૂપ, મધુર, વાંસળીધારી અને પોતાના ભક્તોના પવિત્ર હૃદયમાં પ્રવેશી ગયા. વૈકુંઠમાં જે ઉદ્ધવજી અને અન્ય વૈષ્ણવો છે, તેઓ પણ અહીં કથા શ્રવણ માટે ગુપ્ત સ્વરૂપે આવી બેઠાં છે.