પ્રભુ શ્રીકૃષ્ણે ગોપીઓની ભક્તિ અને તેમની અનન્યતાને પરખવા માટે તેમને સંબોધન કર્યું, “સ્ત્રીઓએ ધર્મ ઇચ્છતા હોય તો પતિ ભલે દુષ્ટ, દુર્ભાગ્યશાળી, વૃદ્ધ, મૂર્ખ, રોગી કે ગરીબ હોય, તેને કદી છોડવો નહીં. પતિ સિવાય અન્ય પુરુષ સાથે સંયોગ કરવાથી સ્ત્રીઓને ન તો સ્વર્ગ મળે, ન યશ, માત્ર દુઃખ, લાજ અને ભય જ મળે છે—આ સર્વત્ર નિંદનીય છે. હમણાં તમે મારા નજીક આવ્યા, પણ સાચા ભક્તિભાવ માટે માત્ર શરીરથી નજીક આવવું પૂરતું નથી; શ્રવણ, દર્શન, મનન અને ગીતનથી જ ભક્તિ ઊપજતી છે. તેથી હવે તમે પોતાના ઘરો પરત જાઓ.” શ્રીકૃષ્ણના આ શબ્દો ગોપીઓ માટે અત્યંત કઠોર લાગ્યા. તેમના આશા-સપના તૂટી ગયા, અને તેઓ ઊંડા દુઃખમાં ડૂબી ગયા. તેમના હોઠ સૂકી ગયા, આંખોમાંથી અશ્રુ વહેવા લાગ્યા, અને દુઃખના ભારથી તેઓ નિર્વાક બની ગયા. પોતાના પ્રેમપ્રભુ કૃષ્ણને યાદ કરીને, હૈયામાંથી ઊઠેલા ભાવોને સંયમિત કરતાં, ગળામાંથી ધીમા અવાજે બોલવા લાગ્યા. ગોપીઓએ વિનંતી કરી, “પ્રભુ, આમ કઠોર વચન ના બોલો. અમે બધું ત્યજીને તમારા ચરણોમાં આવી બેઠા છીએ. જેમ મુક્તિ ઈચ્છનારને પરમાત્મા કદી ત્યજતા નથી, તેમ અમને પણ ત્યજી દયો નહીં. તમે તો ધર્મના તત્વજ્ઞ, અને સર્વના સ્નેહી છો. હા, તમે કહ્યું કે સ્ત્રીનું ધર્મ પતિ, પુત્ર અને સ્નેહીઓની સેવા કરવું છે—પણ, હે પ્રભુ! સાચો પ્રિય તો તમે જ છો, સર્વના હૃદયમાં રહેનાર આત્મા તમે જ છો. જ્ઞાનીજન પોતાનું પ્રેમ તમારા ઉપર જ અર્પે છે; પતિ, પુત્ર વગેરે તો દુઃખનો કારણ જ બને છે. હે કમલનેત્ર! અમારા મનને તમે હરી લઈ ગયા છો; હવે તો એ ઘરમાં પાછું જતું નથી, હાથ ઘરના કામમાં લાગતા નથી, પગ તમારા ચરણ છોડતા નથી—અમારે હવે શું કરવું?” “પ્રિય કૃષ્ણ! તમારા હોઠોના અમૃત, હાસ્ય, દૃષ્ટિ અને મીઠા ગીતોથી અમને શાંત કરો; નહિંતર, વિયોગની અગ્નિમાં દાઝી જઈને અમે ધ્યાનમાં તમારા ચરણોમાં પહોંચી જઈશું. હે કમલનેત્ર! એક પળ માટે પણ તમારા ચરણ સ્પર્શ્યા પછી, અમારું મન બીજાની આગળ ઊભું રહી શકે તેમ રહ્યું નથી. લક્ષ્મીજી પણ તમારા ચરણરજ માટે તરસે છે, અને દેવતાઓ પણ એ રજ માટે પ્રયત્ન કરે છે. અમારે પણ એ ચરણરજમાં શરણાગતિ લીધી છે.” “હે દુઃખનાશક! અમે ઘરો ત્યજીને માત્ર તમારી સેવા માટે આવી છીએ. તમારા સ્મિત અને દૃષ્ટિની તીવ્ર તરસે અમારો હૃદય દહે છે—અમને દાસીપણે અપાવો. તમારા ચહેરા, કાનના કુંડળો, હાસ્ય, ભયહરણ કર્તા ભુજાઓ અને લક્ષ્મીજીના નિવાસસ્થાન એવા વક્ષસ્થળને જોઈને અમારે માત્ર તમારી દાસી જ બનવું છે. ત્રણેય લોકની સ્ત્રીઓ પણ તમારા મીઠા વચન અને દિવ્ય લીલાઓથી મોહિત થાય છે; તમારો રૂપ તો ગાય, પક્ષી, વૃક્ષ, હરણ—સૌને આનંદ આપે છે. તમે તો વ્રજમાં ભય અને દુઃખ દૂર કરવા આવ્યા છો. હે દયાળુ! તમારા કમલ સમાન હાથે અમારાં દહેતા હૃદય અને માથા પર સ્પર્શ કરો.” શુકદેવજી કહે છે: ગોપીઓના આ દુઃખભર્યા, પ્રેમભર્યા શબ્દો સાંભળી, યોગેશ્વર શ્રીકૃષ્ણે, જેઓ સ્વયં સર્વથી તૃપ્ત છે, હળવું સ્મિત આપ્યું અને ગોપીઓમાં આનંદ પેદા કર્યો. ગોપીઓની આંખો આનંદથી ખીલી ઉઠી. શ્રીકૃષ્ણ, ચમકતા સ્મિતથી, વજયંતી માળા ધારણ કરી, ગોપીઓ વચ્ચે ચંદ્ર જેવો તેજસ્વી લાગતા, અને ગોપીઓ સાથે વનવિહાર કરવા લાગ્યા. તેઓ ગોપીઓ સાથે નદીના ઠંડા, રેતાળ કિનારે, સુગંધિત પવનમાં, હર્ષભેર વિહાર કરવા લાગ્યા. ક્યારેક હાથે વળગાડતાં, ક્યારેક રમૂજી લડાઈ, હાસ્ય, દૃષ્ટિ, સ્મિત, અને મીઠા સ્પર્શથી તેમણે ગોપીઓના હૃદયમાં અનંત આનંદ જગાવ્યો. આ રીતે શ્રીકૃષ્ણના સાનિધ્યથી ગોપીઓએ પોતાને ધરતીની સૌથી ધન્ય સ્ત્રીઓ માનવા લાગી. પરંતુ તેમનું આ ગૌરવ જોઈ, કૃષ્ણ ક્ષણે ત્યાંથી અદૃશ્ય થઈ ગયા—તેમના કલ્યાણ માટે અને તેમનું મન શાંત કરવા માટે. આ રીતે દશમ સ્કંધના ઉનત્રીસમા અધ્યાયનો અંત થાય છે—શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના પરમહંસ માટેના શાસ્ત્રનો. આ સર્વના અંતે, શુકદેવજી કહે છે: “હું એ પરમ પુરુષ શ્રીકૃષ્ણને વંદન કરું છું, જેમણે વેદોના સારને મધમાખી જેવો નિષ્કર્ષી, પોતાના સેવકોને જ્ઞાન અને અનુભવરૂપ અમૃત આપ્યું, અને સંસારના ભયને દૂર કર્યું. હરી સર્વ જીવોના આત્મા છે, પ્રકૃતિના સ્વામી છે; તેમના ચરણ જ સર્વ લોકો માટે શરણ અને રક્ષા છે. એજ પરમ આત્મા છે, જેમાથી લેશમાત્ર પણ ભય નથી; જે આ જાણે છે, એ જ સત્યજ્ઞાની છે—અને એવો જ્ઞાનિ ગુરુરૂપે હરી છે.” નારદજી કહે છે: “હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, તમારો પ્રશ્ન મેં સમાપ્ત કર્યો; હવે ધ્યાનપૂર્વક સાંભળો—હું એક ગુપ્ત અને નિશ્ચિત વાત કહું છું. એક નાનકડું જીવ, મૃદુ સ્વભાવના વચ્ચે, મધમાખીના મીઠા ગીતથી મોહિત થઈ, આગળના ભૂખ્યા વાઘનું ભય ભૂલી, આનંદથી આગળ વધે છે; પાછળથી એક હરણ, જે શિકારીના બાણથી ઘાયલ છે, એ પણ તેને પીછે કરે છે. આ ઉદાહરણનું અર્થ એ છે: મૃદુ સ્વભાવની સ્ત્રીઓ વચ્ચે આશ્રય મળવો ફૂલના સુગંધ જેવું છે—અતિ અલ્પ. ઈન્દ્રિયસુખની લાલસા માંડવી હોય છે, અને મન એમાં જ તદ્રુપ થઈ જાય છે. સ્ત્રીઓની મીઠી વાણી મધમાખીના ગીત જેવી મોહક હોય છે. જીવનનો સમય વાઘ સમાન છે—આગળ-પાછળ સતત સમય જીવન ખાઈ જાય છે, અને મૃત્યુ શિકારીના બાણ સમાન અચાનક આવી જાય છે. હે રાજન, એ આત્માને જો, જેનું હૃદય એ બધામાં ઘાયલ થાય છે. અતઃ, હરણના વર્તનથી શીખો—મનને હૃદયમાં સંયમિત રાખો, જેમ રથવાને ઘોડાંને વશ કરે છે. સ્ત્રીઓ અને સંગીતના સમૂહથી દૂર રહો, અને હંસના આશ્રયમાં ધીરે-ધીરે તૃપ્ત રહો, અને વૈરાગ્યથી પાછા ખેંચો. રાજા કહે છે: ‘હે બ્રાહ્મણ, મેં ભગવાનના વચન સાંભળ્યા અને વિચાર્યા. જો આ જાણવું એવુ છે, તો ગુરુઓ એ શીખવે કેમ નહીં?’ ‘હે બ્રાહ્મણ, તમારી વાતથી મારું મોટું સંશય દૂર થયું. જ્યાં ઇન્દ્રિયો પહોંચી શકતી નથી, ત્યાં તો મુનિઓ પણ મુંઝાય જાય છે.’ ‘માણસે જે કર્મ અહીં કરે છે, એ શરીર ત્યજી, બીજા શરીરમાં તેનું ફળ ભોગવે છે.’ ‘વેદજ્ઞોમાં એ ચર્ચા થાય છે કે કર્મ ગુપ્ત હોય છે, દેખાતું નથી.’ નારદજી કહે છે: ‘માણસે જે કર્મ કરે છે, એના ફળ એને અવરોધ વિના, સૂક્ષ્મ શરીર અને મન દ્વારા, બીજા જન્મમાં મળે છે.’ ‘જેમ માણસ સૂતાં શરીર છોડે છે, તેમ જ એ કર્મના ફળ ભોગવે છે, એ જ શરીરથી કે બીજાથી.’ ‘જે મનથી “હું આ છું” એમ કહે છે, એ મનથી જે કર્મ કરે છે, એના ફળ પામે છે—અને એથી જ પુનર્જન્મ થાય છે.’ ‘જેમ મનને ઇન્દ્રિયોની ક્રિયાથી ઓળખી શકાય છે, તેમ પિછળા જન્મના કર્મ મનની વૃત્તિથી ઓળખી શકાય છે.’ ‘આ શરીરે જે અનુભવ્યું નથી, સાંભળ્યું નથી, છતાં ક્યારેક એ રૂપ દેખાય છે—કારણ કે, એ અંદર રહેલું છે.’ આ રીતે, શ્રીકૃષ્ણના ગોપીઓ સાથેના દિવ્ય વિહાર અને જીવનના તત્વજ્ઞાનની વાતો અહીં પૂર્ણ થાય છે.