શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

શ્રીમદ્ ભાગવતના પવિત્ર પ્રસંગમાં કહેવામાં આવે છે કે જે લોકો હંમેશાં પોતાની ઈચ્છા, ક્રોધ, ભય, સ્નેહ, એકતા કે મિત્રતા ભગવાન હરિ તરફ દોરે છે, તેઓ અંતે સંપૂર્ણપણે ભગવાનમાં લીન થઈ જાય છે. તેથી, અહો આશ્ચર્ય! એમાં કોઈ નવાઈ નથી, કારણ કે આવા મુક્તિનું પ્રાપ્તિકારણ તો કૃષ્ણ છે—જે સર્વ યોગીઓના સ્વામી, અજન્મા પરમેશ્વર છે. એક દિવસ, જ્યારે વ્રજની સ્ત્રીઓ ભગવાન કૃષ્ણ પાસે આવી પહોંચે છે, ત્યારે ભગવાન—જુગલબંદી વાણીના અગ્રગણ્ય—મોહક વચનોથી તેમનું મન મોહી લે છે. કૃષ્ણ તેમને પ્રેમપૂર્વક આવકાર આપે છે: "હે સૌભાગ્યવંતી સ્ત્રીઓ! તમારું સ્વાગત છે. કહો, હું તમારું શું ઉપકાર કરી શકું? વ્રજમાં સર્વ સારા છે ને? અહીં આવવાનો તમારો કારણ જણાવો." પછી, કૃષ્ણ તેમને બુદ્ધિપૂર્વક સમજાવે છે: "આ રાત્રિ ભયજનક છે, અહીં દુષ્કર પ્રાણીઓ ભટકે છે; વ્રજ પરત ફરી જાવ, હે કટિ-સુન્દરીઓ, અહીં રહેવું યોગ્ય નથી. તમારી માતાઓ, પિતાઓ, પુત્રો, ભાઈઓ અને પતિઓ તમને શોધી રહ્યા છે; તેમને ચિંતામાં ન મૂકો. તમે વનમાં咲તા ફૂલો, ચાંદનીથી પ્રકાશિત કાંછ, અને યમુનાના કિનારે રમતી પવનનો આનંદ માણી લીધો છે. હવે વિલંબ ન કરો—ગોકુળ પરત જાવ, પતિની સેવા કરો; વાછરડા અને બાળકો રડી રહ્યા છે—જાઓ, તેમને દૂધ પીઓ અને ખવડાવો." "અથવા, કદાચ, મારા પ્રત્યે ઘનિષ્ઠ પ્રેમથી ખેંચાઈને તમે અહીં આવી છો; એ સ્વાભાવિક છે, કેમ કે સર્વ જીવો મારી તરફ આકર્ષાય છે. સ્ત્રીઓ માટે સર્વોચ્ચ ધર્મ એ છે કે તેઓ પોતાના પતિ, સગાં અને સંતાનોની નિષ્ઠાપૂર્વક સેવા કરે. પતિ જો દુર્ગુણી, દુર્ભાગી, વૃદ્ધ, મૂર્ખ, રોગી કે ગરીબ—even so—ધર્મની ઇચ્છા ધરાવતી સ્ત્રીએ તેને છોડવો નહીં. ગુણવંતી સ્ત્રીઓ માટે પતિ સિવાય અન્ય પુરૂષ સાથેનું મિલન—તેમાં સ્વર્ગ નથી, માત્ર અપયશ, દુઃખદ પરિણામ, ભય અને સર્વત્ર નિંદા છે. સાંભળવાથી, જોવાથી, સ્મરણથી કે ગીત ગાવાથી મારી ભક્તિ ઉદ્ભવે છે, શરીરથી નજીક રહેવામાં એટલી અસર નથી; તેથી, ઘરે જાવ." ભગવાનના આ કડક વચનો સાંભળી, ગોપીઓની આશા તૂટી જાય છે; તેઓ અત્યંત દુઃખી થઈ જાય છે, ચિંતામાં ડૂબી જાય છે. તેઓ પોતાના મુખ પછાડે છે, સૂકી ઓઠે છે, પગથી જમીન પર વૃત્તો আঁકે છે, આંખોમાંથી અશ્રુ વહે છે, હૃદય દુઃખથી ભરાય છે, અને કૃષ્ણના વિયોગમાં અવાજ રુંધાય છે—એવી સ્થિતિમાં, તેઓ ધીરે ધીરે બોલે છે: "હે પ્રભુ! આવું કઠોર બોલશો નહીં; એ આપને શોભતું નથી. અમે સર્વે ત્યજીને તમારી શરણે આવી છીએ. ભક્તોને સાચવો—અમને તિરસ્કાર ન આપો, જેમ પરમાત્મા મુક્તિ ઇચ્છનારને કદી ત્યજે નહીં. તમે ધર્મના જ્ઞાતા છો, અને કહ્યુ કે સ્ત્રીનું કર્તવ્ય પતિ, સંતાન અને મિત્રોનું પાલન કરવું છે—એ સાચું છે. છતાં, હે ધર્મના અધ્યાપક, તમે જ સર્વ જીવોના આત્મા, સર્વથી પ્રિય છો. જ્ઞાની લોકો પોતાનું પ્રેમ તમારા પર જ મૂકે છે; પતિ, પુત્ર વગેરે તો દુઃખનું કારણ બને છે. તેથી, હે પરમેશ્વર, અમારે પર કૃપા કરો—અમારી આશા તોડશો નહીં, હે કમળનયન." "અમારા મન તો આનંદથી તમારી પાસે રહી ગયા છે, ઘરમાં પાછા જવાનું મન નથી, હાથ ઘરકામમાં લાગી શકતા નથી, પગ તમારી પાસે થી હટતા નથી—અમે હવે શું કરી શકીએ? હે પ્રિય, તમારા હોઠોના અમૃત, હાસ્ય, દ્રષ્ટિ અને મધુર ગીતોથી અમને શીતળ કરો; નહીં તો, વિયોગના અગ્નિમાં દઝાઈને, અમે ધ્યાનમાં તમારી પાસે પહોંચી જઈશું, આ શરીર ત્યજીને." "હે કમળનયન, એક ક્ષણ માટે પણ જ્યારે અમને તમારા ચરણ સ્પર્શ્યા, જે લક્ષ્મીજી પણ દુર્લભ માને છે, ત્યારથી અમે બીજાના આગળ ઊભા રહી શક્યા નથી—તમારી મોહિનીમાં પડી ગયા છીએ. લક્ષ્મીજી પણ તમારા ચરણરજની ઇચ્છા રાખે છે—even after being on your chest, she longs for it. તમારા દ્રષ્ટિ માટે તો બીજા દેવતાઓ પણ તપ કરે છે; એ જ રીતે અમે પણ તમારા ચરણરજમાં શરણાગત છીએ." "હે દુ:ખનાશક, અમારે પર કૃપા કરો. અમે ઘરો ત્યજીને માત્ર તમારી સેવા માટે અહીં આવી છીએ. હે પુરુષોત્તમ, અમારું હૃદય તમારી મોહક સ્મિત અને દ્રષ્ટિ માટે તપે છે—અમને તમારી દાસી તરીકે સ્વીકારો." "તમારા વાળથી ઘેરાયેલા મુખ, ગાલે ઝગમગતા કુંડળ, હોઠોનું અમૃત, હાસ્યભરી દ્રષ્ટિ, ભયહરણ કરતું બાહુ, અને લક્ષ્મીનો નિવાસસ્થાન—તમારા વક્ષસ્થળ—આ બધું જોઈને અમે માત્ર તમારી સેવા જ ઈચ્છીએ છીએ." "ત્રણે લોકમાં એવી કઈ સ્ત્રી છે જે તમારી મધુર વાણી અને દિવ્ય કૃત્યોમાં મોહિત ન થાય? તમારી સુંદરતા તો ગાય, પક્ષી, વૃક્ષો અને હરણ પણ આનંદથી નિહાળે છે—તો પછી અમે કેમ ન મોહાઈએ?" "નિઃસંદેહ, તમે વ્રજમાં ભય અને દુ:ખ દૂર કરવા આવેલાં છો, જેમ પ્રાચીન ભગવાન દેવતાઓના રક્ષક છે. હે દુ:ખીના મિત્ર, તમારી કમળ સમાન હથેળી અમારે દુ:ખથી દઝતા હૃદય અને મસ્તક પર ધરો." શુકદેવજી કહે છે: ગોપીઓના દુ:ખભર્યા શબ્દો સાંભળી, યોગીઓના સ્વામી, સ્વયં તૃપ્ત ભગવાન કૃષ્ણ, હળવાં હાસ્ય સાથે તેમની ભક્તિમાં આનંદ પામે છે. ગોપીઓની આંખોમાં આનંદ ફૂટી ઊઠે છે; કૃષ્ણ, ચમકતા સ્મિત સાથે, તેમની વચ્ચે ચંદ્રની જેમ ઝગમગે છે. ગોપીઓ સાથે વનવિહાર કરે છે, વૈજયંતી માળ પહેરી, સંગીત-નૃત્યમાં રમે છે. યમુનાના કિનારે, ઠંડા રેતાળ તટ પર, સુગંધિત પવનમાં કૃષ્ણ ગોપીઓ સાથે રમે છે. કૃષ્ણના બાહુવિસ્તાર, આલિંગન, રમુજી ઝઝૂમ, ઢીલા કમરપટ્ટા, નખનો સ્પર્શ, હાસ્ય, દ્રષ્ટિ અને સ્મિતથી ગોપીઓમાં કામદેવ જાગૃત થાય છે—તેઓ આનંદથી ભરાઈ જાય છે. કૃષ્ણના વિશેષ સ્નેહને પ્રાપ્ત કરીને, ગોપીઓ પોતાને ધરતી પર સર્વેમાં સૌથી ધન્ય માને છે. પરંતુ, તેમની અંદર ઉદ્ભવેલા ગર્વને જોઈને, કેશવ—કૃષ્ણ—તુરંત ત્યાંથી અદૃશ્ય થઈ જાય છે, જેથી તેમને શાંત અને અનુગ્રહ પ્રાપ્ત થાય. આ રીતે, ભાગવત પુરાણના દશમ સ્કંધના પ્રથમ અર્ધના ઉન્નત્રીસમા અધ્યાયનો અંત થાય છે—જે પરમહંસો માટે શ્રેષ્ઠ ગ્રંથ છે. હું એ પરમ પુરુષ કૃષ્ણને વંદન કરું છું, જે વેદોના સારને મધમાખી સમાન ગ્રહણ કરી, પોતાના સેવકોને જ્ઞાન અને અનુભૂતિનું અમૃત આપે છે અને સંસારના ભયને દૂર કરે છે. હરિ સર્વ જીવોમાં આત્મા છે, પ્રકૃતિના સ્વામી છે; તેમના ચરણોમાં જ સાચો આશ્રય અને રક્ષણ છે. તેઓ જ સર્વથી પ્રિય આત્મા છે, જેમાંથી જરા પણ ભય નથી; જે આ જાણે છે, એ જ સાચો જ્ઞાની છે—અને એવો જ્ઞાની હરિ સ્વયં છે. નારદજી કહે છે: હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, તમારો પ્રશ્ન આ રીતે ઉત્તર પામ્યો. હવે ધ્યાનપૂર્વક સાંભળો—હું એક ગુપ્ત અને નિશ્ચિત વાત કહું છું. એક નાનું જીવ, નરમ સ્વભાવ ધરાવતી સ્ત્રીઓમાં આશ્રય શોધે છે, જેમ ફૂલની સુગંધ ઓછી હોય છે. કામથી જન્મેલી ક્ષણિક સુખમાં લિપ્ત થઈ, મન ત્યાં જ અટકી જાય છે. છ પગવાળાની મધુર તાણ જેવી સ્ત્રીઓની વાણી કાનને મોહે છે. આગળ, વાઘના ઝુંડ જેવું સમય જીવનને હળવે-હળવે ભક્ષી જાય છે, અને પાછળ, મૃગની જેમ, મૃત્યુનો વાણે ઘાયલ થઈને જીવ દોડી રહ્યો છે—અને અંતે, મૃત્યુ રૂપે શિકારી એ તીર છોડી દે છે. હે રાજન, આવું મનુષ્ય સ્વરૂપે પોતે જ પોતાના હૃદયને ઘાયલ કરે છે—એવું તું સમજ. આ રીતે, શ્રીમદ્ ભાગવતના આ પ્રસંગમાં કૃષ્ણ અને ગોપીઓ વચ્ચેની અલૌકિક ભક્તિ, પ્રેમ અને જીવનના રહસ્યો ઉજાગર થાય છે.