શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

વૃંદાવનના રાત્રિ-સમયમાં, જ્યારે શ્રીકૃષ્ણે મોહક વાંસળી વગાડવાની મધુર ધ્વનિ ઉચ્ચારી, ત્યારે એ ગીત સાંભળીને, જેના સુમધુર સ્વરે પ્રેમની તીવ્ર તરસ વધતી જાય, વૃજની ગોપીઓ, જેમના મન કૃષ્ણમાં સંપૂર્ણ રીતે મગ્ન હતાં, એકબીજાને જાણ્યા વિના, હળવે પગલે પોતાના પ્રિયતમ શ્રીકૃષ્ણ જ્યાં ઊભા હતાં ત્યાં દોડી આવી. કૃષ્ણના કાનના કુંડલ ઝૂલતા હતાં અને તેઓ ખૂબ જ આકર્ષક લાગતાં હતાં. કેટલીક ગોપીઓ તો દૂધ દોહતી હતી, પણ કામ અધૂરું છોડી દોડતી આવી; કેટલીએ દૂધ ઉકાળવા મૂકેલું હતું, પણ બાળકોને ખવડાવ્યા વિના જ ઘરમાંથી બહાર નીકળી પડી. કેટલાંક તો રસોઈ પીરસતી હતી, પણ બધું અધૂરું મૂકી દીધી; કોઈ બાળકને દૂધ પીવડાવતી હતી, તો બાળકને છોડી દોડતી આવી; કેટલાંક પતિને ભોજન પીરસી રહી હતી, પણ પોતે ખાવાનું અધૂરું મૂકી દેતાં. કેટલાંક ગોપીઓ અંગ પર ઉંગળી અથવા કાજલ લગાવી રહી હતી, તો કેટલાંક આંખો શણગારતી હતી, પણ કપડાં અને આભૂષણો ગોઠવ્યા વિના જ, ઉતાવળમાં કૃષ્ણની તરફ દોડી આવી. પતિ, પિતા, ભાઈ કે અન્ય સંબંધીઓએ રોકવા છતાં પણ, તેમના હૃદય તો ગોવિંદ દ્વારા ચોરી લેવામાં આવ્યા હતાં, તેથી તેમને રોકી શક્યા નહોતા. તેઓ સંપૂર્ણપણે મોહમાં પડી ગયાં હતાં. કેટલાંક ગોપીઓ તો ઘરમાંથી નીકળી શકી નહોતી, પણ તેઓ અંદર રહીને કૃષ્ણમાં મન લગાવી, આંખો મીંચી ધ્યાનમાં તલિન થઈ ગઈ. પોતાના પ્રિયતમથી વિયોગની અસહ્ય પીડા તેમને ઘણી દુ:ખી કરી રહી હતી, પણ એ દુ:ખ અને તીવ્ર તપસ્યાથી તેમનું સર્વ દુ:ષિતપણું ધૂળી ગયું. તેઓ ધ્યાનથી અચ્યૂત ભગવાન સાથે એકરૂપ થઈ ગઈ અને એ આનંદથી બધું દુ:ખ દુર થઈ ગયું. આ રીતે, પરમાત્મા સાથે—even પ્રેમીભાવથી—એકત્વ પામી, ગોપીઓએ તત્વજ્ઞાનથી પોતાના પ્રકૃતિના બંધનો ત્યજી દીધા. રાજા પરિક્ષિતે પુછ્યું: “હે મુનિ, ગોપીઓએ તો કૃષ્ણને પરમપ્રેમી તરીકે જ ઓળખ્યા, બ્રહ્મરૂપે નહીં; તો પછી, ગુણોના પ્રવાહથી મુક્તિ એમને કેવી રીતે મળી?” શુકદેવજી કહે છે: “આ તો પહેલેથી સમજાવ્યું છે—કે શિશુપાલ જેવો દુષ્ટ પણ, જે કૃષ્ણને દ્વેષ કરતો હતો, તે પણ મોક્ષ પામી ગયો; તો જે ભગવાનમાં પરમ પ્રેમ ધરાવે છે, તેઓને તો અવશ્ય જ પરમ ગતિ મળે.” “હે રાજા, પરમ કલ્યાણ માટે પરમેશ્વર, જે અવિનાશી, અપરિમિત અને ગુણાતીત છે, પરંતુ સર્વ ગુણોના સ્વામી પણ છે—તે સ્વયં અવતરીને પ્રગટ થાય છે. જે લોકો હંમેશા પોતાની ઈચ્છા, ક્રોધ, ભય, સ્નેહ, એકતા કે મિત્રભાવથી હરિમાં મન લગાવે છે, તેઓ અંતે હરિમાં લીન થઈ જાય છે. આથી, એમાં આશ્ચર્ય નથી; કારણ કે એ તો સર્વ યોગીઓના સ્વામી, અજન્મા કૃષ્ણની કૃપાથી જ શક્ય છે.” ગોપીઓ કૃષ્ણ પાસે આવી, ત્યારે ભગવાન, શ્રેષ્ઠ વક્તા, મોહક વચનથી તેમનું મન ભ્રમિત કરે છે. કૃષ્ણ બોલ્યા: “આવો, હે સૌભાગ્યશાળી ગોપીઓ! હું તમારો શું ઉપકાર કરી શકું? વૃજમાં બધું સુખી છે? કહો, આજે અહીં કેમ આવી છો? આજની રાત તો ભયજનક છે, વનમાં જંગલી પ્રાણીઓ ભટકતા હોય છે; તમે પાછા વૃજ જાઓ, હે સુશોભિત કટિવાળી ગોપીઓ, અહીં રહેવું યોગ્ય નથી.” “તમારા માતા-પિતા, સંતાન, ભાઈઓ અને પતિઓ તમને શોધી રહ્યા છે; એમને ચિંતામાં મૂકો નહીં. તમે વનમાં ચંદ્રપ્રભાથી શોભિત ફૂલો, યમુનાના કિનારે પવનમાં રમતા વૃક્ષો તો જોઈ લીધાં. હવે વિલંબ ન કરો—પાછા જાઓ, પતિની સેવા કરો, વાછરડાં અને બાળકો રડી રહ્યા છે—જાઓ, એમને દૂધ પિવડાવો.” “કેવુંક તમે મારા પરમ પ્રેમથી ખેંચાઈ અહીં આવી ગઈ હો, તો એ સ્વાભાવિક છે; બધા જીવો મને આકર્ષાય છે. સ્ત્રીઓ માટે સર્વોચ્ચ ધર્મ પતિની સેવા કરવી, સગાંઓની સંભાળ લેવી અને સંતાનને પોષવું છે—even જો પતિ દુશ્ચરિત્ર, દુર્ભાગી, વૃદ્ધ, મૂર્ખ, રોગી કે ગરીબ હોય, તો પણ ધર્મકાંક્ષા ધરાવતી સ્ત્રીએ તેને છોડવો નહીં. પતિ સિવાય બીજાં પુરુષ સાથે સંયોગે સ્વર્ગ મળતો નથી, માત્ર અપમાન, દુ:ખ અને ભય મળે છે, એ સર્વત્ર નિંદનીય છે.” “મારી કથા સાંભળવાથી, મને જોવાથી, ધ્યાન અને ગીતથી ભક્તિ થાય છે, શરીરથી નજીક રહેવાથી નહિ; તેથી હવે ઘરે જાઓ.” શુકદેવજી કહે છે: “ગોવિંદના આવા કઠોર વચન સાંભળી, ગોપીઓનું મન તૂટી ગયું, આશા છીનવાઈ ગઈ, અને તેઓ ઊંડા દુ:ખમાં ગરકાવ થઈ ગઈ.” તેઓ પોતાના મોઢા પુંછતી, ઉંઠેલા હોઠો, પગથી જમીન પર આંગળી ફેરવી, આંખોમાંથી વહી પડેલા અશ્રુઓથી ગળગળા સ્તન અને કપાળ, દુ:ખથી મૌન, કૃષ્ણ માટે વ્યાકુળ થઈ ઊભી રહી. આંખો પુંછતી, અવાજ રુંધાઈ ગયો, અને પછી ધીરે ધીરે બોલવા લાગી. ગોપીઓએ કહ્યું: “હે પ્રભુ, આવું કઠોર ન બોલો! એ તમને શોભતું નથી. અમે બધું છોડીને તમારા ચરણમાં આવી છે. ભક્તોનો ત્યાગ કરશો નહીં, જેમ મુક્તિ ઇચ્છતા લોકોનો પરમ પુરુષ ત્યાગ કરતો નથી. તમે ધર્મજ્ઞ છો, અને કહ્યા મુજબ સ્ત્રીનો ધર્મ પતિ, સંતાન અને મિત્રોની સેવા કરવી છે; પણ હે સ્વામી, તમે તો સર્વ જીવોના આત્મા અને સર્વપ્રિય છો.” “જ્ઞાની લોકો તો સર્વ પ્રેમ તમારા પર જ લગાવે છે; પતિ, સંતાન વગેરે તો દુ:ખ જ આપે છે. તેથી, હે પરમેશ્વર, અમારું આશ્રય તોડશો નહીં, હે કમળનેત્ર. અમારું મન તો તમારા દ્વારા હર્ષપૂર્વક હરણ થઈ ગયું છે; હવે ઘર જઈ શકતા નથી, હાથ-પગ પણ કાર્યમાં લાગી શકતા નથી. અમે તમારા ચરણથી દૂર જઈ શકીશું નહીં; તો પછી શું કરીએ?” “હે પ્રિય, તમારા ઓઠોના અમૃતથી, હાસ્ય, દૃષ્ટિ અને ગીતથી અમને સ્નાન કરાવો, જે અમારા હૃદયની અગ્નિને શમાવે છે; નહિંતર, વિયોગની આગમાં સળગી, અમે ધ્યાનમાં તમારા ચરણમાં પહોંચી જઈશું, શરીર છોડી દઈશું.” “હે કમળનેત્ર, એક પળ પણ તમારા ચરણ સ્પર્શ્યા પછી, જેમ લક્ષ્મીજીને પણ દુર્લભ છે, અમે બીજાની સામે ઊભા રહી શકતા નથી; તમારી મોહિનીમાં સંપૂર્ણ રીતે ફસાઈ ગયા છીએ. લક્ષ્મીji પણ તમારા ચરણરજની ઈચ્છા રાખે છે, અને તમારા વક્ષસ્થળ પર સ્થાન મળ્યા પછી પણ એ રજ માટે તત્પર છે; તમારી એક દૃષ્ટિ માટે દેવતાઓ પણ તત્પર થાય છે. એમ જ અમે પણ તમારા ચરણરજમાં શરણાગત છીએ.” “હે દુ:ખહરણ, અમારે પર કૃપા કરો. અમે ઘર-ગૃહસ્તી ત્યજી, માત્ર તમારા ચરણની સેવા માટે આવી છીએ. હે પુરુષોત્તમ, તમારા હાસ્ય અને દૃષ્ટિ માટે અમારું હૃદય તપે છે—અમને દાસીપણે સેવા આપો.” “તમારા વાળથી ઘેરાયેલા મુખ, ગાલ પર ઝગમગતા કુંડલ, ઓઠોના અમૃત, હાસ્યદૃષ્ટિ, ભયહરણ કરનાર ભુજાઓ અને લક્ષ્મીજીના નિવાસસ્થાન એવા વક્ષસ્થળને જોઈને, અમને માત્ર તમારી સેવા જ ઇચ્છાય છે. ત્રણેય લોકની સ્ત્રીઓ, તમારી મધુર વાણી અને દિવ્ય કૃત્યો સાંભળીને મગ્ન થઈ જાય છે; તમારી સુંદરતા જોઈને તો ગાય, પક્ષી, વૃક્ષો અને હરણ પણ આનંદ અનુભવે છે, તો પછી બીજું કોણ વશમાં નહિ થાય?” “નિશ્ચિતપણે, તમે વૃજમાં ભય અને દુ:ખ દૂર કરવા આવ્યા છો, જેમ પ્રાચીન દેવતાના રક્ષક ભગવાન. હે દુ:ખીજનના મિત્ર, તમારા કમળ જેવા હાથે અમારાં દુ:ખથી દહાતા હૃદય અને માથા પર સ્પર્શ કરો.” શુકદેવજી કહે છે: “ગોપીઓના દુ:ખભર્યા વચન સાંભળી, યોગેશ્વર શ્રીકૃષ્ણ, પોતે પૂર્ણસંતોષી હોવા છતાં, હળવી સ્મિત સાથે ગોપીઓમાં આનંદ પામ્યા. ગોપીઓની ચમકતી મુખમુદ્રા વચ્ચે અચ્યૂત ભગવાન, સફેદ ચાંપાં જેવા સ્મિતથી ઝગમગતા, ચાંદ્રમાની જેમ તારાઓ વચ્ચે તેજસ્વી લાગતા હતા. અનેક ગોપીઓ વચ્ચે, વૈજયંતી માળ ધારણ કરીને, કૃષ્ણ વનમાં ફરતા, સંગીત ગાતા અને ગાવડાવતાં, વનને શોભિત કરતા.