શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

શરદઋતુની રાત્રિઓમાં, જયારે ચમેલા ફૂલો ખીલી ઉઠ્યા હતા અને સમગ્ર વાતાવરણ સુગંધિત બની ગયું હતું, тогда ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે પોતાની યોગમાયાથી વિલાસ કરવા ઇચ્છા કરી. એ સમયે ચંદ્રદેવ, જે તારાઓના રાજા છે, પોતાના શીતળ કિરણોથી પૂર્વ આકાશને લાલિમાથી રંગી રહ્યા હતા. તેમનું ઉગવું એવું લાગતું હતું, જાણે લાંબા સમય પછી પ્રિયજનના દર્શનથી સજ્જનોના હૃદય શાંત થઈ જાય. શ્રીકૃષ્ણે ચાંદની રાતમાં, કમળ જેવા ચહેરાવાળી પૂર્ણચંદ્રની કાંતિ જોઈ, જે તાજા કુંકુમથી રંગાઈ હતી. વનમાં ગાયોના ટોળા ફરતાં હતા. એ સુંદર દૃશ્યે પ્રેરાઈ, કૃષ્ણે મનમોહક અને મધુર વાંસળી વગાડવા માંડી, જેની મધુર ધ્વનિ શ્રવણ કરતાં જ વ્રજની સુંદર નેત્રવાળી ગોપીઓના હૃદયમાં અનોખી વ્યાકુલતા જગાઈ. આ ગીત સાંભળતાં જ, કૃષ્ણમાં મનથી મગ્ન થયેલી વ્રજની સ્ત્રીઓ, એકબીજાને જાણ્યા વિના, પોતાના પ્રિયતમ શ્રીકૃષ્ણ પાસે દોડી આવી, જ્યાં કૃષ્ણના કાનના કુંડળો હલતાં હતા. કેટલીક ગોપીઓ દૂધ દોહતી હતી, પણ કામ અધૂરું છોડીને દોડી ગઈ; કેટલીક દૂધ વાસણમાં રાખીને, બાળકોને ખવડાવ્યા વિના જ ચાલતી થઈ. કેટલીક ભોજન પીરસતી હતી, તો કેટલીક બાળકને ખવડાવતી હતી, છતાં બધાએ પોતપોતાના કામ અધૂરા રાખી દેતા કૃષ્ણ તરફ દોડ કરી. કેટલીક પતિની સેવા કરતી હતી, છતાં ભોજન અધૂરું રાખીને ઘરે છોડીને આવી ગઈ. કેટલીક આંખોમાં અંજણ લગાવતી હતી, કેટલીક પોતાનું શૃંગાર કરતી હતી—કપડાં અને આભૂષણો બેસમાર, પણ બધાની દોડ માત્ર કૃષ્ણ તરફ જ હતી. કેટલીક ગોપીઓના પતિ, પિતા, ભાઈ કે સંબંધીઓએ તેમને રોકવાનો પ્રયાસ કર્યો, છતાં તેમનું મન તો ગોવિંદમાં લીન થઈ ગયું હતું, એટલે તેઓ રોકાઈ શકી નહિ. કેટલીક ગોપીઓ ઘર છોડીને જઈ શકી નહિ, પણ તેમનું મન કૃષ્ણમાં લીન થઈ ગયું; તેઓ ઘરમાં જ આંખો મીંચીને કૃષ્ણનું ધ્યાન કરવા લાગી. પ્રિયના વિયોગમાં, અસહ્ય દુઃખથી વ્યાકુળ થયેલી એ ગોપીઓએ ધ્યાનમાં કૃષ્ણ સાથે એકતાનું અનુભવ કર્યું; તેમનું સર્વ દુઃખ દૂર થઈ ગયું અને તેઓ અખંડ આનંદમાં લીન થઈ ગઈ. જેમજેમ તેઓ પરમાત્મા સાથે—even પ્રેમિકા તરીકેના ભાવથી—એકરૂપ થઈ, તેમ તેમ તેમનાં સુકુન્ય શરીરો અને સંસારના બંધન તરત જ છૂટી ગયા. આ સાંભળીને રાજા પરીક્ષિતે શુકમુનિ પાસે પૂછ્યું: “હે મુનિ! વ્રજની સ્ત્રીઓ તો કૃષ્ણને પોતાના પરમપ્રિય તરીકે જ જાણતી હતી, બ્રહ્મરૂપે નહિ; તો પછી ગુણોના પ્રવાહથી મુક્તિ તેમને કેવી રીતે મળી?” શુકદેવજીએ ઉત્તર આપ્યો: “હે રાજન! આ તો મેં પહેલેથી સમજાવ્યું છે—જેમ દુષ્ટ શિશુપાલે પણ અંતે મુક્તિ મેળવી હતી. જે હૃષીકેશને દ્વેષતો હતો, તે પણ મુક્તિ પામ્યો, તો જે પરમેશ્વર કૃષ્ણમાં ભક્તિ ધરાવે છે, તેમને તો અવશ્ય જ પરમગતિ મળે. પરમાત્મા તો લોકોના કલ્યાણ માટે અવતરી છે—તે સ્વયં ગુણાતીત છે, છતાં સર્વ ગુણોના સ્વામી છે. જે કોઈ પણ હરીમાં પોતાની ઈચ્છા, ક્રોધ, ભય, સ્નેહ, એકતા કે મિત્રતાથી સતત લીન રહે છે, તે અંતે કૃષ્ણમાં જ લીન થઈ જાય છે. તેથી, હે રાજા, આમાં આશ્ચર્ય માનશો નહિ—કૃષ્ણ, સર્વ યોગીઓના સ્વામી, જન્મરહિત છે અને એના કારણે જ મુક્તિ મળે છે.” એવી રીતે, જ્યારે ગોપીઓ કૃષ્ણ પાસે આવી, ત્યારે ભગવાને મીઠા શબ્દોથી તેમનું મન થોડીવાર માટે ભ્રમિત કર્યું. કૃષ્ણે કહ્યું: “આવો, હે સુભાગ્યવતી! હું તમારું શું કરી શકું? વ્રજમાં બધું સુખી છે ને? તમારું અહીં આવવાનું કારણ શું છે? આ રાત્રિ તો ભયાનક છે અને અહીં જંગલી પ્રાણીઓ પણ છે, તેથી વ્રજમાં પાછા જાઓ; અહીં રહેવું યોગ્ય નથી. તમારા માતા-પિતા, પુત્રો, ભાઈઓ અને પતિઓ તમને શોધી રહ્યા છે; તેમને ચિંતા ન આપો. તમે અહીં વનમાં ચાંદની, પુષ્પો અને યમુનાના મલય પવનનો આનંદ માણી લીધો છે; હવે વિલંબ ન કરો, વ્રજ જાઓ અને પતિની સેવા કરો. વાછરડા અને બાળકો રડી રહ્યા છે—જાઓ, તેમને દૂધ પીવડાવો અને દૂધ દોહો. અથવા તો, કદાચ મારી પ્રીતિથી ખેંચાઈ અહીં આવી હોય, તો એ પણ સહજ છે—કારણ કે સર્વ જીવો મને ખેંચાઈ આવે છે. સ્ત્રીઓ માટે પરમધર્મ છે—પતિની સેવા, કુટુંબની સંભાળ અને સંતાનનું પોષણ. પતિ ભલે દુર્ગુણી, દુર્ભાગી, વૃદ્ધ, મૂર્ખ, રોગી કે ગરીબ હોય, પણ જે સ્ત્રીએ ધર્મ ઇચ્છવો હોય, તેને પતિનો ત્યાગ કરવો નહિ. પતિ સિવાય બીજા પુરુષ સાથેનું સંગ મંગલ આપતું નથી, બદનામી, દુઃખ, ભય અને સર્વત્ર નિંદા મળે છે. શ્રવણ, દર્શન, ધ્યાન કે ગીતથી મારી ભક્તિ થાય છે—માત્ર શારીરિક નજીકતાથી નહિ; તેથી હવે ઘરે જાઓ.” આવાં કૃષ્ણના કઠોર શબ્દો સાંભળીને ગોપીઓનાં મનમાં આશા ભૂંસી ગઈ, તેઓ અત્યંત દુઃખી થઈ ગઈ અને ઉદ્વિગ્ન થઈ ઊભી રહી. તેઓએ પોતાના મુખ પુંછ્યાં, ઉદાસીથી સુકાઈ ગયેલા હોઠ, પગથી જમીન પર રેખા ખેચતી, આંખોમાંથી વરસેલા આંસુઓથી વક્ષસ્થળ ભીંજાઈ ગયેલું, અને મનમાં માત્ર કૃષ્ણની વ્યાકુલતા. દુઃખથી અવાજ ગળે અટવાઈ ગયો, પણ પછી ધીરજથી થોડું બોલી શકી. ગોપીઓએ કહ્યું: “હે પ્રભુ! આવું કઠોર બોલવું તમારે શોભતું નથી. અમે બધું છોડીને તમારા ચરણોમાં આવી છીએ. તમારા ભક્તોનો ત્યાગ ન કરો; જેમ મુક્તિ ઇચ્છનારા જીવને પરમાત્મા ક્યારેય ત્યાગતા નથી. તમે ધર્મના જાણકાર છો, કહેલું કે સ્ત્રીનું કર્તવ્ય પતિ, સંતાન અને મિત્રોની સેવા કરવું છે—એ સાચું છે. પણ હે સ્વામી, તમે જ તો સર્વના હૃદયના આત્મા છો, સર્વના પ્રિય છો. જ્ઞાનીજન તો પ્રેમ માત્ર તમારી સાથે જ કરે છે; પતિ, પુત્ર કે બીજામાં શું રાખવું? એ તો દુઃખ આપે છે. તેથી, હે કૃષ્ણ, અમારો આશય છીનો ન કરો; અમારે તો તમારી કૃપા જોઈએ છે, હે કમળનેત્ર. અમારા મન તો તમારી પાસે રહી ગયા છે, હવે ઘર તરફ વળતા નથી, હાથ ઘરકામમાં લાગતા નથી, પગ તમારા પગથી હલતાં નથી—અમે ઘરે જઈશું કેવી રીતે? અમારે બીજું શું કરવું? હે પ્રિય, તમારા હોઠોના અમૃતથી, હાસ્યથી, મીઠી વાણીથી અમારું હૃદય શાંત કરો; નહીં તો, તમારા વિયોગની અગ્નિમાં દગધી, ધ્યાનમાં જ તમારા ચરણોમાં પહોંચી જઈશું. હે કમળનેત્ર, એક ક્ષણ માટે પણ તમારા ચરણ સ્પર્શ કર્યા પછી, અમારે બીજું ક્યાંય ઊભા રહી શકાયું નથી—તમે તો અમને સંપૂર્ણ વશ કરી લીધા છો. લક્ષ્મીજી પણ તમારા ચરણરજ માટે તરસી રહી, જ્યારે એ તમારી છાતી પર સ્થાયી છે, છતાં તેને એ રજની ઈચ્છા છે. તમારા દૃષ્ટિ માટે તો દેવતાઓ પણ તપ કરે છે. એ જ રીતે, અમે પણ તમારા ચરણરજમાં શરણાગત થઈ ગઈ છીએ. તેથી, હે દુઃખનાશક, અમારે પર કૃપા કરો; અમે ઘર છોડીને તમારી સેવામાં જ આવી છીએ. હે પુરુષોત્તમ, અમારું હૃદય તમારા સ્મિત અને દૃષ્ટિ માટે તરસે છે—અમને તમારી દાસી તરીકે સેવા આપવાનો અવસર આપો. તમારા વાળથી સજ્જ ચહેરા, ચમકતા કુંડળો, હોઠોના અમૃત, સ્મિતભરી દૃષ્ટિ, ભયહરણ કરનાર બાહુઓ અને લક્ષ્મીજીના નિવાસસ્થાન જેવી છાતી—આ બધું જોઈને અમારે તો તમારી સેવા સિવાય બીજું કશું જ ઇચ્છાતું નથી. ત્રણેય લોકમાં એવી કઈ સ્ત્રી છે, જે તમારા મધુર વચન અને દિવ્ય લીલાથી મોહિત ન થાય? તમારી સુંદરતા જોઈને તો ગાય, પક્ષી, વૃક્ષો અને હરણ પણ આનંદથી ભરી જાય છે—તો અમે કેમ નહિ? સ્પષ્ટ છે કે તમે વ્રજમાં ભય અને દુઃખ દૂર કરવા આવ્યા છો—જેમ પ્રાચીન સમયમાં દેવોના રક્ષક પરમેશ્વર આવ્યા હતા. હે દુઃખીજનના મિત્ર, અમારાં બળતાં હૃદય અને માથા પર તમારા કમળ જેવા હાથે સ્પર્શ કરો—અમને આશ્રય આપો.