શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

પુરણ્જનાની પત્ની, પતિના અવસાન પછી, એક લાકડાનું ચિતા તૈયાર કરી, પોતાના પતિના શરીર પર મૂકી, તેની સાથે જ મૃત્યુ પામવાનો નિશ્ચય કરી, દુઃખમાં ડૂબી, મન એકાગ્ર કરી રડી રહી હતી. એ સમયે, પૂર્વજનો મિત્ર, આત્મજ્ઞાની બ્રાહ્મણ, ખૂબ જ સ્નેહથી, શાંત અને હળવી વાણીથી, તેને સંતાડવા આવ્યો. રડતી પત્નીને સંબોધીને બ્રાહ્મણે પૂછ્યું: “તમે કોણ છો? કોની છો? અને એ કોણ છે, જેના માટે તમે શોક કરી રહ્યા છો? શું તમે મને મિત્ર તરીકે ઓળખો છો, જેમની સાથે તમે ક્યારેય ભટકી હતી?” બ્રાહ્મણે વધુ કહ્યું: “મિત્ર, શું તમે યાદ કરો છો, કે તમે ક્યારેય મારા અજાણ સાથી હતા? મને છોડી, તમે અન્ય સ્થળે ગયા, અને વૈભવમાં લીન થઈ ગયા. ઓ મહાન, તમે અને હું હંસ તરીકે, મનના સરોવરમાં, હજારો વર્ષો સુધી એક સાથે રહ્યા હતા—અમારી વચ્ચે વિભેદ ન હતો. પણ, તમે મને છોડી, ભૂમિ પર ગયા, ભૌતિક મનથી, અને એક સ્ત્રી દ્વારા રચાયેલ સ્થળ જોયું.” બ્રાહ્મણે એ સ્થાનનું વર્ણન કર્યું: “પાંચ બાગ, નવ દ્વાર, એક રક્ષક, ત્રણ કક્ષાઓ, છ કુટુંબો, પાંચ બજારો, અને પાંચ પ્રકારની પ્રકૃતિ—એ સ્ત્રીનું નિવાસ છે. પાંચ ઇન્દ્રિય વિષય આનંદ છે, નવ દ્વાર જીવનના માર્ગ છે, પાચન અગ્નિ અને અન્ન એ compartments છે, કુટુંબ એ ઇન્દ્રિયો છે. બજાર એ ક્રિયા શક્તિ છે, તત્વો અવિનાશી છે, અને એ શક્તિનો સ્વામી એ વ્યક્તિ છે, જે અહીં પ્રવેશ કરે છે, પણ જાણતો નથી.” બ્રાહ્મણે કહ્યું: “તમે, રામના સ્પર્શથી આનંદમાં, યાદ અને શ્રવણ ગુમાવી દીધા; એ સંબંધથી, ઓ સ્વામી, તમે આવું નીચું સ્થિતિ પ્રાપ્ત કરી. તમે વિદર્ભની પુત્રી નથી, અને આ વીર તમારો મિત્ર નથી; તમે પુરંજનીની પતિ નથી, જે નવમા દ્વારથી બંધાયેલ હતા. આ મમય છે, જે મેં સર્જી છે, જેના કારણે તમે પુરુષ અને સ્ત્રીને સાચા માનતા છો; બંને ખોટા છે, જેમ બે હંસો બંનેને નિહાળે છે.” બ્રાહ્મણે અંતે કહ્યું: “હું તમે છું, અને તમે મારા સિવાય બીજું નથી; તમે જ હું છું—આ સમજો, ઓ મિત્ર; જ્ઞાની ક્યારેય આપણામાં ભેદ નથી જુએ, એક ઇંચ પણ નહીં. જેમ કોઈ પોતાને એક જુએ, પણ અરીસામાં અને પોતાની નજરમાં બે જુએ, તેમ આપણું અંતર પણ એ જ છે.” આ રીતે, મનના હંસ, બીજા હંસ દ્વારા જાગૃત થઈ, પોતાના સ્વરૂપમાં પાછા ફર્યા; એ સુધારાથી, તેણે ગુમાવેલી સ્મૃતિ પાછી મેળવી. બ્રાહ્મણે કહ્યું: “ઓ બર્હિષ્મત, આ બધું આધ્યાત્મિક રીતે, પરોક્ષ રીતે દર્શાવ્યું છે, કારણ કે ભગવાન, જગતના સર્જક, પરોક્ષમાં આનંદ મેળવે છે.” આ પછી, ભગવાન કૃષ્ણ, શરદની રાતો જોઈ, જ્યાં ચમેલીના ફૂલો ખીલી રહ્યા હતા, પોતાની યોગમાયાથી આનંદ માણવાનો ઈરાદો કર્યો. ચંદ્ર, તારાઓનો રાજા, સૌમ્ય કિરણોથી પૂર્વ દિશાને લાલ રંગથી રંગી, ઉગ્યો; એ ચંદ્ર, ધર્મી લોકોના હૃદયને શુદ્ધ કરે છે, જેમ પ્રિય વ્યક્તિ લાંબા વિરહ પછી દેખાય. કૃષ્ણે, ચાંદનીની અખંડિત ગોળાકાર, લાલ રંગથી રંગાયેલ, કમળમુખ જેવી તેજસ્વી, અને વનને ગાયોની સાથે સજાયેલ જોઈ, સુંદર આંખવાળી ગોપીઓ માટે મોહક સંગીત ગાયું. એ ગીત સાંભળીને, જે પ્રેમની તીવ્રતા વધારતું હતું, વ્રજની સ્ત્રીઓ, જેઓ કૃષ્ણમાં મગ્ન હતી, એકબીજાની જાણ વગર, ત્યાં પહોંચી, જ્યાં કૃષ્ણ ઊભા હતા, તેમના કુંડળ લટકી રહ્યા હતા. કેટલાંક ગોપીઓ, દૂધ દોળતી હતી, પણ કામ અધૂરૂં રાખી, ઉત્સાહથી દોડી ગઈ; બીજી, દૂધ ચૂલ્હા પર મૂકી, બાળકોને ખવડાવ્યા વગર જ દોડી ગઈ. કેટલીક, ભોજન પીરસતી, કામ અધૂરૂં છોડી, દોડી ગઈ; કેટલીક, બાળકને ખવડાવતી, તેને છોડી ગઈ; બીજી, પતિને સેવા કરતી, પોતે ભોજન પૂરું કર્યા વગર જ ચાલી ગઈ. કેટલીક, કાજલ લગાવતી, શરીર સાફ કરતી, બીજી આંખો પેઇન્ટ કરતી, કપડાં અને આભૂષણો ગોઠવ્યા વગર જ કૃષ્ણ પાસે પહોંચી. કેટલાંક, પતિ, પિતા, ભાઈ અને સંબંધીઓ દ્વારા રોકવામાં આવી, છતાં, તેમનું હૃદય ગોવિંદ દ્વારા ચોરાઈ ગયું હોવાથી, કોઈ રોકી શક્યું નહીં—એ મોહમાં બંધાઈ ગઈ. કેટલીક ગોપીઓ, ઘર છોડીને જઈ શકી નહીં, ઘરમાં રહી, કૃષ્ણના ધ્યાનમાં મગ્ન થઈ, આંખ બંધ કરી, કૃષ્ણનું ધ્યાન કર્યું. પ્રિયના વિરહની અસહ્ય પીડાથી, તેમનો દુઃખ બધું અશુભ ધોઈ નાખ્યું; ધ્યાન દ્વારા, તેઓ અચલ ભગવાન સાથે એકતા પ્રાપ્ત કરી, અને એ આનંદથી, બધું દુઃખ દૂર થઈ ગયું. ભગવાન સાથે મિલન થતાં, પ્રેમી ભાવથી—even—તેઓ તત્કાલે ત્રિગુણોવાળા શરીર ત્યાગી દીધા, બંધન તટકમાં તૂટ્યું. રાજા પરિક્ષિતે પૂછ્યું: “ઓ વિદ્વાન, વ્રજની સ્ત્રીઓ કૃષ્ણને પોતાના સર્વોચ્ચ પ્રિય તરીકે જાણતી હતી, બ્રહ્મન તરીકે નહીં; તો કેવી રીતે, ગુણોમાં મન લગાવનારાઓ માટે, ગુણોની પ્રવાહનો અંત આવી શકે?” શુકદેવે કહ્યું: “આ તો પહેલાં જ સમજાવ્યું છે—કે કેવી રીતે દુષ્ટ શિશુપાલે પણ મુક્તિ મેળવી; જો હૃષીકેતાને દ્વેષ કરનાર મુક્ત થયો, તો જે ભગવાનને પ્રેમ કરે, તે તો વધુ જ મુક્તિ પામે છે.” શુકદેવે વધુ કહ્યું: “લોકોના સર્વોચ્ચ કલ્યાણ માટે, ભગવાન—અવિનાશી, અપરિમિત, ગુણોથી પર, પણ ગુણોના આત્મા—સ્વયં અવતાર લે છે. જે લોકો હંમેશા ઈચ્છા, ક્રોધ, ભય, સ્નેહ, એકતા, કે મિત્રતા હરી તરફ વાળે છે, તેઓ ખરેખર હરીમાં લીન થઈ જાય છે.” “તેથી, તમે આ પર આશ્ચર્ય ન કરો, કારણ કે એ કૃષ્ણ, સર્વ યોગીઓના અજન્મ સ્વામી દ્વારા, આવી મુક્તિ પ્રાપ્ત થાય છે.” વ્રજની સ્ત્રીઓ કૃષ્ણ પાસે આવી, ત્યારે ભગવાન, શ્રેષ્ઠ વક્તા, મોહક વાણીથી, તેમનું મન મોહી લીધું. કૃષ્ણે કહ્યું: “આવો, ઓ સર્વોત્તમ સૌભાગ્યવાળી! હું તમારા માટે શું કરી શકું? વ્રજમાં બધું સારી છે? કહો, તમે કેમ આવ્યા છો?” “આ રાત ભયજનક છે, જંગલી પ્રાણીઓથી ભરેલી છે; વ્રજમાં પાછા જાવ, ઓ કંપતી કમરવાળી સ્ત્રીઓ, અહીં રહેવું યોગ્ય નથી. તમારી માતાઓ, પિતાઓ, પુત્રો, ભાઈઓ અને પતિઓ તમને શોધી રહ્યા છે, પણ મળી શક્યા નથી; તમારા સંબંધીઓની ચિંતા ન કરો.” “તમે ફૂલો અને ચાંદનીથી સજાયેલ વન, યમુના અને તેની પવન જોઈ છે; હવે વિલંબ ન કરો—વ્રજમાં પાછા જાવ, પતિની સેવા કરો, વાછલાઓ અને બાળકો રડી રહ્યા છે—જાઓ, તેમને ખવડાવો અને દૂધ દોડાવો.” “અથવા, કદાચ, મારી માટે તમારા ઊંડા પ્રેમથી, તમે અહીં આવ્યા છો; આ સ્વાભાવિક છે, કારણ કે બધા જીવો મારી તરફ આકર્ષાય છે.” “સ્ત્રીઓ માટે, સર્વોચ્ચ ધર્મ એ છે કે પોતાના પતિને નિષ્ઠાપૂર્વક સેવા કરે, સંબંધીઓને સાચવે, અને બાળકોને પોષે.