શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

માઘવન, એટલે કે ઇન્દ્ર, શ્રીકૃષ્ણને સંબોધન કરે છે: “મારા જેવા લોકો, જે આપના આજ્ઞાનો અવમાની કરે છે અને પોતાને દુનિયાના સ્વામી સમજે છે, તેઓ યોગ્ય સમયે આપને જોતા જ તેમના અહંકારને ગુમાવે છે, શ્રેષ્ઠ માર્ગ છોડી દે છે અને અવમાનના વર્તે છે; આપના ઉપદેશ તો દુષ્ટો માટે પણ અસરકારક છે.” પછી ઇન્દ્ર વિનયપૂર્વક કહે છે: “હે ભગવાન, કૃપા કરીને મારા અપરાધને માફ કરો, જે અવિદ્યા અને મારી શક્તિના અહંકારથી થયો હતો. હે સ્વામી, મારું મન મોહિત હતું; આવી અયોગ્ય વિચારો ફરી ક્યારેય ન આવે.” ઇન્દ્ર શ્રીકૃષ્ણના અવતરણનું મહાત્મ્ય સમજાવે છે: “હે અદોક્ષજ, આપનું અવતરણ પૃથ્વી પર ભારે ભાર, શક્તિશાળી શાસકો, સેના અને પૃથ્વી પરના દુષ્ટોને દૂર કરવા માટે અને આપના પગલાં અનુસરી રહેલા ભક્તોના કલ્યાણ માટે છે.” પછી ઇન્દ્ર શ્રદ્ધાપૂર્વક પ્રણામ કરે છે: “હે પુણ્યશ્લોક, હે પરમ પુરુષ, હે મહાત્મા, હે વાસુદેવ, હે કૃષ્ણ, હે સાત્વતના ભગવાન, આપને repeatedly નમસ્કાર.” “હે ભગવાન, જે ઇચ્છા પ્રમાણે શરીર ધારણ કરે છે, જેનું સ્વરૂપ જ્ઞાનમય છે, સર્વવ્યાપી છે, સર્વનું બીજ છે, સર્વ જીવોના આત્મા છે—આપને નમસ્કાર.” પછી ઇન્દ્ર પોતાની ભૂલ સ્વીકારીને કહે છે: “હે ભગવાન, અહંકાર અને ભયાનક ક્રોધથી, મેં ગોપગામને તોફાન અને પવનથી નાશ કરવા પ્રયાસ કર્યો હતો, કારણ કે યજ્ઞ અહંકારવશ ભંગ થયો હતો.” “આપની કૃપાથી હું અહંકારથી મુક્ત થયો છું, મારી વ્યર્થ કોશિશ નિષ્ફળ થઈ છે; હવે હું આપમાં, ભગવાન, ગુરુ અને આત્મા સ્વરૂપે શરણાગત છું.” શુકદેવ કહે છે: “આ રીતે મેઘવંત ઇન્દ્રે શ્રીકૃષ્ણની સ્તુતિ કરી. શ્રીકૃષ્ણ, સ્મિત સાથે, મેઘ જેવી ગૂંજી રહેલી અવાજે બોલ્યા:” “હે મેઘવંત, મેં તારો યજ્ઞ ભંગ કર્યો, તને કૃપા દર્શાવવા માટે, જેથી તું હંમેશાં મને યાદ રાખે અને ઇન્દ્રની મહિમામાં અંધ ન થઈ જાય.” “જે વ્યક્તિ સંપત્તિ અને શક્તિના અહંકારથી અંધ હોય છે, તે દંડધારીને નથી જોઈ શકતો; હું એવા વ્યક્તિને, જ્યારે હું દયાની ઇચ્છા કરું, ત્યારે તેની સમૃદ્ધિ છીનવી લઉં છું.” “હવે, હે શક્ર, તું જઈ, તારા કલ્યાણ માટે. મારી આજ્ઞાનું પાલન કર, અહંકારથી મુક્ત રહીને, તારા ધર્મમાં જ રહીને.” પછી, વિચારશીલ સુરભી ગાય, પોતાના વંશજ સાથે, ગોપરુપમાં આવેલા શ્રીકૃષ્ણ પાસે આવી, અને શ્રદ્ધાપૂર્વક પ્રણામ કરે છે. સુરભી કહે છે: “કૃષ્ણ, કૃષ્ણ, મહા યોગી, જગતના આત્મા, સર્વનો મૂળ, આપના દ્વારા, હે અચ્યૂત, અમે રક્ષિત છીએ.” “હે ભગવાન, આપ જ અમારો પરમ દેવતા છો, ઇન્દ્ર નથી; ગાય, બ્રાહ્મણ, દેવો અને સત્યવ્રતના કલ્યાણ માટે આપ અસ્તિત્વ ધરાવો છો.” “અમે, બ્રહ્માના પ્રેરણા થી, આપને ઇન્દ્રપદે અભિષેક કરીએ છીએ. હે જગતના આત્મા, આપ પૃથ્વીનો ભાર દૂર કરવા અવતરીયા છો.” શુકદેવ કહે છે: “આ રીતે, સુરભીએ શ્રીકૃષ્ણને પોતાના દૂધથી અભિષેક કર્યો, અને એરાવત હાથી દ્વારા લાવવામાં આવેલા સ્વર્ગીય ગંગાના જળથી પણ.” “ઇન્દ્રે, દેવોમાંના ઋષિઓ અને દેવ માતાઓની પ્રેરણા થી, દશાર્હ વંશના શ્રીકૃષ્ણને ‘ગોવિંદ’ કહીને અભિષેક કર્યો.” પછી, તુંબુરુ, નારદ અને અન્ય ગંધર્વ, વિદ્યાાધર, સિદ્ધ, ચરણો આવ્યા, અને હરિની કીર્તિ ગાયું, જે જગતના દોષોનો નાશ કરે છે; સ્વર્ગીય સ્ત્રીઓ આનંદથી નૃત્ય કરે છે. દેવતાના નેતાઓ સ્તુતિ કરે છે, અને અદભુત ફૂલોની વરસાદ વરસાવે છે; ત્રણેય લોકોએ પરમ આનંદ અનુભવ્યો, અને ગાયોએ દૂધની ધારા વહાવી. નદી અને વૃક્ષોના વિવિધ સમૂહો મધ વહાવે છે; અનાજ અને ઔષધી વિના ખેતી ઉગે છે, અને પર્વતોમાં રત્નો દેખાય છે. કુરુ વંશજ, જ્યારે શ્રીકૃષ્ણને અભિષેક કરવામાં આવ્યો, ત્યારે સર્વ જીવો—even cruel by nature—શત્રુતા છોડીને, પ્રેમથી રહે છે. આ રીતે, ગોવિંદ, ગાય અને ગોપોના સ્વામીના અભિષેક પછી, ઇન્દ્ર, શ્રીકૃષ્ણની પરમિશન લઈને, દેવો અને અન્ય સાથે, સ્વર્ગે પાછા જાય છે. પછી, શુકદેવ કહે છે: “પૂજા કરતા, દરેક દિશામાં, દુર્ગા, વિનાયક, વ્યાસ, વિશ્વક્ષેન, ગુરુઓ અને દેવતાઓને શોધન અને અર્પણથી પૂજવી જોઈએ.” “સંદલ, કંપૂર, કુંકુમ, અગરુ અને સુગંધિત જળથી, મંત્ર સાથે, રોજ પૂજા કરવી જોઈએ, જો શક્ય હોય.” “સ્વર્ણઘર્મન, મહાપુરુષ-વિદ્યાં, પૌરુષ સૂક્ત અને સામન સ્તુતિઓથી, હે રાજન, વિધિપૂર્વક કરવું.” “વસ્ત્ર, યજ્ઞોપવીત, આભૂષણ, પાનપાંદડા અને સુગંધિત લિપનથી, ભક્ત પ્રેમથી, યોગ્ય રીતે, મને સજાવવું જોઈએ.” “પાદ્ય, આચમન, સુગંધ, ફૂલો, અખંડિત ચોખા, ધૂપ, દીવો અને અર્પણ faithથી, મને અર્પણ કરવું.” “ગોળવાળું પાયસ, ઘી, તળેલા પકવાં, ચોખા, મીઠાઈ, દહીં, સૂપ અને અન્ય ભોજન, શક્ય હોય તો, અર્પણ કરવું.” “તેલ લગાવવું, મસાજ, દર્પણ, દંતધાવન, સ્નાન, ભોજન, પાન, સંગીત, નૃત્ય અને આવું રોજ અને તહેવાર પર કરવું.” “નિયત વિધિથી, યજ્ઞકુંડમાં, કૂશ, ઇંધણ અને વેદિ સાથે, અગ્નિ પ્રગટવી, અને હાથથી બધું એકત્ર કરવું.” “કૂશ પાંદડું પાથરી, sprinkling કરીને, prescribed offerings મૂકવી, જળથી શુદ્ધ કરી, અગ્નિ પાસે જઈ, offerings અર્પણ કરવી.” “મને પીતાંબરી, શાંતિ, ચાર ભુજાઓ, શંખ, ચક્ર, ગદા, કમળ, અને કમળના કેસર જેવા વસ્ત્રમાં, ધ્યાયવું.” “મુકુટ, કંગણ, કમરપટ્ટા, ભવ્ય બાહુબંદ, શ્રીવત્સ ચિહ્ન, કૌસ્તુભ રત્ન, અને વનમાલાથી શોભિત—મને ધ્યાયવું.” “ધ્યાન અને પૂજા કરીને, લાકડાં અને ઘીથી ભેજવાં offerings, પિતૃઓ અને દેવો માટે ઘીના ભાગ, પછી મુખ્ય offerings અર્પણ કરવી.” “પૂજા અને પ્રણામ પછી, સેવકોને દાન આપવું; મૂળ મંત્ર જપવું, બ્રહ્મનું સ્મરણ કરવું, નારાયણના તત્વનું ચિંતન કરવું.” “આચમન અને અવશેષ આપી, વિશ્વક્ષેન માટે તૈયાર કરવું; પછી સુગંધિત પાન વગેરે mouth-fresheners અર્પણ કરવું.” “ગાન, સ્તુતિ, નૃત્ય, મારા કૃત્યોનું અભિનય; મારા કથાઓ કહેવું અને સાંભળવું, એક ક્ષણ માટે પણ, ભક્તિમાં લીન થવું.” “ઉચ્ચ-નિમ્ન સ્તુતિ, પુરાણ અને સામાન્ય ભાષાની સ્તુતિથી, મને પ્રસન્ન કરવા, ‘દયાળુ થાઓ, હે ભગવાન!’ કહી, શિરોનમસ્કાર કરવું.” “મારાં પગે માથું મૂકી, હાથ જોડીને, ‘મને રક્ષો, હે ભગવાન! હું મૃત્યુના સાગર અને તેના ફાંસથી ડર્યો છું, શરણાગત છું’—એવું પ્રાર્થના કરવી.” “આ રીતે, મારા દ્વારા આપેલ અવશેષ, શ્રદ્ધાથી શિર પર રાખવું; પૂજા પૂર્ણ કરવી હોય, તો અર્પણ પ્રકાશને પાછું આપવું, અને ફરીથી પરમ પ્રકાશને અર્પણ કરવું.” આ રીતે, શ્રીકૃષ્ણના ગોવિંદ-અભિષેક અને પૂજાનું મહાત્મ્ય, દેવો, ગાય, અને ભક્તોની શ્રદ્ધા, અને પૂજા-વિધિનું વર્ણન થાય છે.