શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

આવી રીતે, ભગવાનના આ સમગ્ર સર્જન પ્રક્રિયામાં, વિવિધ દેવતાઓએ પોતપોતાના સ્થાનથી ઉદ્ભવ કરીને, મહાપુરુષને જગાડવાનો પ્રયાસ કર્યો, પણ એમાં સફળ ન થયા. દરેક દેવતા ફરીથી પોતપોતાના અંગોમાં પ્રવેશ્યા અને પોતપોતાની શક્તિથી મહાપુરુષને જગાડવાનો પ્રયાસ કર્યો. આગ બોલ તરીકે મોઢામાં પ્રવેશી, પરંતુ મહાપુરુષ ઉઠ્યા નહીં. વાયુ સુગંધ રૂપે નાકમાં પ્રવેશી, પણ મહાપુરુષ ઉઠ્યા નહીં. સૂર્ય દૃષ્ટિ રૂપે આંખોમાં પ્રવેશી, પણ મહાપુરુષ ઉઠ્યા નહીં. દિશાઓ શ્રવણ રૂપે કાનમાં પ્રવેશી, પણ મહાપુરુષ ઉઠ્યા નહીં. ઔષધિઓ ચામડીમાં વાળ સાથે પ્રવેશી, પણ મહાપુરુષ ઉઠ્યા નહીં. જળો શુક્ર સાથે અંગપ્રવેશમાં પ્રવેશી, પણ મહાપુરુષ ઉઠ્યા નહીં. મૃત્યુ અપાન સાથે ગુદા દ્વારા પ્રવેશી, પણ મહાપુરુષ ઉઠ્યા નહીં. ઇન્દ્ર શક્તિ સાથે હાથે પ્રવેશી, પણ મહાપુરુષ ઉઠ્યા નહીં. વિષ્ણુ ચાલ સાથે પગમાં પ્રવેશી, પણ મહાપુરુષ ઉઠ્યા નહીં. નદીઓ રક્ત સાથે નસોમાં પ્રવેશી, પણ મહાપુરુષ ઉઠ્યા નહીં. સમુદ્ર ભૂખ અને તરસ સાથે પેટમાં પ્રવેશી, પણ મહાપુરુષ ઉઠ્યા નહીં. ચંદ્ર મન સાથે હૃદયમાં પ્રવેશી, પણ મહાપુરુષ ઉઠ્યા નહીં. બ્રહ્મા બુદ્ધિ સાથે હૃદયમાં પ્રવેશી, પણ મહાપુરુષ ઉઠ્યા નહીં. રુદ્ર અહંકાર સાથે હૃદયમાં પ્રવેશી, પણ મહાપુરુષ ઉઠ્યા નહીં. આ પછી, જ્યારે અંતરયામી, ક્ષેત્રજ્ઞ, ચેતનાની સાથે હૃદયમાં પ્રવેશ્યા, ત્યારે મહાપુરુષ જળમાંથી ઉઠી ગયા. જેમ સૂતા મનુષ્યમાં પ્રાણ, ઇન્દ્રિયો, મન અને બુદ્ધિ હોવા છતાં, તેનું જીવત્વ જાગૃત કર્યા વિના એ જાગી શકતો નથી, એ રીતે યોગમાં તન, મન, બુદ્ધિ અને ઇન્દ્રિયો હોવા છતાં, એ અંતરાત્મા, ભક્તિ, વૈરાગ્ય અને જ્ઞાનથી જ ઓળખી શકાય છે. આ પછી, શુકદેવજી કહે છે: જ્યારે ગોવર્ધન પર્વત ઉંચે રાખીને કૃષ્ણે વ્રજવાસીઓને વરસાદથી બચાવ્યા, ત્યારે સુરભી અને ઇન્દ્ર ગોલોકમાં કૃષ્ણ પાસે આવ્યા. ઇન્દ્ર, પોતાના અપમાનથી શરમાઈ, એકાંતમાં કૃષ્ણના ચરણોમાં પોતાના મકુટથી સ્પર્શ કર્યો, જે સૂર્ય જેવું તેજ ધરાવતું હતું. કૃષ્ણની અપરિમિત શક્તિ જોઈ અને સાંભળી, તથા ત્રણ લોકના શાસક તરીકેનો ગર્વ તૂટી જતાં, ઇન્દ્રે હાથ જોડીને બોલ્યા. ઇન્દ્રે કહ્યું: તારો નિવાસ શુદ્ધ સત્તા, શાંતિ, તપ અને રાગ-અંધકારથી રહિત છે. માયાના ગુણોની પ્રવાહ તને બાંધતી નથી, તને કોઈ પણ પ્રકારની આસક્તિ નથી. કેમકે, અવિદ્યા થી ઉદભવતા લોભ અને અન્ય કારણો તને સ્પર્શી શકે નહિ, પણ ધર્મની રક્ષા અને દુષ્ટોના દમન માટે, ભગવાન દંડધારી બનીને કાર્ય કરે છે. તું સર્વ જગતનો પિતા, ગુરુ, શાસક અને અપરાજેય કાળ છે, તું દંડધારી છે. સર્વના કલ્યાણ માટે તું સ્વયં મનપસંદ રૂપે અવતાર લે છે, અને સ્વયં ભગવાન સમજીને ગર્વ રાખતા લોકોનો ગર્વ તું તોડી નાખે છે. મારા જેવા, જે તારા આજ્ઞાને અવગણે છે અને પોતાને જગતનો સ્વામી સમજે છે, તેઓ સમય આવે તને જોઈને તુરંત ગર્વ ગુમાવે છે, અને શ્રેષ્ઠ માર્ગ છોડીને અશ્રદ્ધા પૂર્વક વર્તે છે; તારી શિક્ષા દુષ્ટ માટે પણ અસરકારક છે. તેથી, હે ભગવાન, કૃપા કરીને મારા અવિદ્યા અને ગર્વથી થયેલા અપરાધને માફ કરો. હે સ્વામી, મારું મન ભ્રમિત હતું; આવું અયોગ્ય વિચાર ફરી ક્યારેય ન આવે. હે અધોક્ષજ, તારો અવતાર પૃથ્વી પરના ભાર ઉતારવા, શક્તિશાળી રાજાઓના સેના નષ્ટ કરવા અને તારા ચરણોમાં શ્રદ્ધા રાખનારના કલ્યાણ માટે થયો છે. હે પુણ્યશ્લોક, હે પરમાત્મા, હે વાસુદેવ, કૃષ્ણ, અને સાત્વતના સ્વામી, તને વંદન છે. તું મનપસંદ શરીર ધારણ કરે છે, તારો સ્વરૂપ શુદ્ધ જ્ઞાન છે, તું સર્વવ્યાપી, સર્વનો બીજ, અને સર્વ જીવનો આત્મા છે. હે ભગવાન, હું જ ગર્વ અને ક્રોધથી ગોપગ्रामને તોફાની પવન અને વરસાદથી નષ્ટ કરવા પ્રયત્ન કર્યો હતો, જ્યારે યજ્ઞ અહંકારથી વિક્ષિપ્ત થયો હતો. તારી કૃપાથી હું ગર્વથી મુક્ત થયો, અને મારું વ્યર્થ પ્રયાસ નષ્ટ થયો; હવે હું તારી શરણમાં આવ્યો છું, તું સ્વામી, ગુરુ અને આત્મા છે. શુકદેવજી કહે છે: ઇન્દ્રે ભગવાન કૃષ્ણની સ્તુતિ કરી, અને કૃષ્ણે હસીને, મેઘ જેવા ગાઢ અવાજથી બોલ્યા: હે મઘવન, મેં તારો યજ્ઞ તોડી નાખ્યો, તને કૃપા કરવા માટે, જેથી તું હંમેશા મને યાદ રાખે, અને ઇન્દ્રના ગર્વમાં મસ્ત ન રહે. ધન અને શક્તિના ગર્વથી અંધ માણસ દંડધારીને જોઈ શકતો નથી; હું જ્યારે ઇચ્છું ત્યારે એની સંપત્તિ છીનવી લઉં છું, એમને દયા કરવા માટે. હવે, હે શક્ર, તું જા, તારા કલ્યાણ માટે. મારી આજ્ઞા અનુસરે, અને ગર્વથી મુક્ત રહી, યોગ્ય રીતે તારા કર્મમાં રહે. પછી, વિચારશીલ સુરભી, પોતાના બાળકો સાથે, ગોપ રૂપે આવેલા કૃષ્ણ પાસે આવી, અને વિનમ્રતા પૂર્વક નમસ્કાર કર્યો. સુરભીએ કહ્યું: કૃષ્ણ, કૃષ્ણ, મહાયોગી, જગતના આત્મા, સર્વના મૂળ, તું જગતના સ્વામી છે, અમને તું રક્ષે છે, હે અવિનાશી. તું અમારો પરમ દેવ છે, ઇન્દ્ર નથી; તું ગાય, બ્રાહ્મણ, દેવ અને સજ્જનોના કલ્યાણ માટે અસ્તિત્વ ધરાવે છે. અમે, બ્રહ્માના પ્રેરણા થી, તને ઇન્દ્ર તરીકે અભિષેક કરીશું. હે જગતના આત્મા, તું પૃથ્વીનો ભાર ઉતારવા અવતરી ગયો છે. શુકદેવજી કહે છે: પછી, સુરભીએ કૃષ્ણને પોતાના દુધથી અભિષેક કર્યો, અને એરાવત હાથી દ્વારા સ્વર્ગીય ગંગા જળ લાવી અભિષેક કર્યો. ઇન્દ્રે, દેવોમાંના ઋષિ અને દેવમાતાઓના પ્રેરણા થી, દશાર્હ વંશી કૃષ્ણને 'ગોવિંદ' નામથી અભિષેક કર્યો. ત્યારે તુંબુરુ, નારદ અને અન્ય ગંધર્વ, વિદ્યાધર, સિદ્ધ અને ચારણ આવ્યા; તેમણે હરિની કીર્તિ ગાઈ, જે જગતના પાપ નષ્ટ કરે છે, અને સ્વર્ગની સ્ત્રીઓ આનંદથી નૃત્ય કર્યું. દેવોના નેતાઓએ કૃષ્ણની પ્રશંસા કરી, અને અદભુત પુષ્પવૃષ્ટિ કરી; ત્રણેય લોકોએ પરમ આનંદ અનુભવો, અને ગાયો દુધની ધારા વહાવી. નદીઓ અને વૃક્ષોના જુદા જુદા સમૂહે મધ વહાવ્યું; ધાન્ય અને ઔષધિ વિના વાવેતર ઉગી, અને પર્વતોમાં રત્નો દેખાયા. હે કુરુ વંશી, જ્યારે કૃષ્ણને અભિષેક મળ્યો, ત્યારે સર્વ જીવો—even ક્રૂર સ્વભાવ ધરાવતા—even, વૈરભાવથી મુક્ત થઈ ગયા. આ રીતે, ગોવિંદ, ગાય અને ગોપોના સ્વામી, અભિષેક પછી, ઇન્દ્ર, કૃષ્ણની અનુમતિથી, દેવો અને અન્ય સાથે સ્વર્ગ પરત ગયા. અંતે, દરેક દિશામાં દુર્ગા, વિનાયક, વ્યાસ, વિશ્વક્ષેન, ગુરુ અને દેવતાઓની પૂજા, sprinkling વગેરે ઉપચારથી, કરવી જોઈએ.