શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

શ્રી નંદબાબાએ ગોકુલના ગોપો અને ગોપીઓને સંબોધન કરીને કહ્યું: “મારા વચન સાંભળો અને તમારા મનમાં જે પણ શંકા છે, તે દૂર થવા દો. આ બાળક વિશે યદુ વંશના મહાન ઋષિ ગર્ગાચાર્યે મને ખાસ કહીને સમજાવ્યું છે. ગર્ગમુનિએ કહ્યું હતું કે, કૃષ્ણ ભગવાને પૂર્વે પણ વિવિધ યુગોમાં ત્રણ રંગ ધારણ કર્યા છે—શ્વેત (સફેદ), રક્ત (લાલ) અને પીત (પીળો); હવે ચોથા યુગમાં એ શ્યામ (કાળો) રૂપે પ્રગટ થયો છે. આ મહાન આત્મા અગાઉ વસુદેવના પુત્ર તરીકે જન્મ્યા હતા, અને હવે એ તમારા પુત્ર રૂપે પ્રગટ થયા છે. વિદ્વાનો તેમને વાસુદેવ નામથી ઓળખે છે. તમારો આ દીકરો અનેક નામો અને સ્વરૂપો ધરાવે છે—એના ગુણ અને કાર્યો અનુસાર એના નામ-રૂપ બદલાય છે. હું એ બધું જાણું છું, પણ સામાન્ય લોકો એ જાણતા નથી. આ ગોકુલ અને ગોપસમુદાયના આનંદદાતા કૃષ્ણ તમારા સૌના કલ્યાણ માટે અવતર્યા છે. એના આશ્રયથી તમે સહેલાઈથી તમામ સંકટો પર વિજય પ્રાપ્ત કરશો. પ્રાચીન સમયમાં, જ્યારે ધર્મનિષ્ઠ લોકો રાજા વિનાની ધરતી પર દુષ્કર્મીઓથી પીડાતા હતા, ત્યારે એ જ પરમાત્માએ તેમને રક્ષા આપી હતી અને બધાએ સાથે મળીને દુષ્કર્મીઓને હરાવ્યા હતા. જે સૌભાગ્યશાળી લોકો આ બાળક કૃષ્ણ પ્રત્યે પ્રેમ અને ભક્તિ ધરાવે છે, તેમને કોઈ દુઃખ કે આપત્તિ સ્પર્શી શકતી નથી—જેમ વિષ્ણુના આશ્રિતોને અસુરો ક્યારેય હરાવી શકતા નથી. તેથી, નંદપુત્ર કૃષ્ણ ગુણ, વૈભવ, યશ અને પ્રભામાં નારાયણ સમાન છે; તેથી એના કોઈપણ અદ્ભુત કાર્યોમાં આશ્ચર્ય માનવું યોગ્ય નથી. આ રીતે ગર્ગમુનિએ મને સીધો ઉપદેશ આપ્યો અને પછી પોતાના આશ્રમ તરફ પરત ગયા. તેથી હું કૃષ્ણને નારાયણના અંશરૂપે માનું છું, કારણ કે એ સહજતાથી અઘટિત કાર્યો કરે છે. નંદબાબાના આ વચનો અને ગર્ગમુનિના ઉપદેશ સાંભળ્યા પછી, વ્રજવાસીઓએ કૃષ્ણના અપરિમિત તેજને જોઈને અને સાંભળી આનંદપૂર્વક નંદ અને કૃષ્ણનું સન્માન કર્યું, અને હવે તેમને કોઈ આશ્ચર્ય રહ્યું નહીં. પછી એક વખત, જ્યારે ઇન્દ્રદેવ યજ્ઞમાં વિઘ્ન આવતાં ક્રોધિત થયા અને ગોકુલ પર ભારે વરસાદ, ગાજવીજ, તોફાન અને ગોળા વરસાવ્યા, ત્યારે ગોપો અને પશુઓ ભારે મુશ્કેલીમાં પડ્યા. એ સમયે કૃષ્ણ, જેને સૌનું એકમાત્ર આશ્રય માનવામાં આવતો, હસતા હસતા સહાનુભૂતિપૂર્વક એક હાથથી ગોવર્ધન પર્વત ઉખેડી લીધો—જેમ બાળક રમકડું ઉઠાવે એમ—and આખા ગોકુલને એ પર્વતની નીચે સુરક્ષિત રાખ્યું. એ રીતે ઇન્દ્ર, પોતાના શક્તિ પર ઘમંડ કરતો, પણ ગાયોને ખુશ કરી શક્યો નહીં. આ રીતે શ્રીમદ્ ભાગવતના દશમ સ્કંધના પ્રથમ ભાગના છવ્વીસમા અધ્યાયનો અંત થાય છે. આ ગ્રંથમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે, જે સંતો પરમ વિરક્ત, સમદર્શી, નિર્દોષ, મમતા-અહંકાર અને લોભથી મુક્ત હોય છે, તેઓ સદા પરમાત્મામાં તલિન રહે છે અને સર્વેમાં સમભાવથી જુએ છે. એવા પવિત્ર સંતોમાં, હે ભાગ્યશાળી, મારી કથાઓ સતત પ્રવાહિત થાય છે; એ કથાઓ શ્રવણ અને સ્મરણ કરનારને પવિત્ર કરે છે અને પાપ દૂર કરે છે. જે લોકો શ્રદ્ધા અને ભક્તિપૂર્વક મારી કથા સાંભળે, ગાયે અથવા સ્વીકારી લે, તેઓને મારી ભક્તિ પ્રાપ્ત થાય છે. અને જે સંતે મારી ભક્તિ પ્રાપ્ત કરી છે, તેને બીજું કશું મેળવવું રહ્યું જ નહીં—કારણ કે એ તો અનંત પરબ્રહ્મ અને આનંદમય પરમાત્મામાં લીન થઈ જાય છે. જેમ અગ્નિની નજીક જવાથી ઠંડક, ભય અને અંધકાર દૂર થાય છે, તેમ સંતોના સંગથી પણ એ સર્વ દૂષણો દૂર થાય છે. જીવનના ભયાનક સંસારમાં ઊંડા ઊતરી ગયેલા લોકો માટે બ્રહ્મજ્ઞાની, શાંત સંતો મજબૂત નાવડાની જેમ છે, જે તેમને પાર ઉતારે છે. જેમ અન્ન સર્વ જીવોનું જીવન છે, તેમ હું દુઃખીજનોનો આશ્રય છું; ધર્મ મનુષ્યના મૃત્યુ પછીનું ધન છે; અને સંતો આ જગતમાં ભયગ્રસ્તો માટે આશ્રય છે. સંતો સૌને પ્રકાશ આપે છે, જેમ બહાર ઊગતો સૂર્ય પ્રકાશ આપે છે; દેવો, સંબંધીઓ, સંતો અને હું પોતે—આ બધું સંતરૂપે જ છે. એવી રીતે વૈતસેન નામના મહાત્મા, જેમને ઉર્વશીની સાથે પણ કોઈ આસક્તિ રહી નથી, એ સંસારમાં નિરલિપ્ત રહીને સ્વાત્મામાં આનંદ પામતા ફરતા હતા. પછી, સ્પર્શના ગુણો જેમ કે નરમાઈ-કઠિનાઈ, ઠંડક-તાપ, એ બધું વાયુ તત્ત્વના ગુણ છે. હલન-ચલન, એકત્રિત કરવું, પ્રાપ્ત કરવું, વસ્તુઓમાં નેતૃત્વ, અને ધ્વનિ—આ બધું વાયુના કાર્યો છે. આ સ્પર્શતત્વમાંથી, દેવશક્તિથી, રૂપ તત્વ પ્રગટ થયું; પછી પ્રકાશ અને દ્રષ્ટિ ઇન્દ્રિય ઉત્પન્ન થઈ. સ્વરૂપ, ગુણ અને વ્યક્તિગતતા—આ અગ્નિ (પ્રકાશ)ના કાર્યો છે. પ્રકાશન, પાકવું, તાપ આપવો, બળવું, ઠંડક દૂર કરવી, સુકવવું, ભૂખ-તરસ પેદા કરવી—આ અગ્નિના કાર્યો છે. પછી, શુદ્ધ રૂપ તત્વમાંથી, અગ્નિના પરિવર્તનથી અને દેવશક્તિથી સ્વાદ તત્વ ઉત્પન્ન થયું; ત્યારબાદ પાણી અને સ્વાદ ગ્રહણ માટે જીભ ઉત્પન્ન થઈ. કસેલો, મીઠો, કડવો, તીખો, ખાટો—આ રીતે એક સ્વાદ પણ પૃથ્વી તત્ત્વના વિવિધ સંયોજનથી અનેક સ્વરૂપે પ્રગટ થાય છે. પાણીના કાર્યો છે: ભીંજવવું, ઘન બનાવવું, સંતોષ આપવો, જીવન જાળવવું, પોષણ કરવું, આનંદ આપવો, તાપ શમાવવો અને પ્રચુરતા લાવવી. પછી શુદ્ધ સ્વાદ તત્ત્વમાંથી, પાણીના પરિવર્તનથી અને દેવશક્તિથી ગંધ તત્વ ઉત્પન્ન થયું; ત્યારબાદ પૃથ્વી અને ગંધ ગ્રહણ માટે નાક ઉત્પન્ન થઈ. પૃથ્વી તત્ત્વના વિવિધ સંયોજનથી એક જ ગંધ પણ મૃદુ, દુર્ગંધ, સુગંધ, મૃદુ, તીવ્ર, ખટ્ટી વગેરે રૂપે જુદી જુદી દેખાય છે. પૃથ્વી તત્ત્વના લક્ષણ છે: સર્વ રૂપોની આધારભૂમિ, બ્રહ્મનું નિવાસસ્થાન, આધાર અને સર્વ ગુણોના પ્રકાશક. જે માટે આકાશનું વિશિષ્ટ ગુણ ધ્વનિ છે, તે શ્રવણ કહેવાય છે; વાયુનું વિશિષ્ટ ગુણ સ્પર્શ છે; અગ્નિનું વિશિષ્ટ ગુણ દૃશ્ય છે; પાણીનું વિશિષ્ટ ગુણ સ્વાદ છે; અને પૃથ્વીનું વિશિષ્ટ ગુણ ગંધ છે. એક વસ્તુમાં કોઈ ગુણ હોય છે, બીજામાં નથી—એમ સંયોજનથી વસ્તુઓની વિશિષ્ટતા માત્ર પૃથ્વી તત્ત્વમાં જ દેખાય છે. જ્યારે મહતત્વથી શરૂ કરીને આ સાત તત્ત્વો, કાળ, કર્મ અને ગુણોથી સંયુક્ત થાય છે, ત્યારે એ સર્વે સર્વપ્રથમ સૃષ્ટિના મૂલરૂપમાં પ્રવેશ કરે છે. એમાંથી, જ્યારે સર્વે તત્ત્વો ભળી જાય છે, ત્યારે જડ બ્રહ્માંડ ઉત્પન્ન થાય છે; અને એમાંથી વિરાટ પુરુષ પ્રગટ થાય છે. આ વિશિષ્ટ બ્રહ્માંડ, દસ આવરણોથી (પાણી વગેરે) ઘેરાયેલો છે અને બહારથી પ્રકૃતિથી આવરાયેલો છે—એમાં જ આ સર્વ લોકસમુદાય વસે છે, જે ભગવાન હરિના સ્વરૂપ છે. પછી, સોનાની જેમ તેજસ્વી બ્રહ્માંડમાંથી, મહાદેવ જળ પર શયન કરે છે અને તેમાં પ્રવેશી, અનેક રીતે જગતની રચના કરે છે. પ્રથમ, એના મોઢામાંથી વાણી ઉત્પન્ન થાય છે; વાણીમાંથી અગ્નિ; પછી નાસિકા, જેમાંથી શ્વાસ ઉત્પન્ન થાય છે; અને એમાંથી ગંધ ગ્રહણની ઇન્દ્રિય ઉત્પન્ન થાય છે. આ રીતે, શ્રીમદ્ ભાગવતની પાવન કથા અનુસાર, ભગવાનની મહિમા, બ્રહ્માંડની ઉત્પત્તિ અને સંતોના મહાત્મ્યનું વર્ણન થાય છે.