શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

પવિત્ર પ્રસંગે, વૈષ્ણવો, વૈરાગ્ય ધરાવનારા, સંન્યાસીઓ અને બ્રહ્મચારીઓ સૌ પ્રથમ પંક્તિમાં ઊભા હતા, અને તેમના સમક્ષ નારદજી વિશિષ્ટ સ્થાન પર દેખાતા. અન્ય એક ભાગમાં ઋષિગણ એકત્રિત હતા, બીજા ભાગમાં દેવતાઓ, ક્યાંક વેદો અને ઉપનિષદો, બીજે તીર્થસ્થાનો અને બીજે સ્ત્રીઓ પણ હાજર હતાં. એ સમયે જયજયકારના નાદ, પૂજાભાવના ઉદ્ગાર અને શંખધ્વનિ ગૂંજવા લાગી; સાથે સાથે ભજીયા અનાજ તથા પુષ્પોનું વિશાળ વિતરણ થવા લાગ્યું. દેવતાઓના અગ્રણીગણ પોતાના વિમાનો પર આરૂઢ થઈ, કલ્પવૃક્ષોના પુષ્પોથી સર્વે ઉપસ્થિતો પર પુષ્પવર્ષા કરવા લાગ્યા. એ સંયમિત મનવાળા મહાનુભાવોની વચ્ચે, તેમણે શ્રીમદ્ ભાગવતની મહિમા મહાત્મા નારદજી સમક્ષ સ્પષ્ટ રીતે વર્ણવી. કુમારગણે કહ્યું: હવે અમે તમને એ મહિમા કહીએ છીએ જે શુકદેવજીના ગ્રંથથી ઉદ્ભવેલી છે—જેને માત્ર શ્રવણ કરતાં જ મુક્તિ જાણે હાથમાં આવી જાય છે. શ્રીમદ્ ભાગવતની કથા હંમેશા શ્રવણપાત્ર છે, હંમેશા શ્રવણપાત્ર છે; માત્ર તેનો શ્રવણ કરતાં જ શ્રીહરિ સ્વયં મનુષ્યના હૃદયમાં નિવાસ કરે છે. આ ગ્રંથમાં અઢાર હજાર શ્લોકો છે, જે બાર સ્કંધોમાં વિભાજિત છે; એ પરિક્ષિત અને શુકદેવજી વચ્ચેનો સંવાદ છે—આ ભાગવતને શ્રદ્ધાપૂર્વક સાંભળો. હે પ્રિય, આ સંસારચક્રમાં મનુષ્ય અંધકારમાં ભટકે છે, જો એક ક્ષણ માટે પણ શુકદેવજીના શાસ્ત્રના ઉપદેશ તેના કાનમાં પ્રવેશ્યા નથી. અન્ય અનેક શાસ્ત્રો અને પુરાણોનું શ્રવણ કરીને શું લાભ, જે માત્ર ગૂંચવણ જ આપે? એકમાત્ર ભાગવત ગ્રંથ જ મુક્તિદાતા તરીકે ગર્જના કરે છે. એ ઘર, જેમાં રોજ ભાગવતની કથા થાય છે, તે સાચું તીર્થ બની જાય છે, અને તેના નિવાસીઓના પાપો નાશ પામે છે. હજારો અશ્વમેધ યજ્ઞો અને સો વાજપેય યજ્ઞો—even એનો સોળમો ભાગ પણ શુકદેવજીના ગ્રંથના પઠનના ફળને સમાન નથી. હે તપસ્વીઓ, શરીરમાં પાપો ત્યાં સુધી રહે છે જ્યાં સુધી મનુષ્ય ભાગવતનું યોગ્ય રીતે શ્રવણ કરતો નથી. ગંગા, ગયા, કાશી, પુષ્કર કે પ્રયાગ પણ શુકદેવજીના ગ્રંથના પઠનના ફળને સમાન નથી. જો તમે પરમ લક્ષ્ય ઇચ્છતા હોવ તો, રોજ પોતાના મોઢેથી ભાગવતના અડધા શ્લોક કે ચોથા શ્લોકનું પણ પઠન કરો. વેદો, વેદમાતા, પુરુષસૂક્ત, ત્રૈવિધ વેદ, ભાગવત તથા દ્વાદશાક્ષરી મંત્ર—આ બધા, તેમજ દ્વાદશાત્મા, પ્રયાગ, વર્ષરૂપ કાળ, બ્રાહ્મણો, અગ્નિહોત્ર, કામધેનુ, દ્વાદશી તિથિ, તુલસી, વસંત ઋતુ અને પરમ પુરુષ—વિદ્વાન લોકો એમાં કોઈ મૂળભૂત ભેદ માનતા નથી. જે વ્યક્તિ સમજપૂર્વક ભાગવત ગ્રંથનું દિવસ-રાત પઠન કરે છે, તે કરોડો જન્મના પાપોનો નાશ કરી નાખે છે—આમાં રત્તીભર પણ સંશય નથી. જે વ્યક્તિ રોજ ભાગવતનો અડધો કે ચોથો શ્લોક પણ પઠે છે, તેને રાજસૂય અને અશ્વમેધ યજ્ઞ જેટલું પુણ્ય મળે છે. રોજ ભાગવતના પઠન, હરિનું સતત સ્મરણ, તુલસીનું પાલન અને ગૌસેવા—આ બધું સમાન ગણાય છે. મૃત્યુ સમયે, જે ભક્તિપૂર્વક શુકદેવજીના ગ્રંથના શબ્દો સાંભળે છે, તેને શ્રીગોવિંદ સ્વયં વૈકુંઠ આપે છે. જે વ્યક્તિ ભાગવતને સુવર્ણ સિંહાસનથી અલંકૃત કરીને કોઈ વૈષ્ણવને આપે છે, તે નિશ્ચિત રૂપે કૃષ્ણ સાથે એકરૂપ થાય છે. જો કોઈ જન્મથી જ કપટી મનથી ભાગવતની કથા કદી સાંભળી નથી, તો તે ચંડાલ કે ગધેડા સમાન જીવન જીવ્યો છે; તેનો જન્મ વ્યર્થ ગયો અને તેની માતાની પ્રસવવેદના નિષ્ફળ ગઈ. જે મનુષ્ય જીવતો લાશ સમાન કહેવાય છે, જેના કર્મ પાપમય છે અને જેમણે ભાગવતની કથાનું થોડું પણ શ્રવણ કર્યું નથી, એવા વ્યક્તિને સ્વર્ગસ્થ દેવતાઓ પણ પશુ સમાન અને પૃથ્વી પર ભાર ગણાવે છે. શ્રીમદ્ ભાગવતથી ઉદ્ભવેલી કથા જગતમાં અતિ દુર્લભ છે; તે કરોડો જન્મના પુણ્યથી જ પ્રાપ્ત થાય છે. તેથી, હે વિદ્વાન, આ યોગરત્નને પ્રયત્નપૂર્વક સાંભળવું જોઈએ; દિવસની કોઈ નિયંત્રણ નથી—દરેક સમયે શ્રવણ કરવું શ્રેષ્ઠ છે. સત્ય અને બ્રહ્મચર્ય સાથે દરેક સમયે શ્રવણ કરવું શ્રેષ્ઠ છે; પણ કલિયુગમાં, અશક્તિને ધ્યાનમાં રાખીને, શુકદેવજી દ્વારા વિશેષ ઉપદેશ આપવામાં આવ્યો છે. મનના સંયમ અને નિયમપાલન તથા દીક્ષા મેળવવી અઘરી છે; તેથી સાત દિવસમાં ભાગવત શ્રવણ કરવું શ્રેષ્ઠ ગણાયું છે. જેમણે શ્રદ્ધાપૂર્વક રોજ ભાગવત સાંભળે છે, ખાસ કરીને માઘ માસમાં, તેને જે ફળ મળે છે, તે જ ફળ શુકદેવજીએ સાત દિવસની કથામાં પ્રાપ્ત કર્યું. મન પર વિજય મેળવવામાં અસમર્થતા, રોગ, આયુષ્યમાં ઘટાડો અને કલિયુગના દોષોને કારણે સાત દિવસનું શ્રવણ શ્રેષ્ઠ ગણાયું છે. જે ફળ તપ, યોગ કે ધ્યાનથી પણ પ્રાપ્ત થતું નથી, તે સંપૂર્ણરૂપે સાત દિવસના શ્રવણથી સહજ પ્રાપ્ત થાય છે. સાત દિવસનું શ્રવણ યજ્ઞ, વ્રત, તપ અને તીર્થયાત્રા કરતાં પણ શ્રેષ્ઠ છે. તે યોગ, ધ્યાન અને જ્ઞાન કરતાં પણ શ્રેષ્ઠ છે; શું તેની મહિમા વધુ કહી શકાય? એ તો સર્વેને વારંવાર અતિક્રમ કરે છે. શૌનકજીએ પૂછ્યું: આ કથા તો અદભુત છે, કારણ કે એ જ્ઞાન અને અન્ય ધર્મોને પણ પછાડી દે છે; તો, સર્વોચ્ચ કલ્યાણદાયિ અને યોગાદિ માર્ગ દર્શાવતું ભાગવત પુરાણ કેવી રીતે પ્રગટ થયું? સૂતજીએ ઉત્તર આપ્યો: જ્યારે કૃષ્ણ ભગવાને પૃથ્વીનો કાર્ય પૂર્ણ કરીને પોતાના ધામ જવાનું નક્કી કર્યું, ત્યારે અગિયાર (મુખ્ય ભક્તો)ની હાજરીમાં ઉદ્ધવજીએ તેમને સંબોધ્યા. ઉદ્ધવજીએ કહ્યું: હે ગોવિંદ, તમે ભક્તો માટેનું કાર્ય પૂર્ણ કરીને હવે વિદાય લેશો; મારા હૃદયમાં ઊભેલી ભારે ચિંતા સાંભળીને કૃપા કરીને આશ્વાસન આપો. હવે ભયાનક કલિયુગ આવી ગયો છે; દુષ્ટ લોકો ફરીથી જન્મશે અને સજ્જનો પણ તેમની સંગતિથી ક્રૂર બની જશે. પછી પૃથ્વી, ભારથી પીડાયેલી, ગાયરૂપે આશ્રય લેશે; હે કમલનેત્ર, તમારા સિવાય બીજો કોઈ રક્ષક દેખાતો નથી. એટલે, હે ભક્તપ્રિય, કૃપા કરીને વિદાય ન લો; તમે તો ભક્તોના હિત માટે ગુણરૂપ ધારણ કર્યો છે, જ્યારે તમે સ્વરૂપે નિર્ભેદ અને ચૈતન્યમય છો. આ રીતે, શ્રીમદ્ ભાગવતની કથા અને એની મહિમા મહાનુભાવોની સભામાં ઉજાગર થઈ, અને સર્વેના હૃદયમાં ભક્તિ, શ્રદ્ધા અને મુક્તિના બીજ રોપાઈ ગયા.